Του Γιώργου Λεκάκη
Ο ἠθμός (< σήθω / δωρ. σάθω < σάω / σω = σώζω, ἤθω < ρίζα σα-[*]) ήταν / είναι πολύτρητο σκεύος στραγγιστήριον, διυλιστήρας / διυλιστήριον, ἰδίως οἴνου. Λεγόταν έτσι επειδή έσωζε τον οίνο. (Η τελευταία ποσότητα κρασιού στο βαρέλι λέγεται ακόμη και σήμερα σώσμα). Υπήρχε αρχαία παροιμία «τῷ ἠθμῷ ἀντλεῖν», που λεγόταν ἐπὶ ματαιοπονίας, για κάθε άκαρπο μόχθο. Η λέξις ευρίσκεται για πρώτη φορά σε επιγραφή Αττική (εὑρεθείσα ἐν Σιγείῳ Τρωάδος – SIG 2, Sigeum, 6ος αι. π.Χ., Συλλ. Ἐπιγρ. 8). Ο ἠθμός ήταν προφυλακτήρας, γι’ αυτό και έλεγαν ἠθμό και τις βλεφαρίδες ως προφυλακτήρες των ματιών. Με την ίδια λέξη έλεγαν και την παγίδα για χελια, αλλά και το φράγμα. Υπήρχε και ἠθμὸς σχοίνινος (λεγόταν κημός, δηλ. ένα μικρό κάνιστρο, πλεγμένο από σχοινί, στο οποίο οι παίκτες έριχναν τους πεσσούς, τα ζάρια ή τους κύβους). Υπήρχε και τὸ ἠθμοειδὲς ὀστοῦν (Γαλην. 2, σελ. 58). – ΠΗΓΗ: Ἀνθ. Π. 9.482. Ἀριστ. Ἱ. Ζ. 4.8,21 και Οἰκ. 1.6,1. Εὐρ. Ἀποσπ. 375. Κρατῖν. Νομ. 13,ΙΙΙ. Ξεν. Ἀπομν. 1.4,6. Σχόλ. εἰς Ἀπολλ. Ρόδ. Α.1294. Φερεκρ. Δουλοδ. 4. Φιλ. 13 (VI,101). Meisterh. Gramm. σελ. 87.
Γιατί τα λέγω, σήμερα, όλα αυτά;
Διότι, ένα αρχαίο σουρωτήρι, του 4ου – 3ου αιώνα π.Χ., παρόμοιο σε σχήμα και ποιότητα με αυτό που βρέθηκε στον «Τάφο του Πρίγκηπα»[1], στην Πέλλα[2] της Μακεδονίας, ξεπουλιέται σε δημοπρασία της Time Line Auctions, στο Λονδίνο, στις 3.3.2026. Και το ανεκτίμητον… εκτιμάται 14,000 λίρες Αγγλίας!!! Μας πληροφορούν μάλιστα ότι για το συγκεκριμένο, εφαρμόζεται ΦΠΑ εισαγωγής 5% στην τιμή πώλησης!!! Η δε ξεπουλήτρια στην ιστοσελίδα της έχει και… βίντεο με το αρχαίο ελληνικό τεχνούργημα… – ΔΕΙΤΕ το βίντεο ΕΔΩ.
Το σουρωτήρι αποτελείται από ένα ρηχό αγγείο και ένα φαρδύ χείλος, δύο ενσωματωμένες κυματιστές λαβές με πλευρικές έλικες, κάθε μία από τις οποίες λεπταίνει σε μια λαβή σχήματος S, με απολήξεις σαν κεφάλι κύκνου (με εγχάρακτες λεπτομέρειες ματιού και ράμφους) Υπάρχει ένα διάτρητο φυτικο μοτιβο μέσα στο στρογγυλό τμήμα της εσωτερικής βάσης.
- Ζυγίζει 402 γραμμάρια.
- Έχει διάμετρο 19,7 εκατ.
Περίτεχνα επιχρυσωμένα σουρωτήρια, όπως αυτό, χρησιμοποιούνταν σε συμπόσια και εορταστικές εκδηλώσεις, με σκοπό την αποτροπή εισόδου των καταλοίπων του κρασιού στο κρασοποτηρο. Αυτό και άλλα σχετικά ασημένια σκεύη έγιναν δημοφιλή στα τέλη του 4ου και 3ου αιώνα π.Χ. Αυτά τα εξαιρετικά διακοσμημένα σουρωτήρια κρασιού ήταν εξοπλισμένα με διπλές λαβές, που σχημάτιζαν θηλιές, σε σχήμα στριφογυριστών ζώων (στον εν λόγω ενός κύκνου). Συνήθως, είχαν την μορφή ενός ρηχού πιάτου, με τέσσερις δακτυλίους διατρήσεων στο κέντρο για την αποστράγγιση του κρασιού. Σουρωτήρια αυτού του τύπου χρησιμοποιούνταν για τον διαχωρισμό των ιζημάτων που βρίσκονταν στο παχύρρευστο ελληνικό κρασί. Παραδείγματα παρόμοια με αυτό έχουν βρεθεί σε βασιλικούς τάφους στην βόρεια Ελλάδα, καθώς και στον τάφο ενός μονάρχη στο Σουδάν – αυτό αποδεικνύει τις εμπορικές σχέσεις των αρχαίων Μακεδόνων με την κεντρική Αφρική!
- Το εν λόγω «αποκτήθηκε» από τον νυν «ιδιοκτήτη» του (ο οποίος δεν κατονομάζεται) κατά την πώληση στο Hôtel des ventes de Belfort Sarl, τον Οκτώβριο του 2011 (αρ. 16). Συνοδεύεται δε και από ακαδημαϊκή έκθεση του δρ. R. D’Amato. Έχει ελεγχθεί στην βάση δεδομένων κλεμμένων έργων τέχνης της Ιντερπόλ και συνοδεύεται από το πιστοποιητικό έρευνας με αρ. 12209-222140.
- Συνοδεύεται επίσης και από ένα ειδικά κατασκευασμένο σταντ.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Λεξικο παραδοσεων”.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Reeder Ell. D. «Hellenistic Art in the Walters Art Gallery», Βαλτιμόρη, 1988, σελ. 125, αρ. 130.
- «A Passion for Antiquities, Ancient Art from the collection of Barbera and Lawrence Fleischman», The J. Paul Getty Museum, Μαλιμπού, 1994, σελ. 77-78, αρ. 31D.
- «The Search for Alexander», κατάλογος έκθεσης, 1980, σελ. 167, αρ. 130, Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης Νέας Υόρκης, αρ. 1972.118.88.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[*] αορ. σῆσαι, σησθῆναι > σέσησμαι, σηστός, σῆσις (Λεξ. ΣΟΥΔΑΣ), σᾶσις (επιγρ. Δελφών). Και ἠθέω > αόρ. α ἦσα – Ιππ. παρά Γαλ. 19.103.
[1] Παρόμοιο δείγμα υπάρχει και στο Μουσείο Τέχνης Walters, αρ. 57.910.
[2] βλ. Τουράτσογλου Ι. «Μακεδονία, Ιστορία, Μνημεία, Μουσεία», Αθήνα, 1996, σελ. 240, εικ. 312.
ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΑ αρχαιο ελληνικο σουρωτηρι Πελλα Λεκακης ΔΗΜΟΠΡΑΣΙΕΣ αρχαια ελληνικα σουρωτηρια πελλας ηθμος σηθω / δωρικα σαθω < σαω / σω σωζω, ηθω πολυτρητο σκευος στραγγιστηριον, διυλιστηρας / διυλιστηριον οινου στραγγιστηριο, διυλιστηριο οινος κρασι βαρελι σωσμα αρχαια παροιμια ηθμω αντλειν ματαιοπονια ακαρπος μοχθος λεξις λεξη πρωτη φορα επιγραφη Αττικη Σιγειο Τρωαδος τρωας τροια 6ος αιωνας πΧ συλλογη επιγραφων προφυλακτηρας, βλεφαριδες βλεφαριδα προφυλακτηριο ματι ματια παγιδα χελι φραγμα σχοινινος σχοινι κημος, κανιστρο, πλεγμενο παικτης πεσσος, ζαρια ζαρι κυβος ηθμοειδες οστουν Γαληνος ανθολογια Παλατιανη αριστοτελης Ευριπιδης αποσπασμα Κρατινος Ξενοφων Σχολια απολλωνιος Ροδιος Φερεκρατης 4ος – 3ος σχημα ποιοτητα αρχαιος Ταφος του Πριγκηπα Πριγκηπας Μακεδονια δημοπρασια Λονδινο, λιρες Αγγλια πωληση ξεπουλητρια ιστοσελιδα βιντεο ελληνικο τεχνουργημα ρηχο αγγειο φαρδυ χειλος, κυματιστη λαβη πλευρικη ελικα S, κεφαλι κυκνου εγχαρακτοματι ραμφος διατρητο φυτοσχημο φυτο στρογγυλο περιτεχνο επιχρυσωμενο σουρωτηρια, συμποσιο εορταστικες εκδηλωσεις, εορτη καταλοιπα κρασιου κρασοποτηρο ασημενιο σκευη εξαιρετικα διακοσμηση διπλη λαβες, θηλια στριφογυριστο ζωο μορφη ρηχο πιατο δακτυλιος διατρηση αποστραγγιση διαχωρισμος ιζημα παχυρρευστο ελληνικο κρασι βασιλικος βορεια Ελλαδα, μοναρχης Σουδαν εμποριο αρχαιοι Μακεδονες Αφρικη εκθεση κλεμμενα εργα τεχνης Ιντερπολ πιστοποιητικο ερευναελληνιστικη Hellenistic Art Walters Art Gallery Βαλτιμορη, συλλογη φλαισμαν Fleischman γκετυ γκετι γκεττυ γκεττι μουσειο Getty Museum, Μαλιμπου μεγας αλεξανδρος Alexander μητροπολιτικο Μουσειο Τεχνης Νεα Υορκη σησαι, σησθηναι > σεσησμαι, σηστος, σῆσις Λεξικο ΣΟΥΔΑΣ σασις σαση επιγραφες Δελφων δελφοι ηθεω ησα Τουρατσογλου
