Του δρ. Μιχάλη Στύλλα, Paris Institute of Earth Physics
Τα ξημερώματα Παρασκευής προς Σάββατο ήρθε η πληροφορία ότι βράχοι έπεσαν στον δρόμο που ενώνει το Λιτόχωρο με τα Πριόνια, την καρδιά της ανατολικής πλευράς του βουνού, ευτυχώς χωρίς θύματα. Αυτό μόνο μεμονωμένο γεγονός δεν μπορεί να χαρακτηριστεί.
Το συγκεκριμένο συμβάν είναι κομμάτι μιας γεωλογικής διαδικασίας που διαρκώς επιταχύνεται. Όποιος περπατά στον Όλυμπο αρκετά χρόνια, θα έχει παρατηρήσει περνώντας την Σκούρτα και κατηφορίζοντας τον Λαιμό, δύο «φρέσκιες» κατολισθήσεις στο Ρέμα Παπά. Αυτές μεγάλωσαν αρκετά μετά τον σεισμό στις 13.6.2013, που θυμόμαστε ακόμα το καταφύγιο να τρέμει, να ανοίγουν τα συρτάρια και να χορεύουν τα κουτάλια και τα πιρούνια για 1 λεπτό!
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΟΛΥΜΠΟΥ, ΕΔΩ.
Εάν μπει κάποιος στην ιστοσελίδα του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών θα δει ότι εκείνον τον μήνα οι σεισμογράφοι κατέγραψαν 4 σεισμούς στον Όλυμπο και ο πιο μεγάλος μεγέθους 3.1 που έγινε το βράδυ της 13 Ιουνίου, μόλις έσβησαν τα φώτα του καταφυγίου, ήταν αυτός που μας ταρακούνησε.
Και αυτό γιατί ο Όλυμπος είναι ένα νέο, ενεργά ανυψούμενο βουνό, με απότομα πρανή, έντονα ρηγματωμένα πετρώματα, παγετο-αποσάρθρωση που προκύπτει από απότομες μεταβολές της θερμοκρασίας, μεγάλες υψομετρικές διαφορές και βαθειές χαράδρες, που λειτουργούν σαν κανάλια αστάθειας των πρανών. Επίσης ο Όλυμπος έχει εδάφη με μικρό πάχος, λόγω του απότομου αναγλύφου και του ασβεστολιθικού υποβάθρου, και αυτά ολισθαίνουν πάνω στον κατακερματισμένο ασβεστόλιθο. Όλοι μας έχουμε δει μαύρη πεύκη και ρόμπολα με «λυγισμένο» το κάτω μέρος του κορμού τους. λόγω ολίσθησης των εδαφών. Αυτό από μόνο του σημαίνει φυσική επικινδυνότητα, natural hazards που λένε οι επιστήμονες. Σήμερα, προστίθενται δύο επιταχυντές σε αυτούς τους φυσικούς παράγοντες:
Κλιματική αποσταθεροποίηση (Climate-driven slope instability)
Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε πιο αραιές αλλά πιο έντονες – παροξυσμικές βροχοπτώσεις με έντονη υδροφόρτιση των απότομων πρανών, συχνές εναλλαγές παγετού και λιωσίματος του χιονιού και απότομες εναλλαγές ανέμων από βοριάδες σε νοτιάδες, αποσάθρωση του πάγου μέσα σε ρωγμές και σπάσιμο των μεγάλων ορθοπλαγιών με περισσότερα και μεγαλύτερα σπασμένα βράχια κάτω από τον Μύτικα και μέσα στο Λούκι, το Στεφάνι και τα Μεγάλα Καζάνια στην αρχή της καλοκαιρινής περιόδου. Μελέτες στις δείχνουν ξεκάθαρα ότι η κλιματική αλλαγή αυξάνει την συχνότητα κατολισθήσεων σε ορεινά περιβάλλοντα και ο Όλυμπος έχει όλα τα χαρακτηριστικά για να μπει σε αυτήν την ζώνη υψηλού κινδύνου. Με απλά λόγια ο Όλυμπος «χαλαρώνει» δομικά από φυσικές διεργασίες και λόγω της κλιματικής αλλαγής και μας «προειδοποιεί» να λάβουμε μέτρα και ανάλογη δράση.
Υπόκωφη σεισμικότητα και τεκτονική
Επειδή την τελευταία 20ετία της εκθετικής αύξησης της τουριστικής και ορειβατικής δραστηριότητας δεν έχει συμβεί κάποιο ακραίο σεισμικό γεγονός, αυτό δεν σημαίνει ότι ο Όλυμπος είναι τεκτονικά νεκρός. Το Βουνό των Θεών οροθετείται από ζώνη ενεργών ρηγμάτων και όλοι γνωρίζουμε ότι το Δίον και τα Λείβηθρα καταστράφηκαν ιστορικά από μεγάλους σεισμούς.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για τα ΛΕΙΒΗΘΡΑ, ΕΔΩ.
Μικροσεισμοί που συχνά δεν γίνονται αντιληπτοί, όπως αυτός στις 13.6.2013, μπορούν να λειτουργήσουν σαν «σκανδάλη – trigger mechanism» για ήδη αποσταθεροποιημένες βραχομάζες και σε τέτοιες συνθήκες, δεν χρειάζεται «μεγάλος σεισμός» για να πέσει μια πλαγιά.
Κοίταξα και τα πιο πρόσφατα σεισμολογικά δεδομένα και μεταξύ 20 και 24 Γενάρη 2026 και είναι γεγονός ότι έγιναν διάφοροι μικροσεισμοί στην ευρύτερη περιοχή, χωρίς να είναι ξεκάθαρο και επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι αυτοί προκάλεσαν την πρόσφατη κατολίσθηση. Όμως σίγουρα η περιοχή του Θερμαϊκού ήταν σε σεισμική κινητικότητα. Επίσης ο καιρός τις τελευταίες δύο εβδομάδες ήταν υγρός με αλλεπάλληλες θερμοκρασιακές μεταβολές και μεταβολές υετού μεταξύ χιονιού και βροχής. Παίζει και αυτό τον ρόλο του.
Οι φωτογραφίες από το συμβάν του Σαββάτου, που δημοσιεύθηκαν δείχνουν φρέσκες θραύσεις, αποκόλληση μεγάλων όγκων (1 μ. διάμετρος), που συνεπάγεται ότι οι ζώνες αστάθειας είναι ενεργές και ότι η βασική οδική οδός του Ολύμπου βρίσκεται μέσα σε δυναμικά γεωλογικά περιβάλλοντα. Η συγκεκριμένη κατολίσθηση δεν είναι «ακραίο φαινόμενο», απλά είναι το νέο καθεστώς ενός ορεινού όγκου ανυψούμενου γρήγορα, που αλλάζει δραστικά. Ο Όλυμπος δεν είναι μόνο ένα βουνό-σύμβολο, είναι συνάμα ένα ζωντανό γεωδυναμικό εργαστήριο και ταυτόχρονα χώρος αυξανόμενης ανθρώπινης δραστηριότητας. Ο Όλυμπος σίγουρα αλλάζει. Το ερώτημα ή η πρόκληση είναι αν εμείς, οι διαχειριστές, οι κάτοικοι των παραολύμπιων οικισμών, οι χιλιάδες επισκέπτες, η επιστημονική κοινότητα και όλοι οι εμπλεκόμενοι δημόσιοι φορείς έχουμε την διάθεση και την ευελιξία να δράσουμε, να λειτουργήσουμε προληπτικά, ώστε να προλάβουμε να προσαρμοστούμε στο ύψος και τις τεκτονικές διαθέσεις του Ολύμπου.
Για να προλάβουμε παρόμοιες καταστάσεις είχαμε αναφέρει από το 2022 την ανάγκη ίδρυσης ενός ερευνητικού κέντρου με δραστηριότητες άμεσα σχετιζόμενες με την φυσική και ανθρωπογενή συνύπαρξη στις πεδιάδες, τις πλαγιές και τις κορυφές του Ολύμπου από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι και σήμερα, την εποχή του καλπάζοντος τουρισμού.
Προσφάτως κάναμε το βήμα και ιδρύσαμε το Ερευνητικό και εκπαιδευτικό Κέντρο Ολύμπου (ΟΡΦΕΑΣ), το οποίο θα λειτουργεί και ως Παρατηρητήριο Ορεινών Κινδύνων (Natural Hazards Observatory), με επικείμενες προτεραιότητες ένα δίκτυο αισθητήρων πρανών, σεισμική παρακολούθηση, καταγραφή διάβρωσης, κατολισθήσεων, βροχοπτώσεων, χιονοστιβάδων, δορυφορική παρακολούθηση παραμορφώσεων και ανύψωσης των κορυφών (Project AltiZeus) και κατ’ επέκταση προειδοποιητικά συστήματα διάβρωσης και κατολισθήσεων για δρόμους και μονοπάτια που χρησιμοποιούνται από χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.
Το διακύβευμα πλέον δεν είναι αν θα επενδύσουμε στην παρακολούθηση και κατανόηση του Ολύμπου. Είναι αν θα περιμένουμε το επόμενο επικίνδυνο γεγονός με τύχη ή με γνώση. Η ενίσχυση της έρευνας, η συστηματική συλλογή δεδομένων και η λειτουργία ενός μόνιμου Παρατηρητηρίου Ορεινών Κινδύνων στον Όλυμπο δεν είναι επιστημονική πολυτέλεια. Είναι πράξη προστασίας της ανθρώπινης ζωής, της τοπικής οικονομίας και της φυσικής κληρονομιάς του Ολύμπου.
Οι ορειβάτες γνωρίζουν πολύ καλά ότι εάν δεν παρακολουθείς το βουνό, το βουνό θα σε αιφνιδιάσει. Η κατολίσθηση του Σαββάτου δεν είναι είδηση, είναι απλά ένα ακόμα μήνυμα. Το αν θα υπάρξει επόμενη, δεν εξαρτάται από τον καιρό ή από την σεισμικότητα της ευρύτερης περιοχής. Εξαρτάται από το αν η Ελληνική Πολιτεία θα συνεχίσει να λειτουργεί μετά από παρόμοια γεγονότα ή πριν από αυτά. Η γενική γνώση και η επιστημονική εμπειρία υπάρχουν, διεθνή παραδείγματα από προστατευόμενες ορεινές περιοχές υπάρχουν και μας δείχνουν τον δρόμο. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι πολιτική βούληση για συστηματική έρευνα, μόνιμη συλλογή δεδομένων και οργανωμένη διαχείριση των φυσικών κινδύνων.
ΠΗΓΗ: Ερευνητικό και Εκπαιδευτικό Κέντρο Ολύμπου ΟΡΦΕΑΣ, Olympus Refuge Ch Kak 2648m, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 30.1.2026.
ορος Ολυμπος προειδοποιηση ενεργο ανυψουμενο βουνο
