Του Γιώργου Λεκάκη
Το απόσπασμα παπύρου (17,6 x 12 εκατ.) με τον κωδικό PSI inv. 535, είναι από την Συλλογή Φλωρεντίας (Παπυρολογικό Ινστιτούτο “G. Vitelli”). Γράφτηκε το β΄ μισό του 5ου αιώνα μ.Χ. (η αρχική χρονολόγηση ήταν στα τέλη του 4ου αιώνα μ.Χ. αλλά αναχρονολογήθηκε από τον Cavallo-Maehler).
Θεωρείται απόσπασμα προσευχής για τα Πάθη του Ιησού.
Περιέχει ένα αποσπασματικό κείμενο, από έναν άγνωστο συγγραφέα. Είναι αδύνατον να παρακολουθήσει κανείς το κείμενο, αλλά στο πρώτο μέρος το θέμα είναι πιθανώς οι εβραίοι. Γράφει:
- «Έχουν γίνει τώρα δολοφόνοι… φωνάζοντας εναντίον του Σωτήρα: “Αφήστε τον, αφήστε τον, σταυρώστε τον…”».
- Λίγο αργότερα, γίνεται αναφορά σε «σκήπτρα βασιλικής εξουσίας» και το θέμα είναι ένας «βασιλιάς που υποφέρει».
- Διαβάζεται και η φράση «οδηγούμενος στον σταυρό δοξάστηκε(;)» – σχόλια του πρώτου εκδότη, M. Naldini(*).
Το πίσω μέρος είναι κενό.
Το απόσπασμα δεν είναι γνωστό από άλλες πηγές. Δεν είναι δυνατόν να προταθεί μια ακριβής απόδοση, λόγω της σπανιότητας του σωζόμενου αποσπασματικά κειμένου. Συνολικώς, το ύφος φαίνεται να ευνοεί τις περίτεχνες αντιθέσεις και τις σύντομες προτάσεις, όπως είναι ήδη εμφανές σε ένα από τα πρώτα κείμενα που συντέθηκαν για τον εορτασμό του Πάσχα, την ομιλία του Μελίτωνα[1] των Σάρδεων (τέλη 2ου αιώνα μ.Χ.), η οποία επίσης διατηρείται μόνον σε πάπυρο.
ΠΗΓΗ: Mario Naldini, στο «Aegyptus» 38 (1958), σελ. 144-146. M. Naldini «Έγγραφα Χριστιανικής Αρχαιότητας», Φλωρεντία 1965, αρ. 29, πίν. XIX. Cavallo-Maehler, GB, πίν. 19c. Βιβλ.: LDAB 5961. Van Haelst 1093. PS, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 2.4.2026.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Ο Μελίτων Σάρδεων (; – 185) ήταν Έλλην χριστιανός επίσκοπος Σάρδεων, θεολόγος και ευνούχος (βλ. Πολυκράτης της Εφέσου στην επιστολή του προς τον Ρωμαίο επίσκοπο Βίκτωρα – ίσως με την έννοια του αγάμου) μία από τις σημαντικότερες προσωπικότητες της πρωτοχριστιανικής περιόδου για τον χριστιανισμό, αγαπητός «ως προφήτης», ο επιφανέστερος εκπρόσωπος της «εξηγητικής μεθόδου της τυπολογίας», «ο πιο θεϊκός και σοφός δάσκαλος» (κατά τον Αναστάσιο του Σινά, του 7ου αι.).
ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΜΕΛΙΤΩΝΟΣ:
Ο Μελίτων ήταν πολυγραφότατος και, ίσως, ο παραγωγικότερος χριστιανός συγγραφέας του 2ου αιώνα. Ο Μελίτων Σάρδεων έγραψε περίπου 20 έργα. Τα περισσότερα χάθηκαν. Δεν σώζονται ούτε σε αποσπάσματα. Οι τίτλοι τους είναι γνωστοί από την «Εκκλησιαστική Ιστορία» του Ευσέβιου: «Περί της οδού της ζωής και περί των προφητών», «Περί της Εκκλησίας», «Περί της ημέρας του Κυρίου», «Περί της ανθρώπινης πίστης», «Περί της αλήθειας, της πίστης και της γέννησης του Χριστού», «Περί της κτίσης», «Περί της υπακοής των αισθήσεων στην πίστη», «Περί των προφητειών περί Χριστού», «Περί φιλοξενίας», «Το Κλειδί».
- Η «Περί Πάσχα ομιλία», το μόνο που σώθηκε ολόκληρο. Θεωρείται και το πιο σημαντικό του. Βρέθηκε σε πάπυρο του 4ου αι. μ.Χ. Εκδόθηκε για πρώτη φορά το 1940. Είναι μια ομιλία για τα Πάθη του Χριστού. Γραμμένο ως κήρυγμα, σύμφωνα με τα λογοτεχνικά μέσα της κλασσικής ρητορικής. Υπερασπίζεται την μικρασιατική παράδοση του εορτασμού του Πάσχα την 14η ημέρα του μηνός Νισάν (όπως μεταξύ των εβραίων). Έχει διασωθεί σε τρία ελληνικά αντίγραφα (Πάπυρος Τσέστερ Μπίτι-Μίσιγκαν, Πάπυρος Μπόντμερ 13ος (4ου αιώνα) και ένα μικρό απόσπασμα από τον Πάπυρο Οξυρρύγχου 1600). Είναι επίσης γνωστές μεταφράσεις αποσπασμάτων του κηρύγματος στα λατινικά, τα συριακά, τα κοπτικά και τα γεωργιανά.
- «Περί Ψυχής και Σώματος» ή «Περί Ενός» κατά τον Ευσέβιο): Γνωστό αποσπασματικά από συριακές μεταφράσεις. Το 1972, δημοσιεύθηκε ένα απόσπασμα από μια γεωργιανή μετάφραση αυτού του έργου, με τίτλο «Περί Ψυχής και Σώματος και Πάθους Κυρίου». Το κείμενο είναι από πολλές απόψεις πανομοιότυπο με τα ήδη γνωστά συριακά αποσπάσματα.
- «ἐκλογαί» : Γνωστό από ένα απόσπασμα που παραθέτει ο Ευσέβιος. Ο Μελίτων περιγράφει το ταξίδι του στην Παλαιστίνη και παρέχει έναν κατάλογο των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία είναι ο παλαιότερος χριστιανικός κανόνας, Ο Μελίτων παρέχει έναν κατάλογο των ιερών χριστιανικών γραφών, του Κανόνα του Ιάμνια, ο οποίος είναι ο παλαιότερος γνωστός χριστιανικός κατάλογος των βιβλίων της Παλαιάς Διαθήκης: Ιδού τα ονόματά τους: τα πέντε βιβλία του Μωυσή (Γένεση, Έξοδος, Λευιτικό, Αριθμοί, Δευτερονόμιο), Ιησούς του Ναυή, Κριτές, Ρουθ, τα τέσσερα βιβλία των Βασιλέων, δύο Χρονικά, οι Ψαλμοί του Δαβίδ, οι Παροιμίες του Σολομώντα, ή το βιβλίο της Σοφίας, Εκκλησιαστής, Άσμα Ασμάτων, Ιώβ, οι προφήτες: Ησαΐας, Ιερεμίας και οι δώδεκα σε ένα βιβλίο, Δανιήλ, Ιεζεκιήλ, Έσδρας.
- «Πρὸς Ἀντωνίνον βιβλίδιον» (γνωστό και ως «Λόγος ὑπὲρ τῆς πίστεως»): Απευθύνεται στον αυτοκράτορα Μάρκο Αυρήλιο. Αφορμή για την συγγραφή του ήταν ο νέος διωγμός των χριστιανών που ξεκίνησε ο αυτοκράτωρ. Τρία αποσπάσματα αυτού του έργου σώζονται στον Ευσέβιο και ένα στο Πασχαλιο Χρονικό (7ος αιώνας).
- «Περί Βαπτίσματος», ένα αρκετά εκτενές απόσπασμα αυτού του έργου έχει διασωθεί. Εξετάζει το βάπτισμα από μια καθολική άποψη: Ολόκληρη η γη βαπτίζεται από βροχές και ποτάμια, και ο ωκεανός είναι το βαπτιστήριο του ήλιου. Γράφτηκε για τον πόλεμό του κατά των ψευδο-γνωστικών, οι οποίοι αρνούνταν αυτό το μυστήριο.
- «Περί της Ενσαρκώσεως του Χριστού»: Το σωζόμενο απόσπασμα δίνει τις χριστολογικές απόψεις του Μελίτωνα. Γράφει για «την αλήθεια και την πραγματικότητα της ψυχής και του σώματος του Χριστού, [που κατέχουν] την ανθρώπινη φύση μας». Υποστηρίζει ότι ο Χριστός παραμένει «ο αληθινός και αιώνιος Θεός μέσω της ατέλειας που είναι εγγενής στη σάρκα».
- «Περί του Διαβόλου και της Αποκάλυψης του Ιωάννη»: Γνωστό από ένα μικρό απόσπασμα που παραθέτει ο Ωριγένης. Ο Ευσέβιος, ο Ρουφίνος και ο Ιερώνυμος αναφέρονται σε αυτό το έργο ως δύο πραγματείες: «Περί του Διαβόλου» και «Περί της Αποκάλυψης του Ιωάννη».
Τέλος, του αποδίδονται άλλα δύο έργα: «Ο Λόγος του Μελίτωνα του Φιλοσόφου, που ειπώθηκε παρουσία του Αντώνιου Καίσαρα» (γραμμένος στα συριακά τον 3ο αιώνα) και «Περί της Εξόδου της Παναγίας» (πραγματεία για την Κοίμηση της Παναγίας, γνωστή σε ελληνικές, λατινικές και αραβικές μεταφράσεις, που δημιουργήθηκε όχι ενωρίτερα από τον 4ο αιώνα).
Τιμάται ως άγιος από την Ορθόδοξη και την Καθολική Εκκλησία, την 1η Απριλίου.
εβραιοι δολοφονοι δολοφονια χριστου αποσπασμα παπυρου συλλογη Φλωρεντιας Παπυρολογικο Ινστιτουτο Βιτελι Vitelli 5ος αιωνας μΧ 4ος προσευχη παθη Ιησου Ιησους χριστος κειμενο, αγνωστο συγγραφεας σωτηρας σταυρωστε τον σταυρος σταυρωση σκηπτρα βασιλικη εξουσια βασιλιας υποφερει οδηγουμενος στον σταυρο δοξαστηκε δοξα σχολιο εκδοτης, ναλντινι Naldini αποδοση, σπανιο εορτασμος Πασχα, λαμπρη ομιλια Μελιτωνας Σαρδεων 2ος αιγυπτος εγγραφα Χριστιανικη Αρχαιοτητα Φλωρεντια Μελιτων Σαρδεων ελληνας χριστιανος επισκοπος Σαρδεων, θεολογος ευνουχος Πολυκρατης Εφεσου εφεσος επιστολη Ρωμαιος επισκοπος Βικτωρας Βικτωρ αγαμος σημαντικοτερες προσωπικοτητες πρωτοχριστιανικη περιοδος χριστιανισμος προφητης επιφανεστερος εκπροσωπος εξηγητικη μεθοδος τυπολογια θεικος σοφος δασκαλος Αναστασιος Σινα 7ος αλληλογραφια πολυγραφοτατος παραγωγικοτερος χριστιανισμος συγγραφεας εργο Περι Πασχα ομιλια εκδοση πρωτη φορα 20ος 1940 κηρυγμα, λογοτεχνια κλασσικη ρητορικη μικρασιατικη παραδοση εορτη 14 14η ημερα μηνας Νισαν ελληνικα αντιγραφα Τσεστερ Μπιτι Μισιγκαν, Μποντμερ 13ος Οξυρρυγχου Οξυρρυγχος μεταφραση λατινικα συριακα κοπτικα γεωργιανα λατινικη συριακη κοπτικη γεωργιανη γλωσσα συρια γεωργια κοπτες Σαρδεις λυδιας λυδια χαμενα βιβλια εργα Εκκλησιαστικη Ιστορια Ευσεβιος Περι της οδου της ζωης και περι των προφητων Περι της Εκκλησιας Περι της ημερας του Κυριου Περι της ανθρωπινης πιστης Περι της αληθειας, της πιστης και της γεννησης του Χριστου Περι της κτισης Περι της υπακοης των αισθησεων στην πιστη Περι των προφητειων περι Χριστου Περι φιλοξενιας Κλειδι οδος ζωη προφητες εκκλησια ημερα Κυριος ανθρωπινη πιστη αληθεια γεννηση κτιση υπακοη αισθησεις προφητεια φιλοξενια ψυχη σωμα Ψυχης και Σωματος Ενος 1972, γεωργιας Παθους Κυριου παθος εκλογαι ταξιδι Παλαιστινη καταλογος βιβλιων Παλαια Διαθηκη παλαιοτερος χριστιανικος κανονας, ιερες χριστιανικες γραφες Κανων Ιαμνια, Ιαμνιας αρχαιοτερος γνωστος χριστιανικος βιβλια Παλαιας Διαθηκης πεντε Μωυσης Γενεση, γενεσις εξοδος, Λευιτικο Αριθμοι Δευτερονομιο Ιησους του Ναυη, Κριτες, Ρουθ, Βασιλεις Χρονικο Ψαλμοι του Δαβιδ, δαυιδ Παροιμιες Σολομωντα, Σολομων Σοφια, Εκκλησιαστης, ασμα Ασματων, Ιωβ, Ησαιας, Ιερεμιας Δανιηλ, Ιεζεκιηλ, εσδρας προς αντωνινον βιβλιδιον αντωνινος βιβλιδιο λογος υπερ πιστεως αυτοκρατορας Μαρκος Αυρηλις διωγμος χριστιανων αυτοκρατωρ Πασχαλιο Χρονικο 7ος περι Βαπτισματος βαπτισμα γη βροχη ποταμι ωκεανος ηλιος ψευδογνωστικοι μυστηριο γνωστικοι περι της Ενσαρκωσεως του Χριστου χριστολογικες αποψεις αληθεια φυση αληθινος και αιωνιος Θεος ατελεια εγγενης σαρκα περι του Διαβολου και της Αποκαλυψης του Ιωαννη Διαβολος αποκαλυψη Ιωαννου ευαγγελιστης ιωαννης Ωριγενης Ρουφινος Ιερωνυμος πραγματεια Αποκαλυψεως Φιλοσοφος Αντωνιος Καισαρας 3ος Εξοδου της Παναγιας Κοιμηση Παναγια αραβικα αγιος ορθοδοξη καθολικη Εκκλησια, 1 1η Απριλιου απριλιος πρωταπριλια
