Το πετρωμένο λιοντάρι στο Μαρτσαλιώτικο φαράγγι

Μάρτσαλος: μαγευτική και απομονωμένη παραλία που βρίσκεται νότια του Νομού Ηρακλείου, πίσω από τα δυτικά Αστερούσια όρη, κοντά στο Ακρωτήρι Λίθινο στον 34^ο παράλληλο [34.9299845969848, 24.770629349257156].

Για να φτάσουμε ως στην αρχή του Μαρτσαλιώτικου φαραγγιού θα πρέπει να ακολουθήσουμε τον χωματόδρομο, που ενώνει την Μονή Οδηγητριας [34.97326738462647, 24.799532834913986] με το Λίθινο. Στον δρόμο αυτό υπάρχει πινακίδα αριστερά, που κατευθύνει προς τον Μάρτσαλο. Στα 500 μ. μετά την διασταύρωση ο χωματόδρομος τελειώνει και θα πρέπει κάποιος να συνεχίσει πλέον με τα πόδια.

Μετά από 700 μ. περίπου κατηφορικής κυρίως πορείας, φτάνουμε στην σπηλαιώδη εκκλησία της Παναγίας της Μαρτσαλιανής ή Μαρτσαλοπαναγιάς [34.94069749954988, 24.77161640358817], η οποία είναι αφιερωμένη στον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου. Ο ναός είναι λαξευμένος μέσα σε βράχο με βάθος 8 μ. και ύψος 10 μ. Η εκκλησία είχε καλυφθεί από μεγάλους βράχους και βρέθηκε στα μέσα του 19ου αιώνα από βοσκούς της Μονής Οδηγητρίας[1]. Μέσα στον ναό βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Απ’ εδώ έως την παραλία απομένει 1,5 χλμ.

Τομή στον κορμό του δένδρου. Στις δύσκολες μέρες, ή για να καρπίσει ή για καλοσοδεια έβαζαν μέσα στην τομή έναν σταυρό, και “διάβαζαν το δένδρο” ή διάβαζαν ειδική ευχή – ξόρκι. Η δενδρολατρεία ακόμη ισχυρή στην Κρήτη.

Στο μέσον του φαραγγιού, στην περιοχή που ονομάζεται Περιβόλι, υπάρχει μια πετρόκτιστη δεξαμενή στην οποία συγκεντρώνεται το νερό μιας μικρής πηγής που υπάρχει δίπλα.

Το συνολικό μήκος του φαραγγιού φτάνει τα 2 χλμ. και εξελίσσεται ανάμεσα σε απότομα βράχια με αρκετές σπηλιές, οι οποίες φιλοξενούσαν ασκητές.

Στην μέση περίπου της διαδρομής υπάρχει ένα μικρό φοινικόδασος, ενώ κατά μήκος του μονοπατιού συναντά κανείς πικροδάφνες, σκίνους, ελιές, χαρουπιές και πρίνους, ακόμα και κέδρους, ενώ στην παραλία κυριαρχούν τα αλμυρίκια.

Η παραλία του Μαρτσάλου χρησιμοποιήθηκε την μινωική εποχή ως λιμάνι, όπως φανερώνουν οι αρχαιολογικές ανασκαφές – στα λατινικά η ονομασία της περιοχής σημαίνει «Καλό λιμάνι»…

ΠΗΓΗ: Δια-sos-στε την Μεσαρά – Φωτ.: Μαν. Ντρετάκης. Γ. Λεκάκης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.7.2026.

Το λιοντάρι του Μαρτσάλου

Δεν είναι τόσο «διάσημο» όσο το Λιοντάρι του Λέντα – για να ακριβολογούμε για τους περισσότερους δεν είναι καν γνωστή η ύπαρξη του – ωστόσο, το συναγωνίζεται σε πιστότητα «αναπαράστασης του πρωτοτύπου». Ο λόγος για το Λιοντάρι του Μαρτσάλου (παραπάνω φωτ.), που οι περισσότεροι δε γνωρίζουμε καν ότι «φωλιάζει» εδώ, ούτε ποιος πανάρχαιος μύθος μπορεί να κρύβεται πίσω από την μορφή του άγριου ζώου που πέτρωσε κι έγινε βράχος στην ερημιά. Λιοντάρι «ολοζώντανο» με τη χαρακτηριστική μουσούδα, τα μάτια και τα αυτιά, την υπερυψωμένη ράχη, το απλωμένο μπροστινό πόδι. Πανέτοιμο, λες, να χιμήξει στην «τροφή» που βρίσκεται μπροστά του – παραδόξως χορτοφαγικής διατροφής για την περίπτωση- τον μικρό θάμνο. Το εξαιρετικό αυτό γλυπτό της φύσης βρίσκεται σε μια εξ ίσου εξαίρετη περιοχή – όπως θα γνωρίζετε καλά, όσοι έχετε φτάσει μέχρι εδώ περπατώντας ή μέσω θαλάσσης – όπου βρίσκεται και η εκκλησία της Παναγιάς της Μαρτσαλιανής, που θεωρείται ότι χρησιμοποιήθηκε ως κατακόμβη κατά την διάρκεια των χριστιανικών διωγμών – ανακαλύφτηκε κατά τύχη, από ένα βοσκό καθώς είχε κατασκεπαστεί από βράχους.

• Ανάμεσα στο Αγιοφάραγγο Δήμου Φαιστου και στον Μάρτσαλο υπάρχει μια πολύ μεγάλη θαλασσοσπηλιά με σταλακτίτες.

ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:

[1] Το 1866-1869 οι Τούρκοι κατέστρεψαν το σύνολο των εικόνων που βρίσκονταν μέσα στον ναό. Δύο από τις σημαντικότερες εικόνες της Παναγίας στον Μάρτσαλο, το «Επί Συ Χαίρει» και ο «Ευαγγελισμός της Θεοτόκου» αγιογραφήθηκαν από τον Ιωάννη Σταθάκη γύρω στα 1867, και σήμερα φυλάσσονται στο καθολικό της Μονής Οδηγήτριας.

Μαρτσαλιωτικο φαραγγι παραλια Μαρτσαλου Μαρτσαλος φαραγγια ηρακλειου κρητης παραλιες πετρωμενο λιονταρι μονοπατι πεζοπορια πεζοπορικη διαδρομη μονοπατια πεζοποριες πεζοπορικες διαδρομες Καλο Λιμανι απομονωμενη ερημικη Νομος Ηρακλειο αστερουσια ορη, ακρωτηρι Λιθινο 34^ος παραλληλος χωματοδρομος, ιερα Μονη ΙΜ Οδηγητριας Οδηγητρια πεζη σπηλαιωδης εκκλησια σπηλαιοεκκλησια Παναγια Μαρτσαλιανη Μαρτσαλοπαναγια Ευαγγελισμος Θεοτοκου ιερος ναος λαξευμενος βραχος 19ος αιωνας μχ βοσκος εικονα Περιβολι, πετροκτιστη δεξαμενη νερο πηγης βραχια σπηλια ασκητες ασκητης ασκηταριο ασκηταρια φοινικοδασος, πικροδαφνη σκινος, ελια χαρουπια πρινος, κεδρος, αλμυρικι αρχαια μινωικη εποχη αρχαιολογικη ανασκαφη λατινικα Μεσαρα Λιονταρι Λεντα λεντας λεβην λεβηνας αναπαρασταση Λεων λεοντας Μαρτσαλου μυθος μορφη αγριο ζωο απολιθωση ερημια γλυπτο φυσης κατακομβη χριστιανικοι διωγμοι αγιοφαραγγο Δημος Φαιστου φαιστος θαλασσοσπηλια σταλακτιτης 1866 1869 Τουρκοι καταστροφη εικονες Επι Συ Χαιρει Ευαγγελισμου Θεοτοκος αγιογραφια Σταθακης 1867, καθολικο