Του Γιώργου Λεκάκη
Ο σοφός λαός μας λέει παραβολικά, για να περιγράψει συνοπτικά μια δυσμενή εξέλιξη: «Κούρεψε τ΄ αυγό και πάρε το μαλλί του» ή «πιάσ΄ τ΄ αυγό και κούρευ΄ το».
Το λέει για κάποιον, ο οποίος ενώ έχει δίκιο, δεν μπορεί να το βρει ή να πάρει αυτά που του χρωστούν, γιατί ο υπόχρεος δεν έχει.
Η φράση αυτή όμως εξακολουθεί έως σήμερα από τα αρχαία μας χρόνια:
- «Ωόν τίλλεις» (= κουρεύεις τ’ αυγό) έλεγαν σχετικά οι αρχαίοι μας πρόγονοι γι’ ανάλογες περιπτώσεις (Διογενιαν. 45. Πλουτάρχ. Boisson 40 Αποστόλ. 71 Bekker An. Gr. I. 69,29). – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Αντ. Α. Αντωνάκου “Η ΟΜΗΡΙΚΗ ΔΗΜΟΤΙΚΗ ΜΑΣ ΓΛΩΣΣΑ”, ΕΔΩ.
- Τίλλω (Όμηρος Οδ. ο,527, Ιλ. Χ,406 < τίλjω > μέλ. τιλῶ, αόρ. ἔτιλα, παθ., αόρ. ἐτίλθην, παρακ. τέτιλμαι) στα αρχαία ελληνικά σημαίνει μαδώ, βγάζω, αποσπώ, εκριζώ, ξεφτίζω, ξεφλουδίζω, μαδώ τρίχες (“χαίτας τίλλεσθαι” = μαδώ τα μαλλιά μου), με αιτ. του πράγμ. από το οποίο αποσπώνται οι τρίχες ή τα φτερά (“τίλλειν πέλειαν”, “κάρα τίλλω”, “τίλλω πλάτανον“), “τίλλεσθαί τινα”, μαδώ τις τρίχες μου, ως σημάδι θλίψης / θανάτου για κάποιον, “στέφανον τίλλεις” = τοὺς νόμους λυμαίνεσθαι, Πυθαγ. παρὰ Πορφ. 42 > και μτφ.: λυπώ, δυσαρεστώ – ΠΗΓΗ: Αριστοφ. Αισχύλ. Πλούτ.
και εξ αυτού εξάγονται και οι λέξεις:
- τίλσις και τιλμός (= η απόσπαση τριχών, κοινώς το μάδημα),
- τίλμα (= κοινώς το στουπί, το αποτετιλμένο, το ξαντό, ό,τι δύναται να μαδηθεί),
- τιλτός (= ο μαδημένος, ο ξεφτισμένος), κλπ.
Λέξεις που από τον Όμηρο συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται έως και σήμερα. Μιλάμε ομηρικά και δεν το ξέρουμε…
Όσον αφορά το ωόν είναι το σημερινά λεγόμενο αυγό, με την τροπή του ω σε αυ (όπως η αυδή έγινε ωδή). Γι’ αυτό και είναι ορθογραφικά – και ιστορικά – λάθος να γράφουμε το αυγό «αβγό». Άλλωστε, ο λαός μας είχε μια παροιμιώδη φράση για τον ανορθόγραφο: «Αυτός είναι τόσο ανορθόγραφος, που γράφει το αυγό με βήτα»…
ΠΗΓΗ: από την στήλη “Ελληνικο Λεξικο” του Γ. Λεκάκη στην εφημ. “Έθνος της Κυριακής”, 26.1.2003. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 27.1.2003.
αρχαια παροιμια Πιασ’ τ’ αυγο και κουρευ’ το ελληνικη Λεκακης κοτα κοττα Τιλλω ομηρος Οδυσσεια Ιλιας τιλjω μελλον τιλω αοριστος ετιλα, παθητικος αοριστος ετιλθην, παρακειμενος τετιλμαι αρχαιες ελληνικες παροιμιες μαδω, βγαζω, αποσπω, εκριζω, ξεφτιζω, ξεφλουδιζω, μαδημα τριχες χαιτας τιλλεσθαι χαιτη μαλλια αποσπαση τριχα φτερα τιλλειν πελειαν καρα πλατανος τιλλεσθαι σημαδι θλιψη θανατος στεφανος νομος νομοι λυμαινομαι Πυθαγορας Πορφυριος λυπω, δυσαρεστω αριστοφανης Αισχυλος Πλουταρχος σοφος λαος παραβολη δυσμενης εξελιξη κουρεψε το αυγο και παρε το μαλλι του πιασε το αυγο και κουρευτο κουρεψε το κουρεμα κουρα δικιο, χρεος υποχρεος παροιμιωδης φραση ωον τιλλεις κουρευεις αυγο αρχαιοι ελληνες προγονοι Διογενιανος τιλλω ομηρου βγαζω, ξεφτιζω, ξεφλουδιζω τιλσις τιλση τιλμος αποσπαση τριχων, μαδημα τιλμα στουπι αποτετιλμενο, ξαντο τιλτος μαδημενος, ξεφτισμενος ομηρικες λεξεις παροιμιες ομηρικη λεξη χρηση ωο τροπη ωμεγα διφθογγος αυ αυδη ωδη ορθογραφικο ιστορικο λαθος ορθογραφιαιστορια γραφη αβγο παροιμια ανορθογραφος ανορθογραφια ανορθογραφοι, ανορθογραφος ανορθογραφια, ανορθογραφιες, ανορθογραφοι, ορθογραφια, ορθογραφιες, ανορθογραφος αγραμματοι, αγραμματος αγραμματοσυνη ελληνικη γραμματικη ελληνικη γλωσσα
