Ούτε ένα, ούτε δέκα, αλλά 156 βιβλία συνέγραψε ο αρχαίος Έλληνας φαρμακοποιός και ιατρός Μενεκράτης (Τιβέριος Κλαύδιος Κυρίνος Μενεκράτης / Tiberius Claudius Quirina Menecrates) έζησε επί Τιβερίου και Κλαυδίου – 1ος αι. μ.Χ.); Αλλά από αυτά διεσώθη μόνο… ένα, αυτό με τίτλο «Αυτοκράτωρ ολογράμματος αξιολόγων φαρμάκων»:
- αὐτοκράτωρ προς τιμήν του αυτοκράτορα στον οποίο αποδίδεται το έργο
- ὁλογράμματος διότι τα έγραφε ολογράμματα, δηλ. αναλυτικά, χωρίς σύμβολα και συντμήσεις όλες τις συλλαβές, όλους τους αριθμούς και τα συστατικά. – ΠΗΓΗ: Γαληνός.
Ο Μενεκράτης είναι ο ιδρυτής της λογικής ιατρικής!
Πιθανότατα σπούδασε στην Ιατρική Σχολή της Κω ή της Σμύρνης. Κατά τη διάρκεια της παραμονής του Τιβέριου (μελλοντικού αυτοκράτορος) στην Ρόδο, έγινε ο έμπιστός του. Μετακόμισε στην Ρώμη με τον Τιβέριο. Μετά την άνοδο του Τιβερίου στον θρόνο (14 μ.Χ.), έγινε Ρωμαίος πολίτης, παίρνοντας το όνομα Τιβέριος Κλαύδιος. Και έγινε προσωπικός ιατρός του αυτοκράτορα. Δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με την ημερομηνία θανάτου του.
Το διασωθέν είναι ένα σύγγραμμα αφιερωμένο στον αυτοκράτορα Κλαύδιο Α΄. Πρόκειται για μια συστηματική περιγραφή των φαρμάκων με τις ενδείξεις και την δοσολογία τους. Πολλά εκ των αναφερομένων εμφανίσθηκαν στο εν λόγω σύγγραμμα για πρώτη φορά, ενώ άλλα είναι εν χρήσει ακόμη και σήμερα, όπως το «έμπλαστρον δια χυλών» (emplastrum diachylum), από λιθάργυρο[1] και χυμούς βοτάνων. Αλλά και μια φαρμακευτική συνταγή για στοματικές παθήσεις.
Σύμφωνα με τον Γαληνό “Περὶ συνθέσεως φαρμάκων τῶν κατὰ τόπους” ο Μενεκράτης είχε συγγράψει βιβλίον “ἀρίστων φαρμάκων”, τα περισσότερα από τα οποία περιγραφόμενα φάρμακα είχε εφεύρει ο ίδιος. Τοποθετείται χρονικά μετά τον Ανδρόμαχο και σύγχρονος με τον Αντώνιο Μούσα.
Επιγραφή αναφερομένη σε αυτόν, η οποία ευρέθη στην οδό (via) Ostiensis, έξω από την Ρώμη, τον αναφέρει ως «Tiberius Claudius Menekrates, ιατρός». Το πλήρες κείμενο της επιγραφής έχει ως εξής: “Τιβερίωνι Κλαυδίῳ Κουιρείνᾳ Μενεκράτει ἰατρῷ Καισάρων καὶ ἰδίας λογικῆς ἐναργοῦς ἰατρικῆς κτίστῃ ἐν βιβλίοις ρνς΄ δι’ ὤν ἐτειμήθη ὑπὸ τῶν ἐνλογίμων πόλεων ψηφίσμασιν ἐντελέσι, οἱ γνώριμοι τῷ ἑαυτῶν αἱρεσιάρχῃ τὸ ἡρῶον. Για το ιατρικό του έργο, έλαβε τιμητικά διατάγματα από διάφορες πόλεις σε όλην την Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Είχε πολλούς οπαδούς, οι οποίοι ανήγειραν ένα μνημείο προς τιμήν του Μενεκράτους στην Ρώμη.
Ο ιατρός Μενεκράτης, εξ αιτίας της σχέσεώς του και της ζωής του στην Ρώμη, επωνομάσθη «Ρωμαίος» – όταν τότε η λέξις αυτή σήμαινε Έλλην – αλλά μόνο και μόνο για να τον ξεχωρίσουν οι ιστορικοί από τον:
- Μενεκράτη τον Συρακούσιο, επίσης περίφημο ιατρό (ο οποίος έζησε περί το 560 π.Χ.), ο οποίος περιφερόταν περιτριγυρισμένος από πολλούς ιατρευθέντες υπ’ αυτού – όπως ο Ιησούς Χριστός – φανταζόμενος ότι ήταν ο Ζευς – εξ ου και ζεοφίλητος / Zeophletensis (= εκλεκτός του Διός), και τον
- Μενεκράτη τον Τραλλειανό, ιατρός του 1ου αιώνα π.Χ., απελεύθερος που ονομάσθηκε λατινικά Lucius Manneus. Γνωρίζουμε γι’ αυτόν από μια δίγλωσση (λατινικά – ελληνικά) επιτάφια επιγραφή, που βρέθηκε περί τα μέσα του 19ου αιώνα στην Ιταλία και φυλάσσεται σήμερα στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο του Μπουτσίνο / Museo archeologico nazionale di Volcei. Μαθαίνουμε ότι ο Μενεκράτης ο Τραλλειανός χρησιμοποιούσε το κρασί για θεραπευτικούς σκοπούς.(*)
ΠΗΓΗ: άρθρο του Γ. Λεκακη στην εφημ. “Έθνος της Κυριακής”, 23.11.2003. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 24.11.2003.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Γαληνός (ιβ΄,989 και ιγ΄,502 και 995)
- Inscriptiones Graecae (XIV,1759). Syllogae Inscriptiotum Graecarum (804, Λειψία, 1915-1924 – ανατ. Hildescheim, 1960) και CIG 6607, Kaibel, “Epigr. gr.”, 68, 15.
- Fuchs R. «Ιστορία της φαρμακολογίας» (1902),
- Κέλιος Αυρηλιανός.
- Kühn K. “Κλαυδίου Γαληνοῦ Ἅπαντα: Περὶ συνθέσεως φαρμάκων τῶν κατὰ τόπους”, Λειψια / Lipsiae C. Cnobloch, 1821–1833.
- Κουτρούμπας Δ. “Η Οδοντιατρική στον Αρχαίο Κόσμο”, ερευνητική μονογραφία, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, 2016.
- Neuburger M. «Ιστορία της φαρμακολογίας» (1906),
- Paulys R. E. (Στουτγκάρδη, 1931),
- Samama Ev. “Les médecins dans le monde grec: sources épigraphiques sur la naissance d’un corps médical – Épitaphe du médecin impérial Tiberius Claudius Ménécratès”, εκδ. Librairie Droz, 2003.
- Sarton G. “Introduction to the History of Science” (εκδ. F. Krieger-Malabar, 1975), κ.ά.
- Lauriello G. “Menecrate di Tralles: il medico che curava col vino”, εκδ. Book Sprint, 2014.(*)
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Λιθάργυρο σήμερα ονομάζουμε μια χημική ουσία, το μονοξείδιο του μολύβδου (PbO). Ο λιθάργυρος περιέχει μόλυβδο και είναι τοξικός. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως φάρμακο ή να καταπίνεται. Αλλά είναι γνωστός από την αρχαία μεταλλουργία και την αρχαία φαρμακευτική. Αρχαίοι ιατροί, όπως ο Διοσκορίδης, τον αναφέρουν ως συστατικό αλοιφών και άλλων φαρμακευτικών παρασκευασμάτων. Άρα μάλλον δεν πρόκειται για την ιδια ουσία.
αρχαιος ελληνας φαρμακοποιος ιατρος αρχαια ελληνικα επιστημονικα συγγραμματα χαμενα βιβλια Λεκακης
