Βρέθηκαν 370 βραχογραφίες, με πλοία, κλπ. 3.700 χρόνων στην Σουηδία! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Τα αρχαιότερα ίχνη ανθρώπινης ύπαρξης στο Östergötland / East Gothland[3] Σουηδίας στον 58^ο παράλληλο [58.233197592113925, 15.307278415958065] προέρχονται από την Παλαιολιθική Εποχή, πριν από 9.000 χρόνια, ίσως και περισσότερα. Στο Trädgårdstorp του Malmslätt έχει βρεθεί ένα σπίτι από την Άνω Λίθινη Εποχή, πολύ καλά διατηρημένο και καθαρό με μια εστία και αρκετές κοιλότητες μαγειρέματος, ηλικίας 9.500 χρόνων. Στην Motala, δίπλα στο ομώνυμο ρέμα, έχουν βρεθεί περίπου 200.000 ευρήματα ανθρώπινης δραστηριότητας ηλικίας άνω των 8.000 χρόνων. Τότε εδώ ήταν ο κόλπος του Ancylussjön. Τα ευρήματα είναι κυρίως εργαλεία κατασκευασμένα από πυριτόλιθο, χαλαζία, κόκκαλο και κέρατο. Ευρέθησαν και τα ερείπια ενός μεγαλύτερου σπιτιού[1] και μιας μικρότερης καλύβας, περίπου 7.500 χρόνων (χρονολόγηση με άνθρακα-14). Οι κάτοικοι μετακινούνταν σε μεγάλες περιοχές για να κυνηγήσουν φώκιες. Είχαν επαφές με τον Πολιτισμό Ertebölle και τον δυτικό σουηδικό Πολιτισμό Lihult. Πασσαλωτή κατοικία βρέθηκε στην Alvastra, του 3100 π.Χ. – η μόνη γνωστή μέχρι στιγμής από την βόρεια Ευρώπη. Στο Χούλτσμπρουκ την νεολιθική περίοδο τα τσεκούρια κατασκευάζονταν από πράσινο λίθο.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΣΟΥΗΔΙΑΣ, ΕΔΩ.

Οι βραχογραφίες σε Ekenberg, Leonardsberg, Ρόξεν, Νόρκεπινγκ, Τάνουμ και Himmelstalund (μόνο σε αυτό 1.660 βραχογραφίες) αποτελούν ουσιαστικά μια μεγάλη αρχαία γκαλερί, ένα μεγάλο αρχαίο εικονογραφικό τοπίο. Η περιοχή γύρω από το Norrköping ήταν εξαιρετικά σημαντική κατά την Εποχή Χαλκού. Η Motala ström και οι υδάτινες οδοί προς την Βαλτική παρείχαν δυνατότητες μετακίνησης και επικοινωνίας, ενώ η περιοχή είχε και κατάλληλες καλλιεργήσιμες εκτάσεις και βοσκοτόπια.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΒΡΑΧΟΓΡΑΦΙΕΣ, ΕΔΩ.

Ειδικώς το Ekenberg, δεν είναι απλώς «μια σουηδική θέση με βραχογραφίες με πλοία», αλλά μέρος ενός τεράστιου εικονογραφικού συστήματος της Βόρειας Ευρώπης της Εποχής του Χαλκού, το οποίο εκτείνεται σε όλη την Σκανδιναβία, και έχει ενδιαφέρουσες αναλογίες με άλλες ευρωπαϊκές παραδόσεις. Το Ekenberg είναι μία από τις σημαντικότερες θέσεις βραχογραφιών της Östergötland και ολόκληρης της νότιας Σκανδιναβίας και της Ευρώπης. Βρίσκεται κοντά στο Norrköping, στην περιοχή Östra Eneby, στον βράχο Talldungsberget.[2]

Η χρονολόγηση των βραχογραφιών της περιοχής Norrköping ξεκινά από το 1700 π.Χ. και τελειώνει το 500 π.Χ. Σημαντικό μέρος του υλικού έγινε την Πρώιμη Εποχή Χαλκού (1700 – 1100 π.Χ.). Δηλαδή ένας βράχος στον οποίο διαφορετικές γενιές ανθρώπων πρόσθεταν εικόνες επί αιώνες. Με άλλα λόγια, ένας ιερός βράχος, ένα σχολείο!

Εδώ έχουν καταγραφεί περίπου 370 μορφές, σε μια βραχώδη επιφάνεια περίπου 40 × 100 μ. με πολλές επί μέρους επιφάνειες (πάνελ) και εκατοντάδες χαράγματα!

Ανάμεσά τους:

• 113 – 109 πλοία – το εντυπωσιακότερο στοιχείο της τοποθεσίας. Περίπου τα μισά είναι περιγράμματα. Μερικά εξαιρετικά περίτεχνα. Κάποια είναι εξαιρετικά μεγάλα. Ιδιαίτερα ενδιαφέροντα είναι πλοία με ζωόμορφες πλώρες, αλλά και πλοία διακοσμημένα με σπειροειδή, ζιγκ-ζαγκ και άλλα μοτίβα. Σημαντικά διότι δεν πρόκειται απλώς για απεικονίσεις καθημερινών πλοίων. Το πλοίο πάντως, φαίνεται να είχε έντονη συμβολική και πιθανώς θρησκευτική σημασία στην περιοχή, επί Εποχής Χαλκού.
• 79 ανθρωπόμορφες μορφές: Ομάδες ανθρώπων σε σειρές ή πομπές, συχνάκις με υψωμένα χέρια ή κρατώντας αντικείμενα δηλ. τελετουργικές πομπές, χοροί ή θρησκευτικές τελετές. Παρόμοιες πομπές αλλαχού στην σκανδιναβική βραχογραφία έχουν ερμηνευθεί ως τελετές μετάβασης / μύησης, δηλαδή τελετουργίες που σηματοδοτούν την είσοδο σε διαφορετικό κοινωνικό ή ηλικιακό στάδιο. Μια ιδιαίτερα γνωστή είναι ο περίφημος Solbäraren («αυτός που φέρει τον ήλιο», ο Ηλιοφόρος – παρακάτω φωτ.). Απεικονίζεται μια ανθρωπόμορφη μορφή που υψώνει ένα μεγάλο, κυκλικό ή δισκοειδές αντικείμενο επάνω από το κεφάλι της. Αποτελεί το σύμβολο των βραχογραφιών του Norrköping. Η παραδοσιακή ερμηνεία συνδέει τέτοια κυκλικά μοτίβα με τον ήλιο.

Αλλά εδώ έχουμε και σπείρες και λαβυρίνθους. Μια απεικόνιση ερμηνεύεται ως επιδρομή / σύλληψη ανθρώπων ή δουλεμποριο. Συγκρίνεται με αντίστοιχη σκηνή από το Leirfall Νορβηγίας. Δεν είναι «χορευτές» ή μέλη μιας πομπής, αλλά ίσως αιχμαλωτοι ή ανθρώποι που μεταφέρονται. Αυτό είναι μια ερμηνεία – όχι αποδεδειγμένο γεγονός. Μια άλλη μορφή, μοιάζει με αρχαίο ιθύφαλλο – χορευτή ποδοσφαιριστή!

• 36 ζώα: ελάφια, άλογα, πιθανώς σκύλοι / λύκοι, κ.ά. τετράποδα. Τα ελάφια είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Στοιχεία ενός συστήματος κοινωνικών και συμβολικών σημασιών.
• 32 κυκλικά σύμβολα.
• 27 όπλα: Στα ξίφη ευρίσκεται η μεγάλη ιστορική σημασία του Ekenberg – ίσως το πιο σημαντικό στοιχείο της θέσης. Χαραγμένα σε φυσικό ή σχεδόν φυσικό μέγεθος! Με αρκετές λεπτομέρειες, ώστε να μπορούν να συγκριθούν με πραγματικά χάλκινα ξίφη Εποχής Χαλκού. Τον 19ο αιώνα ο αρχαιολόγος Br. Em. Hildebrand (τότε ήταν riksantikvarie δηλ. εθνικός αρχαιολογικός έφορος της Σουηδίας), χρησιμοποίησε ακριβώς αυτές τις απεικονίσεις για να καταλάβει ότι οι σουηδικές βραχογραφίες δεν ανήκαν σε κάποια αόριστη «προϊστορική» εποχή, αλλά μπορούσαν να χρονολογηθούν στην Εποχή του Χαλκού. Η σύγκριση των χαραγμένων ξιφών με πραγματικά αρχαιολογικά ευρήματα ήταν καθοριστική.

Μάλιστα, το Ekenberg έχει μια πολύ ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της ίδιας της αρχαιολογίας: Το 1867 έγιναν εδώ οι τρεις αρχαιότερες γνωστές γύψινες αποτυπώσεις βραχογραφιών στην Σουηδία. Μεταξύ αυτών υπήρχε ένα ξίφος με ομόκεντρους κύκλους και μια ομάδα ανθρωπόμορφων μορφών.

Σήμερα το Ekenberg ευρίσκεται μέσα σε αγροτικό τοπίο, αλλά το τοπίο της Εποχής Χαλκού ήταν διαφορετικό, λόγω της μεταβολής της ακτογραμμής και της γεωμορφολογίας.

ΠΗΓΗ: Norrkopings stads museum. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 3.3.2010.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Παρόμοια σπίτια έχουν επίσης βρεθεί στο Högby και στο Mörby έξω από το Mjölby.

[2] Η συγκεκριμένη θέση καταγράφεται αρχαιολογικά ως Östra Eneby 23:1 (νεότερος αριθμός καταγραφής L2009:5835).

[3] Η Göthaland (1384) > Götaland = «γη του λαού Göta / Götar / þötar / παλαιονορβηγικά: gautar / Γεάτες. Τους γνώριζε ο Κλαύδιος Πτολεμαίος (1ος αι. μ.Χ.) και ως Γούται / Δούται. Ο σημαντικός Βυζαντινός ιστορικός και γραμματικός του 6ου αιώνα μ.Χ., Ιορδάνης Αλανός, τους αναφερει ως Γαυτιγότθους / Gauthigoth. Ο ιστορικός Προκόπιος ως Γαυτούς. Αλλά το όνομά τους διασώθηκε κυρίως μέσα από το έργο “Γετική / Getica”(*) (551 μ.Χ.) του ιστορικού Ιορδάνη. Περιγράφοντας το “μυθικό” νησί «Σκάντζα» (έτσι έβλεπαν τότε την Σκανδιναβική χερσόνησο) ως την μήτρα των εθνών, αναφέρει τους Gauthigoth ως έναν λαό γενναίο και ετοιμοπόλεμο. Ο Gaut / Gapt, είναι ένας ηρωας – γενάρχης των Γότθων και των Γεατών. Οι Göta ήταν μία από τις δύο κύριες φυλές της Σουηδίας (η άλλη ήταν οι Σουηδοί). Η Σουηδία στην αρχαιότητα είχε σχηματιστεί ως ένωση «της γης svea και göta». Η περιοχή ονομαζοταν sunnanskog ή utanskog. και στη συνέχεια, Småland, Öland, Östergötland, Västergötland, Dalsland (τ. Dal ) και Värmland. – ΠΗΓΗ: Kristofer “Landslag”, 15ος αι.

• (*) Ανεκτίμητη πηγή για την ιστορία των Γότθων, αν και περίληψη της χαμένης 12τομης ιστορίας του Κασσιόδωρου για τους Γότθους. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΧΑΜΕΝΑ ΒΙΒΛΙΑ, ΕΔΩ.

αρχαιες βραχογραφιες, αρχαια πλοια, 3.700 χρονων χρονια πριν Σουηδια Λεκακης αρχαια βραχογραφια αρχαιο πλοιο αρχαιοτερα ιχνη ανθρωπινη υπαρξη ostergotland / East Gothland 58^ος παραλληλος παλαιολιθικη Εποχη, 9.000 Tradgardstorp Malmslatt μαλμ σπιτι ανω Λιθινη Εποχη πολυ καλα διατηρημενο εστια κοιλοτητα μαγειρεμα 9.500 μοταλα ποταμος Motala, ρεμα, ευρημα ανθρωπινη δραστηριοτητα 8.000 κολπος Ancylussjon ευρηματα εργαλεια κατασκευη πυριτολιθος, χαλαζιας, κοκκαλο οστουν οστο οστα κερατο ερειπια οικια καλυβα 7.500 ανθρακας 14 μετακινηση κυνηγι φωκια Πολιτισμος Ertebolle ερτεμπολε δυτικος σουηδικος πολιτισμος Lihult λιχουλτ πασσαλωτη πασσαλοπηκτη κατοικια αλβαστρα Alvastra, 3100 βορεια Ευρωπη Χουλτσμπρουκ νεολιθικη περιοδος τσεκουρι πελεκυς πρασινος λιθος εκενμπεργκ Ekenberg, Leonardsberg, Ροξεν, Νορκεπινγκ, Τανουμ Himmelstalund αρχαιο εικονογραφικο τοπιο Norrkoping εξαιρετικα σημαντικη Εποχη Χαλκου strom υδατινες οδοι Βαλτικη θαλασσα επικοινωνια καλλιεργησιμες εκτασεις βοσκοτοπι καλλιεργεια γεωργια σουηδικη εικονογραφικο συστημα σκανδιναβια, ευρωπαικη παραδοση Ekenberg νοτια Ευρωπη ostra Eneby, βραχος Talldungsberget 1700 500 Πρωιμη 1100 εικονα ιερος βραχος, σχολειο μορφες, πανελ χαραγματα περιγραμμα εξαιρετικα περιτεχνα μεγαλα ζωομορφη πλωρη διακοσμηση σπειροειδης σπειρα ζιγκ ζαγκ μοτιβα λαβυρινθος απεικονιση συμβολο θρησκεια ανθρωπομορφο ομαδα ανθρωπος σειρα πομπες, υψωμενα χερια δεηση αντικειμενο τελετουργικη πομπη χορος θρησκευτικη τελετη σκανδιναβικη μεταβαση μυηση, εισοδος κοινωνικο ηλικιακο σταδιο Solbararen ηλιος Ηλιοφορος ανθρωπομορφος μεγαλο κυκλικο δισκοειδες κεφαλι συμβολα ερμηνεια κυκλικα μοτιβα σπειρες επιδρομη συλληψη ανθρωπων δουλεμποριο σκηνη Leirfall Νορβηγια χορευτες αιχμαλωτος ανθρωπος μεταφορα δουλος δουλοι δουλεια αρχαιος ποδοσφαιριστης ποδοσφαιρo χορευτης ζωο ελαφι, αλογο σκυλος / λυκος τετραποδα ζωα ελαφια κοινωνια κυκλικα οπλα ξιφος ιστορια φυσικο μεγεθος χαλκινο ξιφη 19ος μχ αρχαιολογια Hildebrand riksantikvarie εθνικος αρχαιολογος εφορος Σουηδιας σουηδικες προιστορια αρχαιολογικα ευρηματα 1867 αρχαιοτερη γνωστη γυψινη αποτυπωση ομοκεντροι κυκλοι γεωμορφολογια Hogby Morby Mjolby ostra Eneby Gοthaland 14ος 1384 Gotaland γη του λαου Gota / Gotar / þotar παλαιονορβηγικα gautar / Γεατες Κλαυδιος Πτολεμαιος 1ος Γουται Δουται Γουτες Δουτες σημαντικος Βυζαντινος ιστορικος γραμματικος 6ος Ιορδανης Αλανος, Γαυτιγοτθοι Γαυδιγοτθοι Gauthigoth Προκοπιος Γαυτοι ονομα ετυμολογια εργο Γετικη Getica μυθικο νησι Σκαντζα χερσονησος μητρα εθνων, λαος γενναιος ετοιμοπολεμος Gaut / Gapt, γκαπτ γαπτ ηρως – γεναρχης Γοτθων γοτθοι Γεαται φυλες φυλη Σουηδοι αρχαιοτητα ενωση γης σβεα svea sunnanskog utanskog Smaland, ολαντ oland, ostergotland, Vastergotland, Dalsland νταλ Dal Varmland κριστοφερ Kristofer Landslag, 15ος ανεκτιμητη πηγη περιληψη χαμενη 12τομηη ιστορια Κασσιοδωρος χαμενα βιβλια