Στα τέλη του Οκτωβρίου 2023 ολοκληρώθηκε η πολυετής υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα στη θαλάσσια περιοχή της Κάσου.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΚΑΣΟΥ, ΕΔΩ.
Από το 2019, η ερευνητική ομάδα του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών σε συνεργασία με το Υπουργείο Πολιτισμού πραγματοποίησαν τέσσερις ερευνητικές αποστολές σε περιοχές ειδικού ενδιαφέροντος, αξιοποιώντας αρχαιολογικά και ιστορικά τεκμήρια, πηγές, μαρτυρίες και αναφορές στο νησί της Κάσου, από την «Ιλιάδα του Ομήρου μέχρι τα νεώτερα χρόνια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Αρχαία και σύγχρονα ιστορικά ναυάγια των ελληνικών θαλασσών”.Κατά την διάρκεια της έρευνας ανακαλύφθηκαν συνολικά δέκα ναυάγια καθώς και σημαντικά μεμονωμένα ευρήματα, τα οποία χρονολογούνται ενδεικτικά από την προϊστορία (3000 π.Χ.), την Κλασσική περίοδο (460 π.Χ.), τα Ελληνιστικά (100 π.Χ. έως 100 μ.Χ.) και τα Ρωμαϊκά χρόνια (200 π.Χ. – 300 μ.Χ.), την Βυζαντινή περίοδο (800 – 900 μ.Χ.), έως και ευρήματα από τη μεσαιωνική και οθωμανική περίοδο.
Τα ευρήματα καταγράφηκαν και τεκμηριώθηκαν με σύγχρονες επιστημονικές μεθόδους, ενώ πραγματοποιήθηκαν δειγματοληπτικές ανελκύσεις αρχαιολογικών αντικειμένων, η μελέτη των οποίων προσφέρει νέες πληροφορίες και αρχαιολογικά δεδομένα, πτυχές της ιστορίας της Κάσου, αλλά και της πλούσιας πολιτιστικής κληρονομιάς της Μεσογείου. Βυθισμένα κατάλοιπα αρχαίων πλοίων με εμπόρευμα από την Ισπανία, την Ιταλία, την Αφρική και τα παράλια της Μικράς Ασίας ήρθαν στο φως από μια διεπιστημονική ομάδα Ελλήνων και ξένων ερευνητών και καθηγητών, καταδυόμενων αρχαιολόγων, ιστορικών, αρχιτεκτόνων, τοπογράφων, συντηρητών, γεωλόγων, βιολόγων, εργατοτεχνιτών, μεταπτυχιακών φοιτητών, υποψήφιων διδακτόρων, μεταδιδακτορικών ερευνητών και άλλων ειδικών.
Η έρευνα ολοκληρώθηκε το 2023 με την πραγματοποίηση της τέταρτης ερευνητικής αποστολής μεταξύ 10 – 26 Οκτωβρίου, η οποία επικεντρώθηκε στην τεκμηρίωση του αρχαιολογικού υλικού. Με σύγχρονο τεχνολογικό εξοπλισμό, λήφθηκαν περισσότερες από 20.000 υποβρύχιες φωτογραφίες, οι οποίες αξιοποιήθηκαν για τη μελέτη και τη σύνθεση ψηφιακών απεικονίσεων των ναυαγίων και των ευρημάτων, παρέχοντας πληθώρα πρωτογενών δεδομένων στην διεθνή επιστημονική κοινότητα.
Η ενδελεχής μελέτη του υλικού σε βάθη από -20 μ. έως και -47 μ. έφερε στο φως μοναδικά ευρήματα, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται:
- ισπανικός αμφορέας τύπου Dressel 20 με σφράγισμα στην λαβή του που χρονολογείται μεταξύ 150-170 μ.Χ.,
- αγγεία πόσης,
- φιάλες τύπου terra sigillata, οι οποίες ανήκουν στην ρωμαϊκή εποχή με αφρικανική προέλευση,
- λίθινη άγκυρα της αρχαϊκής περιόδου,
καθώς και άλλα σημαντικά αρχαιολογικά τεκμήρια.
Παράλληλα, πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά η χαρτογράφηση και βαθυμετρία του υφάλου Κάσου – Καρπάθου και της περιοχής του Καρπαθολιμνιώνα, με την χρήση ηχοβολιστικού μηχανήματος πλευρικής σάρωσης. Τέλος, εντοπίστηκαν τα κατάλοιπα ναυαγίου της νεότερης περιόδου, πιθανόν της εποχής του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Πρόκειται για ξύλινο σκάφος με μεταλλικά στοιχεία, το μέγεθος του οποίου υπολογίζεται στα 25 – 30 μ.
Οβίδες κα κατάλοιπα στρατιωτικού υλικού, ορατά υποθαλάσσια σε ρηχά νερά από τον όρμο Τριστόμου Καρπάθου – Φωτ. Ε. Διαμαντή.
Αξίζει να αναφερθεί η υποβρύχια έρευνα στην Κάσο αποτέλεσε το θέμα μίας πρωτότυπης κινηματογραφικής παραγωγής της AORI FILMS με τίτλο «Κατάδυση στην Ιστορία του Αιγαίου», διαθέσιμη σε ελληνική και αγγλική εκδοχή ΕΔΩ. Η ταινία έχει ήδη επιλεγεί για συμμετοχή στο διαγωνιστικό τμήμα κορυφαίων, διεθνών φεστιβάλ αρχαιολογικών ταινιών, μεταξύ των οποίων τα Τhe Archaeology Channel International Film Festival στην Αμερική και Firenze Archeofilm Festival στην Ευρώπη.
Η αποτίμηση της συνολικής έρευνας, εμπλουτισμένη με πρωτότυπες μελέτες από ιστορικούς, αρχαιολόγους, συντηρητές και άλλους επιστήμονες θα αποτελέσουν το αντικείμενο ξενόγλωσσου συλλογικού τόμου που προγραμματίζεται να εκδοθεί στα τέλη του 2024 από το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Τον Ιούνιο του 2024, προγραμματίζεται η επέκταση της έρευνας στη θαλάσσια περιοχή της Καρπάθου, η οποία αποτελεί ενιαίο γεωγραφικό σύνολο με την Κάσο.
- Το ερευνητικό έργο (2019-2023) χρηματοδοτήθηκε από τον Δήμο Ηρωικής Νήσου Κάσου, την ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ, το Υπουργείο Ναυτιλίας και Νησιωτικής Πολιτικής, την Κασιακή Αδελφότητα Αμερικής, την MaP Ltd, τις Ελληνικές Υπεραγορές Σκλαβενίτης ΑΕΕ, τον Carton Hoye, το Baltic Exchange Charitable Foundation, την ΤΕΚΑΛ ΑΕ, την REVOIL ΑΕΕΠ, την Trip Tailors ΟΕ αλλά και ιδιώτες. Υποστηρίχτηκε από τον Δήμο Ηρωικής Νήσου Κάσου, τις εταιρείες Asso.subsea, HELLENiQ ENERGY, Blue Star Ferries, Apnea, MaP, Ελληνικά Καλώδια, Aquatec, Eurobrokers, αλλά και τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος & Κλιματικής Αλλαγής ΟΦΥΠΕΚΑ και το Ναυτικό Μουσείο Νορβηγίας (Norwegian Maritime Museum).
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.3.2024.
Ενάλια αρχαιολογική έρευνα σε Κάσο και Κάρπαθο 2025
Το Υπουργείο Πολιτισμού, δια της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, σε συνεργασία με το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών (Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών) διενήργησαν από τον Οκτώβριο του 2025, συστηματική, αναγνωριστική, υποβρύχια, αρχαιολογική έρευνα στην θαλάσσια περιοχή της Καρπάθου, στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος που πραγματοποιείται από το 2019 με στόχο την χαρτογράφηση της ενάλιας πολιτιστικής κληρονομιάς στο Νοτιοανατολικό Αιγαίο.
Η Κάρπαθος, νησί που μνημονεύεται ήδη από τον Όμηρο και αργότερα εμπνέει τον Ιούλιο Βερν, συνεχίζει να τροφοδοτεί το πνεύμα της εξερεύνησης. Κατά τη διάρκεια της πρώτης συστηματικής ενάλιας αρχαιολογικής έρευνας στο νησί, Έλληνες και ξένοι ερευνητές καταδύθηκαν σε περιοχές όπου διατηρούνται ορατά κατάλοιπα της αρχαίας Βρυκούντος και της αρχαίας Νισύρου, δύο από τις τέσσερις πόλεις που συγκροτούσαν την περίφημη «τετράπολη Κάρπαθο» (Στράβων, Γεωγραφικά Ι΄, 5.17).
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΚΑΡΠΑΘΟΥ, ΕΔΩ.
Το Ναυάγιο ΚΘ2 στον όρμο Βρυκούντος – Φωτ. Ε. Διαμαντή.
Με περισσότερες από 120 καταδύσεις σε βάθη από 3 – 45 μ., στην ευρύτερη περιοχή της Βόρειας Καρπάθου και της νήσου Σαρίας, η ερευνητική ομάδα εντόπισε και κατέγραψε υποβρύχια πολιτιστικά κατάλοιπα που καλύπτουν μια χρονική περίοδο άνω των 26 αιώνων, από την αρχαϊκή περίοδο (τέλη 7ου αι. π.Χ.) έως το πρώτο μισό του 19ου αιώνα μ.Χ.
Στα σημαντικότερα ευρήματα περιλαμβάνονται:
- 4 αρχαία και ένα νεότερο ναυάγιο,
- εμπορικά αγγεία,
- κατάλοιπα αρχαίων λιμενικών εγκαταστάσεων,
- καθώς και περισσότερες από 20 βυζαντινών χρόνων άγκυρες, οι οποίες, σε συνδυασμό με τα πλούσια οικιστικά και εκκλησιαστικά κατάλοιπα του Τριστόμου, φωτίζουν τη σημασία της περιοχής κατά την Ύστερη Αρχαιότητα.
Στην αποστολή συμμετείχαν περισσότεροι από σαράντα επιστήμονες διαφορετικών ειδικοτήτων, μεταξύ των οποίων ομάδα αρχαιολόγων από το Εθνικό Ινστιτούτο Ανθρωπιστικών Ερευνών του Μεξικού (INAH) και προσωπικό του Ναυτικού Μουσείου της Νορβηγίας (NMM). Το έργο χρηματοδοτήθηκε από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών, το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, την ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, το Baltic Exchange Charitable Foundation και τις εταιρείες Revoil ΑΕΕΠ και Σκλαβενίτης ΑΕΕ. Πολύτιμη υποστήριξη σε υπηρεσίες, προσωπικό και τεχνολογικό εξοπλισμό παρείχαν το 2025 οι: Asso.subsea, ΟΦΥΠΕΚΑ, Δήμος Καρπάθου, Δήμος Ηρωικής Νήσου Κάσου, Instituto Nacional de Antropología e Historia de Mexico, Νorwegian Maritime Museum, Blue Star Ferries, Qualco Foundation, Map, Apnea, Karpathos Diving Center, Γιώργος Βενιέρης, Τράτα, Carraro 1927 και Trip Tailors. Παράλληλα, στο πλαίσιο του ίδιου πολυετούς προγράμματος, ολοκληρώθηκε η καινοτόμος δράση «Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς από τις Επιπτώσεις της Κλιματικής Αλλαγής», η οποία περιλάμβανε υποβρύχια συντήρηση ιστορικών ευρημάτων στη θάλασσα της Κάσου. Το έργο χρηματοδοτήθηκε από το Ίδρυμα Αικατερίνης Λασκαρίδη (Πρωτοβουλία 21).
ΠΗΓΗ: ΥΠΠΟΑ, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 31.3.2026.
