Η αρχαία πόλη Άκραι Αιτωλίας, στις Άκρες Μακρυνείας: Με αρχαίο νεκροταφείο με 68 τάφους! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκη

Το χωριό (οι) Άκρες είναι σήμερα ένα μικρό (50 κατ.) ημιορεινό χωριό του Δήμου Αγρινίου Αιτωλοακαρνανίας, στους βόρειους πρόποδες του όρους Αράκυνθου (Ζυγός), 30 χλμ. ΝΑ. από το Αγρίνιο και 37 χλμ. ΒΔ. από την Ναύπακτο, στα νότια της λίμνης Τριχωνίδος, στον 38^ο παράλληλο [38°30′16″N 21°35′03″E]. Αναφέρεται επισημως από το 1845 (ΦΕΚ 32Α – 8.12.1845) με την ονομασία Άνω Μποτίνο (ο κάτοικος Μποτινος), που προσαρτήθηκε στον τότε Δήμο Μακρυνείας. Το 1930 (ΦΕΚ 51Α – 19.2.1930) μετονομάσθηκε Λιθοβούνι[1] και το 1981 (ΦΕΚ 141Α – 28.5.1981) ξαναεπανέφερε το αρχαίο του όνομα: Άκρες.

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ, ΕΔΩ.

Η αιτωλική πόλη Άκραι, είναι μια αρχαία πόλη. Aπεκαλύφθηκε κατά το μεγαλύτερο μέρος της, στην περιοχή του τότε ημιορεινού χωριού Λιθοβούνι, εξ αιτίας της διάνοιξης δρόμων στα μέσα της δεκαετίας του 1970. Ήλθε στο φως το αρχαίο νεκροταφείο με 68 τάφους!

Η αρχαιολόγος Φ. Ζαφειροπούλου, που επραγματοποίησε την ανασκαφή, προϊσταμένη τότε της Εφορείας Δελφών, είναι ακόμη και σήμερα εντυπωσιασμένη από αυτόν τον τόπο, ο οποίος φαίνεται ότι κρύβει πολλά μυστικά στην γη του.[2] Οι τάφοι ήταν κιβωτιόσχημοι, κατασκευασμένοι από εντόπια πέτρα, και απλώνονταν σε δύο λόφους κυρίως, στα νότια και νοτιοανατολικά του Λιθοβουνίου. Κάποιοι από αυτούς μάλιστα φαίνεται ότι ανήκαν σε άτομα με ηγετικές θέσεις, καθώς βρίσκονταν σε ιδιαίτερα εξέχοντα σημεία.

Τα σημαντικότερα – και ορισμένα μάλιστα μοναδικά στο είδος τους – ευρήματα προέρχονται από έναν τέτοιο τάφο, όπου βρέθηκαν επίσης δύο σκελετοί νεαρών ατόμων είναι:

• δύο όμοια χρυσά μετάλλια με ανάγλυφη προτομή ενός προσώπου, το οποίο δεν μπορεί να ταυτιστεί,
• ένα χρυσό ασπίδιο με ανάγλυφη παράσταση κεραυνού, αλλά και πολύτιμο λίθο από αιματίτη,
• χρυσό περίαπτο,
• χρυσά σκουλαρίκια με πτερωτούς ερωτιδείς,
• ένα περιδέραιο με χρυσές χάντρες, και
• ένα μοναδικό γυάλινο σκεύος[3], που αποτελείται από τρία τμήματα.

Στην ίδια περιοχή όμως, αυτή την φορά κοντύτερα στην λίμνη, είχε ανακαλυφθεί πολύ πριν, το 1963, ένας μυκηναϊκός τάφος, ο οποίος παρά το ότι δεν έτυχε κανονικής ανασκαφής, έδωσε μερικά ενδιαφέροντα επιθετικά όπλα, και ταυτόχρονα την πληροφορία ότι η περιοχή είχε ήδη κατοικηθεί από την Ύστερη Μυκηναϊκή περίοδο, δηλαδή από τον 14ο αι. π.Χ. Και πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει άλλωστε, αφού τα πλούσια, λόγω της λίμνης, εδάφη και η γειτνίαση με την θάλασσα προσφέρονταν για κατοίκηση, ενώ η τραχύτητα των βουνών προσέφερε την απαραίτητη προστασία. Όπως αποδεικνύεται σήμερα από τα αρχαιολογικά ευρήματα, η Αιτωλία ήταν εύρωστη οικονομικά και διέθετε αντίστοιχη πολιτική και πολιτιστική ανάπτυξη. «Το γαρ έθνος μέγα μεν είναι το των Αιτωλών και μάχιμον, οικούν δε κατά κώμας ατειχίστους και ταύτας διά πολλού».

Την ιστορία της αρχαίας αυτής πόλης των Άκρων σκοπεύει να γνωστοποιήσει ο σύλλογος των Λιθοβουνιωτών στην Αθήνα, ή καλύτερα ο Σύλλογος Άκρων, με την επωνυμία «Πανόραμα», με την έκδοση ενός σημαντικού λευκώματος με τον τίτλο «Λιθοβούνι Μακρυνείας», όπως είναι σήμερα η ονομασία του χωριού δηλαδή, το οποίο εκτός από κάποιες φωτογραφίες της περιοχής περιλαμβάνει ως κύριο σώμα τα ευρήματα από το αρχαίο νεκροταφείο. Χρονολογημένα από τον 5ο αι. π.Χ. έως τα μέσα του 3ου αι. π.Χ., είναι

• • πολλά κοσμήματα (μερικά από τα οποία είναι χρυσά, δηλαδή δαχτυλίδια, βραχιόλια, ενώτια / σκουλαρίκια και περιδέραια),
  • χάλκινοι καθρέφτες (οι οποίοι αποτελούν ένα ιδιαίτερο εύρημα, ούτως ή άλλως),
  • χάλκινες στλεγγίδες,
  • ασημένια αγγεία,
  • γυάλινα σκεύη και
  • ενδιαφέρουσα κεραμική, η οποία ήταν κατά το μεγαλύτερο μέρος της εισηγμένη από εργαστήρια της Αττικής, της Κορίνθου και κυρίως της Ήλιδος.

Ένα λεύκωμα μάλιστα με τα ιδιαίτερα λαμπρά ευρήματα που αποκαλύφθηκαν στο νεκροταφείο των Ακρων έρχεται να δώσει μια νέα διάσταση στο μικρό και όμορφο χωριό Λιθοβούνι, το οποίο όμως, όπως και η περιοχή, κρύβει μεγάλη ιστορία. Παράλληλα, μέσα από το λεύκωμα αυτό αναδεικνύονται και οι φυσικές ομορφιές του χωριού μας. Το Λιθοβούνι, κτισμένο κάτω ακριβώς από το κάστρο των αρχαίων Άκρων, με την απέραντη θέα που προσφέρει και τους φιλόξενους ανθρώπους του, είναι ένας τόπος όπου κυριαρχεί η γαλήνη και η ηρεμία και όπου ο άνθρωπος σμίγει με την φύση. Το πολύχρωμο σκηνικό της παρθένας φύσης και το αγνάντεμα της λίμνης Τριχωνίδας ταξειδεύουν τον επισκέπτη στον χώρο και στον χρόνο, που αρνείται και αντιστέκεται στην αβάσταχτη ελαφρότητα του σήμερα. Συγγραφείς του έργου είναι οι Φ. Ζαφειροπούλου και η Αν. Γεωργιάδου. Εκδ. UNIVERSITY STUDIO PRESS.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». Εφημ. «Νέα Εποχή», ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 7.8.2023.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Με αυτό το όνομα (Λιθοβούνια) είναι γνωστός μονον ένας οικισμός, στην Αρκαδία.

[2] Βλ. άρθρο της Μ. Θερμού, στην εφημ. «Το Βήμα», 8.3.2008.

[3] Βλ. Triantafyllidis P. “A Unique Glass Psykter from Lithovouni in Aetolia, Greece”, Journal of Glass Studies, Vol. 53: σελ. 56, αρ. 54, 2011.

αρχαια πολη ακραι Αιτωλιας, ακρες Μακρυνειας αρχαιο νεκροταφειο αρχαιοι ταφοι Λεκακης πολις αιτωλια Μακρυνεια ταφος χωριο ημιορεινο Δημος Αγρινιου αγρινιο Αιτωλοακαρνανιας, Αιτωλοακαρνανια ορος Αρακυνθος Ζυγος αγρινιο Ναυπακτος, λιμνη Τριχωνις 38^ος παραλληλος 19ος αιωνας μχ 1845 ονομα ανω Μποτινο Μποτινος Λιθοβουνι αιτωλικη Τριχωνιδα διανοιξη δρομων 1970 αρχαιολογια Ζαφειροπουλου, σωστικη ανασκαφη Εφορεια Δελφων, κιβωτιοσχημος κατασκευη πετρα, ηγετης μοναδικα ευρηματα σκελετος νεαρο ατομο χρυσο μεταλλιο αναγλυφη προτομη προσωπο χρυσα ασπιδιο παρασταση κεραυνος βαιρα πολυτιμος λιθος αιματιτης, περιαπτο, χρυσα ενωτια σκουλαρικια πτερωτος ερωτιδευς, φτερωτος ερωτιδεας χρυση χαντρα μοναδικο γυαλινο σκετος υαλινο υαλι  1963, μυκηναικος ταφος, ανασκαφες, επιθετικο οπλο υστερη Μυκηναικη περιοδος εποχη 14ος αιωνας πΧ θαλασσα κατοικηση, βουνο προστασια αρχαιολογικα ευρημα ευρωστη οικονομια πολιτικη πολιτιστικη αναπτυξη εθνος μεγα Αιτωλων μαχιμοι κωμη ατειχιστη ατειχιστος ιστορια ακρων, λευκωμα 5ος 4ος 3ος κοσμηματα, δαχτυλιδι βραχιολι ενωτιο σκουλαρικι χρυσα χαλκινος καθρεφτης, χαλκινη στλεγγιδα ασημενιο αγγειο σκευος κεραμικη εισηγμενη εργαστηριο Αττικη Κορινθος ηλιδα ηλεια καστρο παρθενα φυση Γεωργιαδου Λιθοβουνια οικισμος, Αρκαδια τριανταφυλλιδης ψυκτηρ ψυκτηρας διαδρομη μονοπατι διαδρομες μονοπατια