Οι αρχαίοι Έλληνες εγνώριζαν τις καστάνιες

Του Γιώργου Λεκάκη

Η καστάνια είναι ένα εξάρτημα, το οποίο εμποδίζει την παλινδρόμηση του τροχού. Επιτρέπει την περιστροφή της ατράκτου προς μια διεύθυνση και ανθίσταται στην κατ’ αντίθετη φορά περιστροφή. Κοινότατη είναι η χρήση της στις χειροπέδες και στους τροχιοδρόμους.

Το ερώτημα είναι εγνώριζαν οι αρχαίοι Έλληνες αυτό το εξάρτημα;

Και η απάντηση είναι: Σαφώς και ναι! Στα αρχαία ελληνικά οι καστάνιες λέγονται επίσχεστρα, εκ του αρχαίου ελληνικού ρήματος επίσχω (< επί + ίσχω, έχω) = κρατώ, διευθύνω, συγκρατώ, εμποδίζω, και ακολούθως επίσχεσις είναι η ενέργεια του συγκρατώ, του διακόπτω (λέμε «επίσχεσις της αιμορραγίας», «επίσχεσις εγγράφων», «μαγνητική επίσχεσις», κλπ.), ό,τι δηλαδή ακριβώς κάνει μια καστάνια.

ἐπίσχεσις (ἡ) < ρ. ἐπέχω = σταμάτημα, κώλυσις, πρόφασις, χρονοτριβή· πνεύματος· φωνῆς· πολέμου, κακῶν· τῶν ἀδικούντων – ΠΗΓΗ: Ομ. Ὀδ. Ρ. 451. Ἀριστ. Προβλ. 33.5. Θουκ. 2.18. Ἱππ. Ἐπιδημ. Α,945. Πλάτ. Νόμ. 740D. Πλουτ. Δημήτρ. και Ἀλκιβιάδ. 1838. Ἀρρ. Ἐπίκτ. 2.20, 23.2. Liddell-Scott.
«ἐπεὶ οὔ τις ἐπίσχεσις οὐδ’ ἐλεητὺς ἀλλοτρίων χαρίσασθαι» (ΠΗΓΗ: Ομ. Οδ.).
«καὶ κατὰ τὴν ἄλλην πορείαν ἡ σχολαιότης διέβαλεν αὐτόν, μάλιστα δὲ ἡ ἐν Οἰνόῃ ἐπίσχεσις» (ΠΗΓΗ: Θουκ.).

Και στο ερώτημα «πού χρησιμοποιούσαν οι αρχαίοι Έλληνες τα επίσχεστρα;» η απάντηση είναι απλή: Στα πηγάδια, στους καταπέλτες, στις τροχαλίες, στον μηχανισμό του «από μηχανής Θεού» στις τραγωδίες, κ.α. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαια ελληνικα οπλα”, ΕΔΩ.

Αρχαία επίσχεστρα (νυν… καστάνιες), από το Νεκρομαντείον της Εφύρας. Εκτίθενται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ιωαννίνων.

Έχουμε βρει επίσχεστρα των αρχαίων χρόνων; Βεβαίως! Αρχαία επίσχεστρα έχουν ευρεθεί στο Νεκρομαντείον της Εφύρας της Ηπείρου (κ.α.) με τα οποία κατέβαζαν είδωλα νεκρών από την οροφή της αίθουσας, για να κάνουν ακόμη πιο υποβλητική την τελετή της νεκρομαντείας για τους χρηστηριαζομένους. Και ιδού πώς:

Με το που άνοιγαν οι πιστοί την πόρτα, η οποία λογιζόταν ως Άδης, ακουγόταν η υλακή του σκυλου Κέρβερου, την οποία η σπηλιά την έκανε να αντηχεί, έτσι ώστε να αποπνέει τρόμο. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΔΟΥ, ΕΔΩ. Ο ιερέας επικαλείτο τις ψυχές των νεκρών, την «νυκτερινή Εκάτη και την φοβερή Περσεφόνεια», μαζί με βαρβαρικά ονόματα και πολυσύλλαβες λέξεις. «Και ευθύς, λοιπόν, όλα εκείνα σάλευαν και το έδαφος διαρρηγνύετο, από την επωδή του ιερέως και από μακρυά ακούγετο η υλακή του Κέρβερου! Η εικόνα ήταν πάρα πολύ θλιβερή και σκυθρωπή, επειδή φαίνονταν πια τα πιο πολλά, και η λίμνη, και ο ποταμός Πυριφλεγέθων, και τα βασίλεια του Πλούτωνος» (ΠΗΓΗ: Λουκιανός «Μένιππος»). Έτσι, με μηχανές με επίσχεστρα τα είδωλα κατέβαιναν από την οροφή…

Ο μηχανισμός ήταν γνωστός στους αρχαίους. Οι Αμβρακιώτες [Αμβρακια, η νυν Άρτα] λ.χ. απέκρουσαν τους πολιορκητικούς κριούς των Ρωμαίων (187 π.Χ.) με τέτοιες μηχανές (κεραίες = γερανούς), οι οποίες «δούλευαν» με επίσχεστρα. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαια ελληνικα οπλα”, ΕΔΩ.