Θραύσματα δύο αρχαίων κολοσσιαίων αγαλμάτων ανακαλύφθηκαν στην αρχαία ελληνική πόλη Πααβηιθίδα! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Η αρχαία ελληνική πόλις Πααβηιθίς[1] του αρχαίου νομού της Σεβέννυτου – του 12^ου νομού της Κάτω Αιγύπτου, έκειτο όπου σήμερα το χωριό Μπεχμπέιτ ελ-Χαγκάρ, στο Δέλτα του Νείλου, σε σημείο όπου σώζεται αρχαιολογικός χώρος, και κατάλοιπα ενός αρχαίου Ισείου – ναού αφιερωμένου στην αρχαία πρωτοθεά Ιώ του ελληνικού πανθέου – η Ιώς που στην Αίγυπτο έγινε Ίσις – στον 31^ο παράλληλο [31.0275066933604, 31.28942450492694].

Το χωριό και ο αρχαιολογικός χώρος βρίσκονται στο Κυβερνείο της Γαρμπίας, κατά μήκος του βραχίονα της Δαμιέττης του Νείλου, 7 χλμ. ΒΑ. της Σεβέννυτου, 8 χλμ. Δ. της Μανσούρα και 60 χλμ. Ν. της σημερινής ακτής της Μεσογείου.

Αρχαία αιγυπτιακά κείμενα αναφέρονται στην τοποθεσία ήδη από την εποχή του Νέου Βασιλείου (περ. 1550 – 1070 π.Χ.), αν και ενδέχεται να αποτελούσε απλώς ένα προάστιο της Σεβέννυτου και όχι μια πλήρως ανεπτυγμένη πόλη.

Μια αρχαία στήλη από την πόλη καταγράφει δωρεά γης. Χρονολογείται στη βασιλεία του Νεχώ Β΄. Στο επάνω μέρος, ο βασιλιάς προσφέρει δώρα στον καθήμενο θεό Όσιρι και στην θεά Ίσιδα. Η στήλη ευρίσκεται στο… Μουσείο του Λούβρου Παρισίων Γαλλίας(*)…

Πηγές, όπως τα «Κείμενα των Πυραμίδων» που ανάγονται στην Ε΄ Δυναστεία, υποδεικνύουν ότι η θεά Ίσις συνδεόταν με την περιοχή της Σεβέννυτου. Η ίδια, καθώς και η λατρεία της, ενδέχεται να έχουν τις ρίζες τους εδώ. Συλλατρευόταν μαζί με τον Ώρο-παιδί / Αρποκράτη / Hor-pa-chered[2]. Ωστόσο, δεν αφιερώθηκαν σε αυτήν σημαντικοί ναοί, παρά μόνον κατά την περίοδο της Λ΄ Δυναστείας, οπότε ξεκίνησε η ανέγερση των ναών της, στις Φίλες και στην Πααβηιθίδα, από τον φαραώ Άμασι. Οι δύο ναοί λειτουργούσαν παράλληλα:

• Αι Φίλαι αποτελούσαν το κύριο κέντρο λατρείας της Ίσιδος στην Άνω Αίγυπτο, ενώ
• η Πααβηιθίς αποτελούσε το αντίστοιχο κέντρο στην Κάτω Αίγυπτο.

Η ανέγερση του Ισείου ξεκίνησε επί βασιλείας Νεκτανεβώ Β΄ (360 – 342 π.Χ.) και ολοκληρώθηκε επί βασιλείας του Μακεδόνα Πτολεμαίου Γ΄ (246 – 222 π.Χ.). Ενώ οι περισσότεροι αιγυπτιακοί ναοί κατασκευάζονταν κυρίως από ασβεστόλιθο ή ψαμμίτη – με σκληρότερα πετρώματα, όπως ο γρανίτης, να χρησιμοποιούνται μόνο για επί μέρους στοιχεία, όπως αγάλματα, οβελίσκους ή θύρες – ο ναός στην Πααβηιθίδα κατασκευάστηκε εξ ολοκλήρου από γρανίτη! Ο ιερός περίβολος αποτελείτο από έναν τοίχο από πλίνθους – τούβλα, μήκους 460 μ. και πλάτους 300 μ. Από αυτόν τον τεράστιο περίβολο δεν έχει απομείνει τίποτε! Στα βορειοδυτικά ευρίσκεται ένα έλος καλυμμένο με καλάμια. Ίσως η αρχαία ιερή λίμνη του ναού. Ο ίδιος ο ναός της Ίσιδος είχε μήκος 120 μ. ή 180 μ. μαζί με τον πρόναο, και πλάτος 60 μ. Ο ναός κατεδαφίστηκε κάποια στιγμή, πιθανότατα κατά την αρχαιότητα, είτε από σεισμό είτε λόγω της απομάκρυνσης των λίθων του, οι οποίοι επαναχρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό. Σήμερα, στο σημείο αυτό απομένουν μόνον διάσπαρτοι λίθοι.

Η τοποθεσία επανανακαλύφθηκε στις αρχές του 18^ου αιώνα από τον P. Lucas. Σύμφωνα με τα αρχεία των περιηγητών του 18ου αιώνα και το σχέδιο στην «Περιγραφή της Αιγύπτου»[3] που έκαναν οι Γάλλοι(*) μελετητές του Ναπολέοντος Βοναπάρτη, ένας μεγάλος περίβολος οριοθετούσε τον κεντρικό ναό της θεάς Ίσιδος.

ΤΩΡΑ, ανακαλύφθηκαν και θραύσματα δύο κολοσσιαίων αγαλμάτων.

Το ένα άγαλμα ταυτοποιήθηκε ως απεικόνιση του φαραω Οσυμανδύα – γνωστού ως Ραμσής Β’ – ενώ το δεύτερο εκτιμάται επίσης ότι αναπαριστά τον ίδιο φαραώ, ο οποίος εβασίλεψε περίπου από το 1279 έως το 1213 π.Χ.

• ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “ΘΗΒΑ, η θαυμάσια πόλη: Η Εκατόμπυλος Θήβα Αιγύπτου, και η Επτάπυλος Θήβα Βοιωτίας”, ΕΔΩ.

Αρχαιολόγοι από το Ανώτατο Συμβούλιο Αρχαιοτήτων (SCA) της Αιγύπτου εντόπισαν τα αγάλματα, αφού εκλήθησαν στον χώρο από έναν κάτοικο της περιοχής, ο οποίος βρήκε έναν γρανιτένιο λίθο με επιγραφή στην ιδιοκτησία του.

Ο κ. H. El-Leithy (από το SCA), εδήλωσε ότι:

• το πρώτο θραύσμα είναι ένα κεφάλι μήκους 1,5 μ. περίπου, το οποίο απεικονίζει τον Ραμσή Β’ να φέρει το διπλό στέμμα(**) – σύμβολο της ενοποίησης της Άνω και της Κάτω Αιγύπτου. Σε ένα τμήμα του ραχιαίου πεσσού (του στηρίγματος στην πλάτη) του αγάλματος υπάρχει η επιγραφή «Hor Ka Nakht Mery Maat», η οποία ταυτοποιεί τον ηγεμόνα.
• Το δεύτερο θραύσμα έχει μήκος 2,4 μ. περίπου. Λείπουν τα πόδια και η βάση του, ενώ το κάλυμμα της κεφαλής έχει υποστεί φθορές.

Οι αρχαιολόγοι θα συνεχίσουν την έρευνα στον χώρο.

ΠΗΓΗ: “Egypt discovers remains of two colossal statues of Ramses II”, Ahram, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.10.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

• Favard-Meeks Chr. «Le temple de Behbeit el-Hagara», Essai de reconstitution et d’interprétation, εκδ. Buske, 1991. Της ιδίας «Behbeit el-Hagara», 2016.
• Gauthier H. «Dictionnaire des Noms Géographiques Contenus dans les Textes Hiéroglyphiques», vol. 2, 1925. Και Vol. 4, 1927.
• Λεκακης Γ. “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.
• Münster M. «Untersuchungen zur Göttin Isis vom Alten Reich bis zum Ende des Neuen Reiches», εκδ. Br. Hessling, 1968.
• Peust C. “Die Toponyme vorarabischen Ursprungs im modernen Ägypten”.
• Sandri S. «Har-Pa-Chered (Harpokrates). The Genesis of an Egyptian Divine Child», Orientalia Lovaniensia analecta, Vol. 151, εκδ. Peeters, Leuven 2006.
• Schneider Th. «Εγκυκλοπαίδεια των Φαραώ», εκδ. Albatros, Düsseldorf, 2002.
• Snape St. «The Complete Cities of Ancient Egypt», εκδ. Thames & Hudson, 2014.
• Wallis Budge E. A. «An Egyptian hieroglyphic dictionary: with an index of English words, king list and geological list with indexes, list of hieroglyphic characters, coptic and semitic alphabets, etc.», Vol II, εκδ. J. Murray, 1920.
• Wilkinson R. H. «The Complete Temples of Ancient Egypt», εκδ. Thames & Hudson, 2000. Του ιδίου «The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt», εκδ. Thames & Hudson, 2003.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] ΠΗΓΗ: Calderini IV 7. Ramzī II/3: 42. Yoyotte 1962a: 76 κ.ε. – αρχαία αιγυπτιακά: Pr-ḥꜣbyt(.t) / Heby(t) / Per-Heby(t) = οίκος της αίθουσας εορτών, κοπτικά: ⲡⲁⲃⲁⲓⲧ/ⲡⲁϩⲃⲁⲓⲧ /paxbeicios.

[2] Ένα ανάγλυφο που χρονολογείται από την βασιλεία του Πτολεμαίου Β’ απεικονίζει τον Ώρο-παιδί να φορά διπλό στέμμα(**), συνοδευόμενο από την Αθώρ. Ο Πτολεμαίος Γ’ παρήγγειλε τουλάχιστον μία ακόμη απεικόνιση του Ώρου-παιδιού. Σε άλλη στήλη, ο Ώρος-παιδί αναφέρεται ως «Άρχοντας του Χεβίτ». Στην βάση της στήλης, κάτω από τα πόδια του θεϊκού παιδιού, στέκονται ένας Ασιάτης και ένας Νούβιος, που συμβολίζουν τους εχθρούς της Αιγύπτου.

[3] Η «Περιγραφή της Αιγύπτου» / Description de l’Égypte, ή «Συλλογή παρατηρήσεων και ερευνών που πραγματοποιήθηκαν στην Αίγυπτο κατά τη διάρκεια της εκστρατείας του Γαλλικού Στρατού, που δημοσιεύτηκε με εντολή της Αυτού Μεγαλειότητας του Αυτοκράτορα Ναπολέοντα του Μεγάλου» / “Recueil des observations et des recherches qui ont été faites en Égypte pendant l’expédition de l’Armée française, publié par les ordres de Sa Majesté l’Empereur Napoléon le Grand”, είναι ένα μνημειώδες έργο, αποτέλεσμα της αιγυπτιακής εκστρατείας του Βοναπάρτη. Γράφτηκε από πλήθος μελετητών, σύμφωνα με την παράδοση του 18^ου αιώνα και στο πνεύμα της «Εγκυκλοπαίδειας». Είναι η πρώτη εγκυκλοπαίδεια αφιερωμένη αποκλειστικώς στην Αίγυπτο(3*). Αυτό το έργο έχει εκδοθεί δις:

• Η α΄ εκδοσις, γνωστή ως «Αυτοκρατορική Έκδοση», εξεκίνησε το 1809 και ανατέθηκε από τον Ναπολέοντα. Στην περίφημη προμετωπίδα του, σχεδιασμένη από τον Fr.-Ch. Cécile, απεικονίζεται η αποθέωση του Βοναπάρτη, ο οποίος παρουσιάζεται ως ο θεός Απόλλωνας να οδηγεί το τέθριππο του Αγίου Μάρκου (δηλ. των κλεμμένου συμπλέγματος αλόγων της Χίου) εν μέσω της αρχαίας Αιγύπτου, η οποία επανανακαλύφθηκε από τους Ευρωπαίους! Και οι Γάλλοι απεικονίζονται ως οι κληρονόμοι των προηγούμενων πολιτισμών!
• Η β΄ εκδοση, γνωστή ως «Έκδοση Panckoucke», εξεκίνησε το 1820, υπό την αιγίδα του Λουδοβίκου 18^ου.

(3*) Η «Πυραμιδογραφία», ή «Μια Περιγραφή των Πυραμίδων της Αιγυπτου» (J. Greaves, 1646) είναι το πρώτο έργο της σύγχρονης εποχής, που είναι αφιερωμένο εξ ολοκλήρου στις πυραμίδες. Οι τρεις παραπάνω εκδοσεις εδραίωσαν την “αιγυπτιομανία”.

Gharbia Governorate Behbeit El Haga αρχαια θραυσματα αρχαιο κολοσσιαιο αγαλμα ελληνικη πολη Πααβηιθιδα Λεκακης αρχαιο θραυσμα κολοσσιαια αγαλματα Πααβηιθις παβηιθις αρχαιο νομος Σεβεννυτου Κατω Αιγυπτος χωριο Μπεχμπειτ ελ Χαγκαρ, Χαγκα Δελτα Νειλου, αρχαιολογικος χωρος, καταλοιπα Ισειο Ισειον ναος θεα Ιως ισις 31^ος παραλληλος Κυβερνειο Γαρμπια Δαμιεττη ποταμος Νειλος Σεβεννυτος Σεβενυτος  Μανσουρα Μεσογειος αιγυπτιακα κειμενα Νεο Βασιλειο 16ος αιωνας πχ 1550 – 11ος 1070 προαστιο πολη στηλη δωρεα γης γη βασιλεια Νεχω Β βασιλιας προσφορα δωρο καθημενος θεος οσιρις Μουσειο Λουβρου μουσειο λουβρο Παρισι Γαλλια Κειμενα Πυραμιδων 5η Ε Δυναστεια, λατρεια συλλατρεια ωρος παιδι αρποκρατης Horpachered ναοι 20η Λ Δυναστεια Φιλες φαραω αμασις Φιλαι ανω Νεκτανεβω Β 4ος 360 – 342 Μακεδονας Πτολεμαιος Γ 3ος 246 – 222 μακεδονια  αιγυπτιακοι κατασκευη ασβεστολιθος ψαμμιτης σκληρο πετρωμα γρανιτης, χρηση οβελισκος θυρα γρανιτενιος ιερος περιβολος τοιχος πλινθος – τουβλο μηκος πλατος τεραστιος ελος καλαμι ιερη λιμνη προναος, κατεδαφιση αρχαιοτητα, σεισμος λιθος επαναχρηση οικοδομικο υλικο λιθοι αρχαιοκαπηλια 18^ος μχ λουκας Lucas περιηγητες σχεδιο Περιγραφη Αιγυπτου Γαλλοι μελετητης Ναπολεων Βοναπαρτης, μεγαλος κολοσσικα απεικονιση οσυμανδυας Ραμσης Β 13ος 1279 1213 αρχαιολογια επιγραφη κεφαλι διπλο στεμμα – συμβολο ενοποιηση πεσσος στηριγμα πλατη Hor Ka Nakht Mery Maat ηγεμονας καλυμμα κεφαλης χαγκαρα χαγαρ λεξικο γεωγραφικο ιερογλυφικα θεαινα τοπωνυμιο HarPa Harpokrates γενεσις Genesis εγκυκλοπαιδεια αιγυπτιακα Prhbytt Prhbyt Hebyt Heby PerHebyt PerHeby οικος αιθουσας εορτων, εοερτη γιορτη κοπτικα παβαιτ πασβαιτ βασιλευς Πτολεμαιος Β Αθωρ Πτολεμαιος Γ αρχοντας του Χεβιτ ποδια βαση θεικο παιδι θειο βρεφος Ασιατης Νουβιος, εχθροι ασια νουβια Description de l’egypte, Συλλογη παρατηρησεων και ερευνων εκστρατεια Γαλλικος Στρατος εντολη Αυτου Μεγαλειοτης αυτοκρατορας μεγας Ναπολεοντας Μεγαλος armee Majeste μνημειωδες εργο, αιγυπτιακη μελετητης παραδοση 18^ος πρωτη εγκυκλοπαιδεια εκδοσεις Αυτοκρατορικη εκδοση 19ος 1809 προμετωπιδα σεσιλ Cecile, αποθεωση Βοναπαρτη, θεος Απολλωνας απολλων τεθριππο αγιου Μαρκου κλεμμενο γλυπτο συμπλεγμα αλογα Χιου επανανακαλυψη Ευρωπαιοι Γαλλια κληρονομοι προηγουμενων πολιτισμων αγιος Μαρκος ΙΝ ιερος ναος κλεμμενα γλυπτα αλογο Χιος ιππος ιπποι Ευρωπη κληρονομια προηγουμενοι πολιτισμοι Panckoucke 1820, λουδοβικος 18^ος Πυραμιδογραφια Πυραμιδες γκρειβς Greaves, 17ος 1646 εργα πυραμιδα βιβλιο βιβλια αιγυπτιομανια