Υπάρχει ένα μονοπάτι, μέσα σε δάση, νερά, και θέα στον πλούσιο κάμπο του Κιλκίς και στις κορυφές της Ζώνας[2] (παραφασμένα Τζένας) και του Πάικου, βγαλμένο από την Ιστορια και τα παραμύθια. Εύχεσαι να μην τελειώσει… Ιδανική περιπατητική διαδρομή.
Ακολουθεί την γραμμή του τραίνου Decauville, του Α’ Παγκόσμιου Πόλεμου, που μετέφερε εφόδια και τραυματίες στην ευρύτερη περιοχή του Σκρα.
Με βαγονέτα μικρού διαμετρήματος και ελαφριού υλικού[1], που επινόησε ο Γάλλος μηχανικός P. Decauville, το τραινάκι έκανε την διαδρομή:
- Παλαιός Σιδηροδρομικός Σταθμός Γουμένισσας – Αξιούπολη – Πηγή – Μεγάλο Ρέμα (Κοτζά Ντερέ) – Λίμνη Μεταλλείου, περνώντας από πέτρινα γεφύρια. – ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκακης “Οι λιμνες της Ελλαδος”.
Κοιλάδα στρατηγικής σημασίας. Συνέδεε το γαλλικό αρχηγείο της Αξιούπολης και το στρατιωτικό νοσοκομείο της Πηγής, με την γραμμή του μετώπου στο φαραγγι του Σκρα.
Κατασκευάσθηκε το 1917 – 1918. Είχε μήκος 13,5 χλμ. Για την κατασκευή της εργάσθηκαν εντατικως λόχος σκαπανέων του γαλλικού στρατού, δύο λόχοι από την Μαδαγασκάρη, λόχος μουσουλμάνων και αυτόχθονες κάτοικοι της περιοχής.
Σήμερα διασώζονται πολλά τεκμήρια, όπως τμήματα της γραμμής, γέφυρες και υποστυλώματα, μοναδικά σε όλην την Ευρώπη!
Στην έξοδο του οικισμού Πηγή[3] αρχίζει η διαδρομή (ενημερωτική μεγάλη μεταλλική πινακίδα). Ένας καλός χωματόδρομος μετά από 750 μ. οδηγεί στην αρχή του μονοπατιού. Διασχίζετε το Ρέμα των Μουλαράδων. Μετά από 1.000 μ. βγαίνετε στα λιβάδια. Διασχίζετε τον χωματόδρομο δίπλα στα σταχοχώραφα. Μετά από 1,6 χλμ. η άσφαλτος. Αριστερά στα 100 μ. πινακίδα οδηγεί δεξιά σε αγροτικό δρόμο. Το Δρυοδάσος της κοιλάδας του Μεγάλου Ρεματος. Πινακίδα δεξιά για έξοδο προς το ξενοδοχείο «Κοτζά Ντερέ». Την προσπερνάτε και συνεχίζετε. Λαδανιές, αγριοφράουλες, χελωνες! Το ανάχωμα είναι η γραμμή του τραίνου! Πλούσιο δάσος από γαύρους. Συνολικά μετά από περίπου 7 χλμ. φτάνετε στην περιοχή «Τρεις γέφυρες». Ιστορική περιοχή. Σήμερα μία μεταλλική καινούργια γέφυρα, πάνω από αφρισμένο το Ρέμα, που δεν στερεύει ποτέ. Από κάτω της δυο εντυπωσιακές κυλινδρικές πέτρινες βάσεις…
Οι άλλες δύο έχουν καταπέσει. Έξοχο λιθόστρωτο μονοπάτι δίπλα στο ρέμα. Φτάνετε στην περιοχή Κρύο Νερό, Με την ξύλινη γέφυρα. Πηγή με δροσερό πόσιμο νερό. Πλάτωμα κάτω από έναν γεροπλάτανο, δίπλα στο ποτάμι, αναψυχή των κατοίκων του οικισμού της Πηγής.
Συνολικώς, μετά από 9 χλμ. άσφαλτος οδηγεί αριστερά στην Λίμνη Μεταλλείου. Μπείτε στον χωματόδρομο. Μετά από 4,5χλμ. μια πινακίδα δείχνει το μονοπάτι. Σε λιγότερο από 1 χλμ. το πέρασμα του ρέματος. Πολλές φορές δύσκολο. Η ορμή του ρέματος είναι μεγάλη (μπατόν απαραίτητα). Πινακίδα αριστερά λέει για την θέα της Λίμνης Μεταλλείου [41.03405999281082, 22.445877657819608 το φράγμα στο 41.03442619872057, 22.448203133080348] από ψηλά (30’ πεζή). Έχει στηθεί ένα ξύλινο παρατηρητήριο…
Η λίμνη απέχει 5 χλμ. ΒΔ. της Πηγής.
- Το υπέροχο πεζοπορικό μονοπάτι ήταν όραμα του Αν. Αθανασιάδη (μέλους του πολιτιστικού συλλόγου της Πηγής). Έγινε πραγματικότητα σε συνεργασία με τον Στ. Τσιαλίκη (Trace Your Eco) και χάρη στη συνδρομή της Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς, μα και των εντόπιων. Η σηματοδοτημένη διαδρομή αποτελεί τμήμα του Ευρωπαϊκού Μονοπατιού Ε6.
- Το τελευταίο 10ήμερο του Απρίλη είναι η καλύτερη εποχή για να κάνετε την διάσχιση.
ΠΗΓΗ-ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: Στο άρθρο της Ά. Καλαϊτζή «Decauville Trail: Ένα μονοπάτι βγαλμένο απ’ τα παραμύθια και την ιστορία» – Φωτογραφίες: Ά. Καλαϊτζή, Αθ. Μπασγιουράκη, περ. ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΑΝΟΡΑΜΑ, 21.5.2026. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 25.5.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Παρόμοια τραινάκια χρησιμοποιήθηκαν και σε Μαδαγασκάρη, Μαρόκο, κ.ά.
[2] Η Ζώνα (σλαβικά Κοζούφ – υψόμ. 2.182 μ) σύνορα Ελλάδας -Σκοπίων, συνδέεται στα δυτικά με το όρος Πίνοβο και ΝΑ. με το Πάικο. Στην Ελλάδα ανήκει το 1/3 της έκτασης του. Είναι προστατευόμενη περιοχή Natura 2000, έκτασης 125.769 στρ. – Φορέας Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών «Βόρα-Πάικου-Βερμίου», ΚΥΑ ΑΑΑ/2017. Από τα άγνωστα βουνά της Βόρειας Ελλάδας. Υψηλότερη κορυφή η Μεγάλη Ζώνη ή Πόρτες (2.182 μ.). Από το βουνό κατερχονται πολλά ρέματα: της Τζένας, το Καθαρό, η Ασβεσταριά και ο Αχυρώνας. Έχει φαράγγια, καταρράκτες, μεγάλες σάρες, πυκνά δάση καθώς και μία μεγάλη αλπική ζώνη. Από το φαράγγι της Μικρής Τζένας ή της Νότιας, περνά ένα από τα ωραιότερα ορεινά μονοπάτια της Ελλάδος. Υπάρχει επίσης ένα από ομορφότερα και πιο πυκνά δάση οξιάς της Βόρειας Ελλάδας. Στην χλωρίδα του ανήκουν περισσότερα από 1.200 είδη. Περισσότερο από το 50% της περιοχής είναι δασική γη. Λίγοι βοσκότοποι, υλοτομία και κτηνοτροφία. Πρόβλημα η λαθραία υλοτομία και η λαθροθηρία, κυρίως των προστατευομένων αγριόγιδων και η δηλητηρίαση μεγάλων προστατευομένων αρπακτικών πτηνών (ειδικά των γυπών). Στην πλευρά των Σκοπίων υπάρχει εγκαταλελειμμένο χιονοδρομικό κέντρο.
- ΠΗΓΗ: «Ορεινοί όγκοι / Τζένα, NaturaGraeca. Και «NatureBank – Βιότοπος NATURA – ORI TZENA». Γ. Λεκάκης «Συγχρονης Ελλάδος περιηγησις».
[3] Χωριό στον 41ο παράλληλο [41.00919192377952, 22.49875138940234], 4 χλμ. ΝΔ. της Αξιουπόλεως. Παλαιότερα ελέγετο Ίσβορο. Ανάμεσα στην Πηγή και την Αξιούπολι, στην θεση Μπαΐρια, 1 – 1,5 χλμ. βόρεια της Aξιούπολης και δεξιά του δρόμου Aξιουπόλεως – Πηγής, έχει βρεθεί αρχαίο νεκροταφείο Εποχής Σιδήρου και των πρώιμων αρχαϊκών χρόνων με σημαντικά ευρήματα. Η τοποθεσία έχει κηρυχθεί αρχαιολογικός χώρος από το 1994. – Και οικισμος ιστορικών χρόνων στην θέση Δρέβενο, βόρεια της Aξιουπολεως στον συνοικισμό Δρέβενο – ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Α1/Φ43/43984/2309/28-9-1994 – ΦΕΚ 845/Β/14.11.1994.
γραμμη τραινου Decauville υπεροχο πεζοπορικο μονοπατι Κιλκις τραινο πεζοπορικα μονοπατις Κιλκις 41ος παραλληλος ισβορος Πηγη Αξιουπολις, Μπαιρια, αρχαιο νεκροταφειο Εποχη Σιδηρου πρωιμα αρχαικα χρονια ευρηματα αρχαιολογικος χωρος 1994 οικισμος ιστορικα χρονια Δρεβενο, συνοικισμος χωριο Αξιουπολη ισβορος ορος Ζωνα βουνο Κοζουφ υψομετρο συνορα Ελλαδας -Σκοπιων, Πινοβο Παικο Ελλαδος προστατευομενη περιοχη Natura 2000, Φορεας Διαχειρισης Προστατευομενων Περιοχων Βορας Βερμιο 2017 αγνωστα βουνα Βορεια Ελλαδα κορυφη Μεγαλη Ζωνη Πορτες ρεματα Τζενας, Καθαρο Ασβεσταρια αχυρωνας φαραγγι καταρρακτης, σαρα δαση αλπικη ζωνη φαραγγι Μικρης Τζενας ζωνας Νοτιας, νοτια ωραιοτερα ορεινα μονοπατια ομορφοτερα δαση οξιας οξια χλωριδα ειδη δασικη γη βοσκοτοπος, υλοτομια κτηνοτροφια λαθραια λαθροθηρια, προστατευομενο ειδος αγριογιδο δηλητηριαση μεγαλα προστατευομενα αρπακτικα πτηνα γυπας Σκοπια εγκαταλελειμμενο χιονοδρομικο κεντρο ορεινος ογκος βιοτοπος
