ΕΘΙΜΑ του ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Ήθη, έθιμα και Παραδόσεις του Μεγάλου Σαββάτου σε όλην την Ελλάδα:

ΣΤΕΡΕΑ ΕΛΛΑΔΑ

Στην Αθήνα τα κορίτσια ανάβουν την λαμπάδα τους από λαμπάδα κάποιου άνδρα, για να παντρευτούν.

Στην Φθιώτιδα την νύκτα της Ανάστασης, ένας επίτροπος της Εκκλησίας παίρνει μια σκλίδα (καλάμι από βρίζα[2]), αγιασμένη από τον αγιασμό των Φώτων, ανεβαίνει στο καμπαναριό και την ανάβει. Για να προφυλάξει ολόκληρη την περιοχή από το χαλάζι. Ο τόπος που θα δει αυτό το φως της σκλίδας, δεν κινδυνεύει από χαλάζι!

Στην Βινιανη Αγράφων Ευρυτανίας όταν πει ο παπάς το «Χριστός Ανέστη», καίνε τον Φανό (Ιούδα / Οβριό)[1]. Μαζεύουν τα παιδιά ξερά κλαδιά επάνω στον βράχο Σουφλί, που είναι αντίκρυ στο χωριό. Ακούγοντας το πρώτο «Χριστός Ανέστη», τρέχουν με την λαμπάδα στο χέρι (αναμμένη από το «Δεύτε λάβετε φως») και βάζουν φωτιά στον Φανό.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ, ΕΔΩ.

ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΣ

ΑΧΑΪΑ: Στα Καλάβρυτα τις λαμπάδες του ναού ανάβουν «κατά οικογένειες».

ΑΡΚΑΔΙΑ: Στο Ραψομάτι το άγιο φως παίρνει πρώτη μια νιόνυφη. Φιλά το χέρι του παπά και του δίνει το «τσιμπιλχανέ» (= χρήματα).

ΜΕΣΣΗΝΙΑ: Στην Κορώνη σπάνε πήλινα κανάτια – πανδαιμόνιο στους δρόμους!

ΑΙΓΑΙΟ

Στην Χίο, όταν ο παπάς διαβάζοντας το Ευαγγέλιο λέει «και σεισμός εγένετο μέγας» και ψάλλεται το Χριστός Ανέστη, γίνεται… σεισμός: Η ατμόσφαιρα δονείται από τις κωδωνοκρουσίες, τους πυροβολισμούς, τους κρότους των κροτίδων και πυροτεχνημάτων. Μερικές φορές στόχος είναι ο ίδιος ο παπάς!

ΚΥΚΛΑΔΕΣ

Στην Σύρο το Μεγάλο Σάββατο αρχίζει με το κάψιμο του Φανού (Ιούδα / Οβριό)[1], στην θέση Κιουρά της Πλάκας.

ΕΠΤΑΝΗΣΑ

Στην Ζάκυνθο, σπάνε πήλινα κανάτια «για την χάρη του Χριστού και την πομπή των Οβραίων»[1] – για την εκφόβιση των δαιμόνων, οι οποίοι αντιμάχονται την Ανάσταση. Οι γυναίκες στο σπίτι, δαγκώνουν ένα σιδερένιο κλειδίγια να είναι σιδερένιες.

Στην Κέρκυρα, μετά την Πρώτη Ανάσταση, έξω από παράθυρα των σπιτιών, στην λταεία Λιστον, πετάνε και σπάνε πήλινα μεγάλα κόκκινα πιθάρια, που τα λένε μπότηδες.

Για τους Κερκυραίους είναι αυτονόητο ότι το Μεγαλο Σάββατο η «Παλιά» Φιλαρμονική θα παίξει “Amleto” (πένθιμο εμβατήριο του Fr. Faccio – ΔΕΙΤΕ το ΕΔΩ) και η «Μάντζαρος» το “Calde Lacrimae” (= «Καυτά δάκρυα» του C. de Michelis και την «Marcia Funebre» του Δ. Ανδρώνη). Το πένθιμο εμβατήριο που αποδίδει η Φιλαρμονική Εταιρεία «Καποδίστριας» στην λιτανεία του Μεγαλου Σαββατου είναι η «Marcia Funebre» (το β΄ μέρος της 3^ης Συμφωνίας από την «Ηρωική Συμφωνία» του Μπετόβεν). Στην λιτανεία του Μεγ. Σαββάτου η «Μάντζαρος» εκτελεί το πένθιμο εμβατήριο «Calde Lacrimae».

Επίσης, στην Κέρκυρα, γεμίζουν στην αγορά έναν κάδο με νερό και τον στολίζουν με πρασινάδες και λουλούδια. Όποιος περάσει από εκεί, πρέπει να ρίξει στην μαστέλα ένα νόμισμα. Μόλις σημάνουν οι καμπάνες της Ανάστασης, όσοι βρεθούν εκεί κοντά, παίρνουν νερό από τον κάδο και πλένουν το πρόσωπο και τα χέρια τους, για να καθαρθούν από κάθε βρωμιά και αμαρτία. Οι γυναίκες στο σπίτι, δαγκώνουν, ένα σιδερένιο αντικείμενο, λέγοντας «Σιδερένιο το κεφάλι μου».

ΚΡΗΤΗ

Στην Ανώπολη Σφακίων Χανίων γίνεται το Κάψιμο του Γιούδα (Ιούδα)[1]. Η κατασκευή του ομοιώματος γίνεται από κοπέλια του χωριού. Την βραδυά της Ανάστασης γίνεται το μπαλλοτάρισμα του προδότη!

ΠΟΝΤΟΣ

Στην Σινώπη, όταν πει ο παπάς το «Χριστός Ανέστη», παιρνει ο καθ’ ένας από κάτω ένα δαφνόφυλλο να το κάψει. Γιατί η δάφνη είναι καταραμένο δένδρο. Από δάφνη κρεμάστηκε ο Ιούδας.

ΠΗΓΗ: Εκκλησια on line. Γ. Λεκακης “Ταματα και αναθηματα”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.2.2001.

ΑΓΙΟΝ ΦΩΣ

Τα μεσάνυχτα του Μεγάλου Σαββάτου, όλοι περιμένουν το “Δεύτε λάβετε φως”, για να ανάψουν τις λαμπάδες τους, με το Αγιον Φως, το οποίο έρχεται, λένε, απ’ ευθείας από τον Πανάγιο Τάφο του Χριστού στα Ιεροσόλυμα.

Ιδού τι γράφει ο Αδ. Κοραής: “Μην πιστεύετε όσα λέγουν περί του αγίου φωτός. Το άγιον φως είναι πλάσμα ασεβές και αναίσχυντον… πλάσμα λατίνων μοναχών και φραγκοπατερικών γέννημα… Μηχανουργήματα λαοπλάνων ιερέων το εξ ουρανού ψευδοκαταίβατα φώτα… όνειδος και αίσχος, στρατηγούμενον από θρασυτάτους θαυματοπλάστας… Μοναχοί, θρασύτατοι γόητες, επενόησαν το ό,τι θα έπραττε και κάθε άλλος, κοσμικός, όστις κληρονομών πλούσιον εργαστήριον, δεν το κλείει αλλά απ’ εναντίας φροντίζει και τις πραμάτειες ν’ αυξήσει και τους αγοραστές να πολλαπλασιάσει… Το ψευδοθαυμα αυτό το πιστεύουν ολίγοι, ίσως τινές δια μωρίαν και άλλοι δι’ αισχροκέρδειαν… Ουδέ ο Χρυσόστομος το επίστευεν ή μάλλον ουδέ το εγνώριζε, διότι, εάν εις τον καιρόν του εθαυματουργείτο το άγιον φως, πώς ήτο δυνατόν να λέγη ότι δέν εγίνοντο πλέον θαύματα;” – ΠΗΓΗ: “Άτακτα: Περί του Ιεροσολύμοις Αγίου Φωτός”, τ. 3, 1825).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Το πανελλήνιο έθιμο του καψίματος του Ιούδα / Οβριού / Εβραίου έχει σχέση με την λαϊκή πίστη ότι η καταστροφή ομοιώματος ενός κακού (λ.χ. του προδότη) θα απαλλάξει την κοινωνία από παρόμοια δεινά. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για το ΚΑΨΙΜΟ του ΙΟΥΔΑ, ΕΔΩ.

[2] γνωστή και ως “σκουλαρικάκι“. Φυτό της οικογένειας των Αγρωστωδών (Poaceae). Το όνομα του γένους (Briza), προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη βρίζω = νυσταζω, γέρνω το κεφάλι, επειδή το πιο χαρακτηριστικό του γνώρισμα είναι τα μεγάλα, κρεμαστά στάχυα (ανθίδια), που μοιάζουν με μικρά “φανάρια” ή “κουδουνίστρες”.

ΕΘΙΜΑ του ΜΕΓΑΛΟΥ ΣΑΒΒΑΤΟΥ Λεκακης ΕΘΙΜO ΜΕΓΑΛΟ ΣΑΒΒΑΤΟ ηθη εθιμα παραδοσεις Μεγαλου Σαββατου Ελλαδας παραδοση Ελλαδα Ελλαδος ΑΤΤΙΚΗΣ αθηνα κοριτσια λαμπαδα ανδρας, παντρει αγαμος κοριτσι ΣΤΕΡΕΑΣ ΕΛΛΑΔΑΣ Φθιωτιδα νυχτα αναστασης, επιτροπος εκκλησια σκλιδα καλαμι βριζα αγιασμενη αγιασμος φωτα Φωτων, καμπαναριο αναμμα φωτια προφυλακτικο χαλαζι φως κινδυνος Βινιανη Αγραφων Αγραφα ευρυτανια παπας Χριστος Ανεστη καψιμο φανου φανος καψιμο Ιουδα οβριου παιδια ξερα κλαδια βραχος Σουφλι χωριο πρωτο Δευτε λαβετε φως ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟΥ ΑΧΑΙΑΣ Καλαβρυτα αχαια λαμπαδες ναος οικογενεια ΑΡΚΑΔΙΑΣ Ραψοματι Ραψομματι αρκαδια αγιο φως πρωτη νιονυφη φιλι χερι παππας τσιμπιλχανε χρηματα τσιμπιλχανες χρημα ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ Κορωνη μεσηνια σπασιμο πηλινο κανατι ΑΙΓΑΙΟΥ Χιος, αιγαιο Ευαγγελιο σεισμος ψαλμος Χριστος Ανεστη, κωδωνοκρουσια πυροβολισμος, κροτος κροτιδα πυροτεχνημα ΚΥΚΛΑΔΩΝ Συρος κυκλαδες Κιουρα Πλακα ΕΠΤΑΝΗΣΩΝ Ζακυνθος, πηλινα κανατιας χαρη Χριστου ιησους χριστος πομπη Οβραιων εβραιων εκφοβιση δαιμονας ανασταση Κερκυρα Παλια Φιλαρμονικη αμλετο Amleto πενθιμο εμβατηριο φακιο Faccio Μαντζαρος Καυτα δακρυα ντε μικελις Michelis ανδρωνης Φιλαρμονικη Εταιρεια Καποδιστριας λιτανεια 3^η Συμφωνια Ηρωικη Συμφωνια Μπετοβεν αγορα καδος νερο στολισμα πρασιναδα λουλουδι μαστελα νομισμα καμπανα αναστασης, πλυσιμο προσωπο χερι καθαρμος αμαρτια γυναικα σπιτι, δαγκωμα σιδερενιο αντικειμενο κλειδι Σιδερενιο κεφαλι σιδερο σιδηρος σιδερενιος Σιδερενια ΚΡΗΤΗΣ ανωπολη Σφακιων Χανιων Γιουδα Ιουδας κατασκευη ομοιωμα κοπελι μπαλλοταρισμα του προδοτη ανωπολις Σφακια Χανια Γιουδας κοπελλι μπαλοταρισμα προδοτης μπαλωθια μπαλοθια ΠΟΝΤΟΥ Σινωπη, ποντος δαφνοφυλλο δαφνη καταραμενο δενδρο κρεμασμα απαγχονισμος καταρα πανελληνιο εθιμο Ιουδας / Οβριος Εβραιος εβραιοι λαικη πιστη καταστροφη κακο προδοσια απαλλαγη κοινωνια δεινα φυτο σκουλαρικακι σκουλαρικι φυτα Αγρωστωδη Poaceae ονομα γενος Briza αρχαια ελληνικη λεξη βριζω νυσταζω, γερνω το κεφαλι, κρεμαστο σταχυ ανθιδιο φαναρακι φαναρι κουδουνιστρα μεσανυχτα Μεγαλου Σαββατου, δεετε λαβετε φως αναμμα λαμπαδες αγιον Φως, Παναγιος Ταφος Χριστου Ιεροσολυμα Κοραης αγιο φως αγιοφως πλασμα ασεβες αναισχυντο λατινοι μοναχοι ιταλοι καθολικοι καθολικη εκκλησια φραγκοι φραγκοπατερικο γεννημα μηχανουργημα μηχανουργια λαοπλανοι ιερεις εξ ουρανου ψευδοκαταιβατα φωτα ονειδος αισχος, στρατηγουμενο θρασυτατοι θαυματοπλαστες θαυμα μοναχος θρασυτατος γοητες, επινοηση κοσμικος, κληρονομια εργαστηριο πραματεια αγοραστης ψευδοθαυμα μωρια αισχροκερδεια Χρυσοστομος θαυματουργο θαυματα ατακτα Περι του Ιεροσολυμοις Αγιου Φωτος 1825