Του Γιώργου Λεκάκη
Ο Τάρταρος / το Τάρταρον (πληθ. τα Τάρταρα) ήταν υιός του Αιθέρα και της Γαίας / Γης / Χθονός, που ελέγετο και Ταρτάρα. Πατέρας του τρομερού θηρίου Τυφωέως / Τυφώνος[1], του Κέρβερου[2], του Θανάτου[3], του Πέλωρος[4], της Έχιδνας και, ίσως, και ο αστερισμός «καυκάσιος αετός», που έτρωγε το συκώτι του Προμηθέα.[5] Προσωποποίηση της σκοτεινής αβύσσου.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΤΑΡΤΑΡΩΝ, ΕΔΩ.
Στην ελληνική μυθολογία-κοσμοαντίληψη, ήταν άβυσσος σκοτεινή, βαθυτέρα τοῦ Ἅιδου, ὅσον ἡ γῆ ἀπέχει τοῦ οὐρανοῦ. – Απέραντος, κελαινὸς, μελαμβαθὴς κευθμὼν.
Ο Τάρταρος εμφανίστηκε συγχρόνως με την Γαία και τον Έρωτα, αμέσως μετά το Χάος.
Η αρχαία ελληνική ρίζα ταρ- δίνει λέξεις σχετικές με το ταράττω / ταράσσω / θράττω (= θραύω = συντρίβω, σπάζω) > θρύπτω (= θρυμματίζω > θρύψαλα) > ταραχή, ταραξίας, τάραχος, τραχύς > Τάραντας (= ταραγμένη θάλασσα) > σανσκρ. tar (= κάτι που τρέμει), κλπ.
Ο Τάρταρος ήταν:
- Τόπος της καθείρξεως του Κρόνου, του Αιγαίωνος[6], του Ευρυμέδοντος[7], του Ιξίωνος[8], του Καινέως[9], των Τιτάνων[10], των Δαναΐδων (πλην Υπερμνήστρας / Αμυμώνης – παραπάνω φωτ.) και παρ’ ολίγον και του Απόλλωνος[11]! Ο θεός Ουρανός έριξε σε αυτόν τον χώρο τους τρεις Κύκλωπες. Και ο Ζευς τους θεούς, που επιχείρησαν να επαναστατήσουν εναντίον του.[12]
- Τμήμα της Χώρας του Ἅιδη / Άδη[14]. Ένα βάραθρο, που βρίσκεται κάτω από την Γη («σκότον νέμονται Τάρταρόν θ’ ὑπὸ χθονὸς»). Ο ποταμός Πυριφλεγέθων περιέκλειε τον Τάρταρο.
- Ο τόπος ένωσης όλων τών ποταμών. Και
- ὁ τόπος τῶν κολαζομένων (= κόλασις)[13], ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὰ Ἠλύσια πεδία, / Νήσους των Μακάρων, όπου ζουν ευτυχισμένοι οι καλοί – ΠΗΓΗ: Πλάτων.
Ὕστερον Τάρταρος ἐκαλεῖτο όλος ὁ Κάτω Κόσμος (καθόλου).
Κατ’ ὀνοματοποίησιν, έγινε δήλωσις πράγματος τρομεροῦ. Εσχηματίσθη δὲ ὡς καὶ ἄλλοι, μετ’ ἀναδιπλώσεως τύποι: καρκαίρω, κάρκαρον, βάρβαρος, μάρμαρος, βόρβορος, μόρμυρος, κτλ.
Εκ του Ταρτάρου, λοιπόν, οι λέξεις:
- ταρταρόω = ρίχνω κάποιον στα τάρταρα, στον Άδη.
- ταρταρίτης, ο = ὁ ἐν τῷ Ταρτάρῳ κατοικῶν, διατρίβων – ΠΗΓΗ: Κωμ. Ἀνώμ. 342.
- ταρταροῦχος, ο = ο θεός που διοικεί τον Τάρταρο, τον Άδη. Κατόποιν ταρταροῦχοι ελέγοντο οι ἄγγελοι κολασταί, οἱ χελωνομόρφοι[15] δαίμονες – ΠΗΓΗ: Ὠριγέν. Mi Pa. gr. τ. 16, σελ. 3454.
- ταρταρόφρουρος, ο = ο φρουρός του Ταρτάρου.
- ταρταρόπαις, ὁ, ἡ = ο παῖς τοῦ Ταρτάρου – ΠΗΓΗ: Ὀρφ. Ἀργ. 975.
- ταρταρώδης (τιμωρία) = αυτό / αυτή όπως γίνεται ἐν τῷ Ταρτάρῳ – ΠΗΓΗ: ΣΟΥΔΑΣ. Και εν τέλει:
- ταρταρίζω = τρέμω από το κρύο, τουρτουρίζω. τρέμω ἐκ τοῦ ψύχους, ριγώ: «τὸ ῥιγοῦντα πάλλεσθαι καὶ τρέμειν ταρταρίζειν» – ΠΗΓΗ: Πλουτ. 2.948F. Σερβ. ad Verg. A. 6.577.
ΔΕΙΤΕ σχετικό βίντεο του Γ. Λεκάκη, ΕΔΩ.
Με το όνομα Τάρταρος αναφέρεται και τύραννος της Μελιτσίας Θεσσαλίας.
- Η αρχαία ελληνική λέξις μεταφέρθηκε αυτούσια στην λατινική: Tartarus, Tartara [15] > γαλλ. tartare, ισπ. – σουηδ. – φινλ. tartar, αγγλ. tartare, γερμ. Tatar, δαν. Tandsten, σερβ. тартар, κλπ.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Ελληνικη Μυθολογια”. Γ. Λεκακης “Λεξικο Παραδοσεων”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.4.2013.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Ἡσ. Θεογ. 119, 822, 841. Νικ. Θηρ. 203. Πινδ. Π.1.20. Σοφ. Ο.Κ. 1574. Voss εἰς Οὐεργ. Γεωργ. 1.36.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] «αἰνᾷ Ταρτάρῳ κεῖται Τυφὼς (P. 1.15).
[2] ὁ Κέρβερος προσφωνεῖται: «ὦ Γᾶς παῖ καὶ Ταρτάρου».
[3] ΠΗΓΗ: Ησ. Θεογ. 213. Ομ. Ιλ. Ξ’ 231. Σοφ. Οιδ. Κολ. 1574 κ.ε. Υγίν. μύθ. πρόλ. 1.
[4] Γίγαντας – εξ αυτού ο πελώριος = πολύ μεγάλος – που ερωτεύτηκε την Πολυδώρη / Πολυδώρα, σύζυγο του Σπερχειού. Αφού πλάγιασε μαζί της, εκείνη απέκτησε τον Μενέσθιο. Τον Πέλωρα σκότωσε ο Ποσειδων – ΠΗΓΗ: Σχόλ. Ιλ. Π,176a-b. Υγίν. μύθ. πρόλ.4.
[5] ΠΗΓΗ: Υγίν. αστρ. 2/15.3.
[6] Ο Αιγαίων ήταν γιος του Ουρανού και της Γαίας. Οι θεοί τον αποκαλούσαν Βριάρεω ή Όβριάρεω. Οι άνθρωποι όμως τον αποκαλούσαν Αιγαίωνα. Ήταν αδελφός του Κόττου και του Γύγη. Ένας από τους Εκατόγχειρες, τα ακατάβλητα τέρατα με τα 50 κεφάλια και τα 100 χέρια. Προφανώς ο γεώμυθος μαρτυρά το κακό που προξένησαν μεγάλοι ποταμοί / πλημμύρες στην βασιλεία του Ουρανού. Ο πατέρας τους, Ουρανός, που τους μισούσε, τους έριξε, στα έγκατα της γης. Κατά άλλη παραλλαγή του μύθου, ο Κρόνος ήταν εκείνος που τους έστειλε στα Τάρταρα, από όπου τους απελευθέρωσε ο Ζευς – ΠΗΓΗ: Ησ. Θεογ. 617 κ.ε., 147-182, Απολλόδ. 1/1.1-5.
[7] Ήταν βασιλιάς των Γιγάντων, που καταστράφηκε μαζί τους. Κατά μίαν εκδοχή ο Ευρυμέδων ερωτεύτηκε την Ήρα, όσο ήταν ακόμα παρθένα, και απέκτησε μαζί, της τον Προμηθέα. Γι’ ο Ζευς τον τιμώρησε, ρίχνοντάς τον στα Τάρταρα – ΠΗΓΗ: Σχόλ. Ιλ. Ξ,296a.
[8] Απόγονος του Λαπίθη, βασιλιάς του Γυρτώνα Θεσσαλίας, υιος του Αντίωνα και της Περιμήλας. Απέκτησε από την Δία, κόρη του Ηιονέα, τον Πειρίθοο / Πυρίθοο. Καταδικάστηκε στα Τάρταρα από τον Δία να σέρνει έναν πύρινο τροχό – γνωστό ως το μαρτύριο του Ιξίονος. ΠΗΓΗ: Διόδ. Σικ. 4/69.3-5, Στράβ. 9/5.19, Σχόλ. Ιλ. Ξ,317 C1-2, Σχόλ. Οδ. φ,303, Σχόλ. Ευρ. Φοίν. 1185, Σχόλ. Πίνδ. Π. 2.45a, 2.57.
[9] Επειδή δεν μπορούσαν να τον σκοτώσουν με τα όπλα, οι Κένταυροι του έριξαν κορμούς δένδρων και πέτρες και τον σκέπασαν. Τότε η γη άνοιξε από κάτω του και βυθίστηκε στα Τάρταρα!
[10] Ο Τιτάν Ιαπετός, ένας από τους γιους της Γαίας και του Ουρανού, η προσωποποίηση της κίνησης του ουρανού, όπως και ο αδελφός του, ο Κρόνος, είχε καταδικαστεί να ζει για πάντα στα Τάρταρα. Τους Τιτάνες έφραξε στα Τάρταρα με χάλκινο τείχος ο Ποσειδών. – ΠΗΓΗ: Απολλόδ. 1/2.1, Θεογ. 732).
[11] Όταν ο Ζευς θύμωσε με τον Απόλλωνα, επειδή σκότωσε τους Κύκλωπες η Λητώ τον παρακάλεσε να μην τον ρίξει στα Τάρταρα – ΠΗΓΗ: Απολλόδ. 3/10.4.
[12] ΠΗΓΗ: Ομ. Ἰλ. Θ.13 κἑξ., 481. Δεν απαντάται στην Οδύσσεια. Ἡσ. Θ.807 και Ἀσπ. Ἡρ. 255. Ὕμν. Ὁμ. εἰς Ἀπόλλ. 336, εἰς Ἑρμ. 256, 374. Αἰσχύλ. Πρ. 154. 1051, 219
[13] Και όχι τιμωρίας. Τιμωρία στα ελληνικά είναι η φροντίδα της τιμής, τιμιότητος. Αυτό που σήμερα λέμε τιμωρία (με απειλητική διάθεση) οι αρχαίοι το έλεγαν κόλασις / κόλαση.
[14] Ο Άδης ετυμολογείται από τό αFιδέω = καθιστώ τι αόρατον. Από την ρίζα Fιδ το ορώ > αόριστος εFιδον > είδον. ΑFιδής = αϊδής, Άιδης = ο αόρατος (θεός) = ο αφανίζων τούς ανθρώπους.
[15] μτγν. tartarucus > ιταλ. tartaruga > ταρταρούγα = οστρακο χελωνας.
Περι Ταρταρου Λεκακης Ταρταρα Ταρταρος Ταρταρο Ταρταρον Αιθερας θεα Γαια Γη Χθονα χθων Τυφωεας / Τυφωνας τυφων Κερβερος Θανατος πελωρ Πελωρας εχιδνα αστερισμος καυκασιος αετος συκωτι Προμηθεας προσωποποιηση σκοτεινη αβυσσος ελληνικη μυθολογια κοσμοαντιληψη, σκοτεινη βαθυτερα αιδης απεραντος, κελαινος, μελαμβαθης κευθμων ερωτας, ερως Χαος καθειρξεη θεος Κρονος Αιγαιωνας Αιγαιων Ευρυμεδοντας Ευρυμεδων ιξιωνας ιξιων Καινευς Καινεας Τιτανες Απολλων Απολλωνας Ουρανος χωρος Κυκλωπες Κυκλωπας Ζευς θεοι επανασταση χωρα αδης βαραθρο, σκοτος ποταμος Πυριφλεγεθων ποταμωνυμικα Κατω Κοσμος ενωση ποταμοι κολαζομενος κολαση κολασις ηλυσια πεδια, νησοι Μακαρων, νησια Μακαρες ευτυχισμενος καλος Πλατων ονοματοποιηση τρομερο αναδιπλωση καρκαιρω, καρκαρον, βαρβαρος, μαρμαρος, βορβορος, μορμυρος ταρταροω ταρταριτης, κατοικος διατριβη Κωμικα ταρταρουχος, διοικητης ταρταρουχοι αγγελοι αγγελος κολαστης δαιμονας ωριγενης ταρταροφρουρος, φρουρος ταρταροπαις, παις ορφικα αργοναυτικα ταρταρωδης τιμωρια λεξικο ΣΟΥΔΑΣ ταρταριζω = τρεμω κρυο, ετυμολογια τουρτουριζω ψυχος, ριγω ριγος παλλω Πλουταρχος τυραννος Μελιταια αρχαια Θεσσαλια αρχαιος ελληνικη λεξις λεξη λατινικη γαλλικη ισπανικη σουηδικη φινλανδικη αγγλικη γερμανικη δανικη σερβικη γλωσσα Πινδαρος ησιοδος Θεογονια Σοφοκλης Τυφως προσφωνηση Γας ομηρος Υγινος γιγαντας γιγας πελωριος Πολυδωρη / Πολυδωρα, Σπερχειος Μενεσθιος Ποσειδων σχολια Αιγαιων θεοι Βριαρεως οβριαρεως ανθρωποι Κοττος Γυγης εκατογχειρες, ακαταβλητα τερατα πενηντα 50 κεφαλια εκατο 100 χερια γεωμυθος αστρομυθος γεωμυθολογια αστρομυθολογια κακο πλημμυρα βασιλεια μισος εγκατα της γης παραλλαγη μυθος απελευθερωση διας απολλοδωρος βασιλευς Γιγαντων, καταστροφη νεα νεαρα νεαρη ηρα παρθενα, παρθενια παρθενος Προμηθευς Λαπιθης, βασιλιας Γυρτωνα Γυρτωνη Θεσσαλιας, Αντιωνας Αντιων Περιμηλα Δια, κορη Ηιονεας, Ηιονευς Πειριθοος Πυριθοος καταδικη πυρινος τροχος μαρτυριο του Ιξιονος Ιξιονα Ιξιωνος Ιξιωνα Διοδωρος Σικελιωτης Στραβων Ευριπιδης οπλα, ολο Κενταυροι Κενταυρος κορμος δενδρο πετρα ανοιξε η γη απο κατω και τον καταπιε βυθος Τιταν Ιαπετος, κινηση ουρανου, φραγμα αρχαιο χαλκινο τειχος θυμος Κυκλωπας Λητω ιλιας Οδυσσεια υμνος ομηρικος απολλωνα ερμη αισχυλος φροντιδα τιμη τιμιοτητα απειλη Η ελληνικη ριζα ταρ- λεξεις ταραττω / ταρασσω / θραττω θραυω = συντριβω, σπαζω θρυπτω θρυμματιζω θρυψαλα ταραχη ταραξιας, ταραχος, τραχυς σανσκριτικα tar ταραντας ταρας ταραγμενη θαλασσα αFιδεω αορατον αορατο αορατοτητα αορατοτης Fιδ ορω αοριστος εFιδον > ειδον. ΑFιδης αιδης, αιδης αορατος θεος αφανισμος ανθρωπων ταρταρουγα = οστρακο χελωνας χελωνα χελωνομορφοι χελωνομορφος
