Του Γιώργου Λεκάκη
Τρυπημένα αρχαία κρανία έχουν βρεθεί σε πολλά σημεία της γης. Ακόμη και στην Ελλάδα (Αρχάνες Κρήτης, Χίο, Άβδηρα Ξάνθης Θράκης). – Έγιναν κυρίως για ιατρικούς λόγους. Ο τρυπανισμός κρανίων είναι γνωστός από την νεολιθική εποχή, ακόμη. ΔΙΑΒΑΣΤΕ: Γ. Λεκάκης: Ιπποκράτης, ο πατέρας της Ιατρικής”. Ακόμη παλαιότερα γινόταν για να βγει το «κακό πνεύμα» που είχε «κυριαρχήσει» στο κεφάλι κάποιου. Τρυπημένα με σιδερένια καρφιά βρίσκουμε μόνο σε περιπτώσεις φόβου βρικολάκων. Αλλά, κομμένα ανθρώπινα κρανία και τρυπημένα με σιδερένια καρφιά είναι μυστήριο…
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΤΡΥΠΑΝΙΣΜΟΥ, ΕΔΩ.
Τα κομμένα ανθρώπινα κρανία, τρυπημένα με σιδερένια καρφιά, που ανακτήθηκαν από αρχαιολογικούς χώρους στην βορειοανατολική Ισπανία, μπορεί να δημιουργήθηκαν για περισσότερους από έναν σκοπούς.
Τα κρανία της νέας μελέτης ανακτήθηκαν από τις θέσεις:
- Puig Castellar[2] Βαρκελώνης, όπου βρέθηκαν κοντά στα τείχη του οικισμού, και
- Ullastret[3] της Τιζρόνα, στην Μεσόγειο, όπου βρέθηκαν σε οικιστικές περιοχές.
Ερευνητές του Αυτόνομου Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης ανέλυσαν ισότοπα στροντίου και οξυγόνου[1] σε δείγματα σμάλτου των δοντιών, το οποίο έχει συσσωρευτεί κατά την παιδική ηλικία, που ελήφθησαν από τα κρανία. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι:
- μόνον ένα από τα τέσσερα κρανία από το Puig Castellar ανήκε σε ένα άτομο που μεγάλωσε στην περιοχή. Τα άλλα τρία άτομα πιθανότατα ήταν ξένοι – μεγάλωσαν σε περιοχές με διαφορετικά γεωλογικά χαρακτηριστικά.
- Δύο από τα τρία κρανία από το Ullastret πιθανώς ανήκαν σε εντόπιους.
- Το τρίτο κρανίο ανήκε σε κάποιον που ήταν ξένος – δεν είχε μεγαλώσει στην περιοχή.
Ιστορικά αρχεία δηλώνουν ότι οι Γαλάτες τοποθετούσαν κρανία και σε δημόσια κτήρια (βλ. Στράβων, Agustí et al., 2015 και Ciesielski et al., 2011) ή στα σπίτια των πολεμιστών (βλ. Διόδωρος Σικελιώτης, Agustí et al., 2015 και Ciesielski et al., 2011). Όλα αυτά που αναφέρουν τα κομμένα (ή καρφωμένα) κεφάλια των εχθρών ως πολεμικά τρόπαια βασίζονται στα γραπτά του αρχαίου Έλληνα Ποσειδώνιου της Απάμειας, ο οποίος εταξείδεψε στην νυν νότια Γαλατία στα τέλη του 2ου αιώνα π.Χ. (Τα κείμενα του Διοδωρου και του Στράβωνος γράφτηκαν πολύ αργότερα (βλ. Agustí et al., 2015).
«Η βασική μας αρχή κατά την προσέγγιση της μελέτης ήταν ότι εάν [τα κρανία] ήταν πολεμικά τρόπαια, δεν θα προέρχονταν από τις τοποθεσίες που αναλύθηκαν, ενώ εάν επρόκειτο για άτομα που είχαν μια κάποια σχετική λατρεία, αυτά πιθανότατα θα ήταν τοπικά», εδήλωσε ο de la Fuente-Seoane. Επομένως, τα κρανία που βρέθηκαν στο Puig Castellar μπορεί να είχαν εκτεθεί στους τοίχους ως προειδοποίηση και σύμβολο εξουσίας, αλλά τα κεφάλια στο Ullastret μπορεί να χρησιμοποιήθηκαν σε τελετουργίες ή να είχαν εκτεθεί ως τρόπος λατρείας προγόνων.
«Αυτό υποδηλώνει ότι η επιλογή των ατόμων για την τελετή των κομμένων κεφαλών ήταν πιο περίπλοκη από ό,τι αρχικά πιστευόταν», κατέληξε ο de la Fuente-Seoane.
Αλλά η γενίκευση της ταφικής πρακτικής της καύσης, δυσχεραίνει την ανακατασκευή των βιολογικών χαρακτηριστικών και της κοινωνικής δομής αυτών των κοινοτήτων.
ΠΗΓΗ: R. de la Fuente-Seoane «Territorialisation and human mobility during the Iron Age in NE Iberia: An approach through Isotope Analyses of the Severed Heads from Puig Castellar (Barcelona, Spain) and Ullastret (Girona, Spain)», Volume 62, April 2025, 105035, Journal of Archaeological Science: Reports. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 2.5.2025. Και «Ancient Iberians Nailed Skulls to Walls — And It’s Not Very Clear Why – The Iron Age skull could have been nailed to either instill fear or rever the dead», ZME Science.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] Τα σταθερά ισοτοπα δ18O και 87Sr/86Sr. Τα επίπεδα ισοτόπων στροντίου σε ένα δείγμα κρανίου αντανακλούν τα επίπεδα ισοτόπων στροντίου στην γεωλογία της περιοχής όπου μεγάλωσε το άτομο, ενώ τα ισότοπα οξυγόνου παρέχουν δείκτες για το κλίμα και τις πηγές νερού της περιοχής.
[2] Ευρίσκεται στην κορυφή του λόφου Τούρο ντελ Πόλο, στην Σάντα Κολόμα ντε Γκραμενέτ, στον 41ο παράλληλο [41°28′13″Ν 2°12′24″Ε]. Κτίσθηκε από την φυλή Λαϊετάνι, η οποία άκμασε τον 6ο – 3ο αιώνα π.Χ. Σε ανασκαφές ευρέθηκαν τρία πολύ σημαντικά ευρήματα:
- ένα σιδερένιο αγγείο,
- μια πήλινη κεφαλή (ταυτίστηκε με την θεά Tanit των φοινικων, θεά της γονιμότητας) και
- ένα καρφωμένο κρανίο (πιθανώς, λένε, λόγω μιας κελτικής παράδοσης διατήρησης των κεφαλών των ηττημένων εχθρών με αυτόν τον τρόπο).
Αυτά τα ευρήματα στεγάζονται τώρα στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Καταλονίας στην Βαρκελώνη και στο Μουσείο Torre Balldovina στη Santa Coloma de Gramenet.
Ο αρχαιολογικός χώρος είναι επισκέψιμος και τουριστικά αξιοποιημένο και με την ανακατασκευή ενός σπιτιού με μύλο στο εσωτερικό του.
[3] Το Ullastret είναι σήμερα ένα μικρό ιστορικό χωριό, στον κόλπο του Εμπορίου / Empordà (αποικίας Φωκαέων Ελλήνων). Ένα ακόμη από τα πολλά χωριά στον κόσμο, που καυχώνται ότι πέρασε από αυτά ο Οδυσσέας της Ιθάκης, στο ταξείδι του – εξ ου και το όνομά του! Ευρίσκεται στην περιφέρεια Μπάχο Αμπουρντάν της Καταλονίας, στον 43ο παράλληλο [42.000548°N 3.068483°E]. Στην προϊστορική εποχή βρισκόταν, πιθανώς, σε ένα νησί (φανταστείτε κάτι σαν το Αιτωλικό) στην πρώην λίμνη (3 τ.χλμ) Llac d’Ullastret ή Estany d’Ullastret, που συνδεόταν με μια κοίτη του ποταμού Νταρό. Η λίμνη στέρεψε τον 19ο αιώνα μΧ. Έχει δώσει αρχαιολογικά ευρήματα (προσωπεία, ελληνικές επιγραφές, κ.ά.), χοντρά τείχη, κλπ. Σήμερα είναι γνωστό για μια μεσαιωνική εκκλησία, του 9ου αιώνα μΧ, αφιερωμένη στους Αγίους Πέτρο και Παύλο. Σύμβολά του η ασπίδα σε σχήμα ρόμβου, μια χρυσή αγριελιά με καρπούς σαμπούκου, το τείχος με δύο ασημένιους πύργους και έμβλημα ένα στέμμα.
Αυτές οι παραπάνω κοινωνίες αναπτύχθηκαν ραγδαίως, όταν οι αυτόχθονες πληθυσμοί γνώρισαν σημαντική εξέλιξη, με την επαφή τους με τα μεσογειακά δίκτυα, ιδιαιτερως των Ελληνων και με τους εμπόρους φοινίκης, τους φοινικες – βλ. Asensio-Vilaró, 2019, Sanmartí, 2009a.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- M. Dietler και C. Lopez-Ruiz (επιμ.) “Colonial Encounters in Ancient Iberia: Phoenician, Greek, and Indigenous Relations”.
Κομμενα ανθρωπινα αρχαια κρανια, τρυπημενα σιδερενια καρφια Λεκακης κομμενο ανθρωπινο αρχαιο κρανιο τρυπημενο σιδερενιο καρφι τρυπα Ελλαδα Αρχανες Κρητη Χιος, αβδηρα Ξανθη Θρακη ιατρικη κακο πνευμα κυριαρχια κεφαλι τρυπανισμος σιδερο φοβος βρικολακας κοψιμο αρχαιο μυστηριο αρχαιολογικος χωρος βορειοανατολικη Ισπανια, πουιγκ καστελαρ καστελλαρ Puig Castellar, Βαρκελωνη τειχη αρχαιος οικισμος ουλαστρετ ουλλαστρετ Ullastret, Τιζρονα, χερονα χιρονα Βαρκελονη ισοτοπα στροντιου οξυγονου σμαλτο δοντι παιδικη ηλικια, ατομο ξενοι γεωλογια ξενος πολεμικο τροπαιο λατρεια, εκθεση τοιχος προειδοποιηση συμβολο εξουσια κεφαλια τελετουργια προγονολατρεια επιλογη τελετη κεφαλη ταφικη πρακτικη καυση νεκρων νεκρου ανακατασκευη βιολογικα χαρακτηριστικα κοινωνικη δομη κοινωνια κοινοτητα λοφο Τουρο ντελ Πολο, Σαντα Κολομα ντε Γκραμενετ, 41ος παραλληλος φυλη Λαιετανι, 6ος – 3ος αιωνας πΧ ανασκαφη ευρημα ευρηματα σιδερενιο αγγειο, πηλινη θεα τανιτ Tanit φοινικες γονιμοτητα κελτες κελτικη παραδοση διατηρηση διατρηση ηττημενος εχθρος ηττα αρχαιολογικο Μουσειο Καταλονιας μπαρτσελονα τορε τορρε μπαλντοβινα Torre Balldovina Santa Coloma de Gramenet τουρισμος σπιτι μυλος ιστορικο χωριο κολπο Εμποριου εμποριο εμπορειο εμποριον εμπορντα Emporda αποικια Φωκαεων Ελληνων φωκαεις φωκαια μικρας ασιας μικρα ασια χωρια καυχημα Οδυσσεας Οδυσσευς βασιλιας της Ιθακης, ιθακη οδυσσεια ταξειδι ονομα ετυμολογια Μπαχο Αμπουρνταν Καταλωνια 43ος προιστορια νησι Αιτωλικο λιμνη λακ Llac d’Ullastret εστανι εστανυ Estany d Ullastret, κοιτη ποταμος Νταρο δαρο Νταρος δαρος στερεμα 19ος μΧ αρχαιολογικα προσωπειο ελληνικη επιγραφη τειχος μεσαιωνικη χριστιανικη εκκλησια, 9ος αγιοι Παυλος και Πετρο ΙΝ ιερος ναος αγιων πετρου και Παυλου και Πετρου συμβολα ασπιδα σχημα ρομβος χρυση αγριελια καρπος σαμπουκο ασημενιος πυργος εμβλημα στεμμα σταθερο ισοτοπο δ18O και 87Sr/86Sr στροντιο οξυγονο κλιμα πηγες νερο φοινικη Ιστορια αρχαιοι Γαλατες ιβηρες δημοσιο κτηριο Στραβων, σπιτι πολεμιστης Διοδωρος Σικελιωτης, καρφωμα κεφαλια εχθρων πολεμικα τροπαια αρχαιος ελληνας συγγραφεας Ποσειδωνιος Απαμεια ταξειδι νοτια Γαλατια γαλλια 2ος Στραβωνας
