Του Γιώργου Λεκάκη
Η επιδημία σύφιλις είναι αδιευκρίνιστο ακόμη από πού προήλθε. Οι περισσότεροι μελετητές πιστεύουν ότι εμφανίσθηκε στην Αμερική και μεταφέρθηκε στην Ευρώπη από τις επιχειρησεις του Κολόμβου το 1493. Αλλά άλλοι υποπτεύονται ότι κρυβόταν στην Ευρώπη πριν από αυτό: Μετά την εισβολή του Γάλλου βασιλιά Κάρολου 8ου στην Ιταλία το 1494, μια άγνωστη και παραμορφωτική ασθένεια ξέσπασε στα στρατόπεδα του γαλλικού στρατού και εξαπλώθηκε σε όλην την Ευρώπη, όταν οι Γάλλοι στρατιώτες επέστρεψαν στις πατρίδες τους τον επόμενο χρόνο…
Βλάβες που προκαλούνται από το Treponema pallidum, το βακτήριο που προκαλεί τις ασθένειες της σύφιλης, του bejel και του yaws, ευρέθησαν σε ανθρώπινα λείψανα 2.000 χρόνων, που ανακαλύφθηκαν στο Jabuticabeira II, έναν αρχαιολογικό χώρο στην Αγία Αικατερίνη, στην νότια ακτή της Βραζιλίας, στον 27ο παράλληλο [27°15′S 50°20′W].
Η μελέτη υποδηλώνει επίσης ότι το Treponema pallidum εξελίχθηκε, για πρώτη φορά, για να μολύνει τους ανθρώπους, πριν από περίπου 12.000 χρόνια και μπορεί να μεταφέρθηκε στην Αμερική από μετανάστες από την Ασία, είπε η κ. Schünemann.
Το βακτήριο Treponema pallidum, έχει εντοπιστεί σε αρχαία ανθρώπινα λείψανα, που ανακαλύφθηκαν και στην Αργεντινή, την Χιλή, το Μεξικό και το Περού. «Καταφέραμε να ανακατασκευάσουμε πέντε γονιδιώματα από αυτά τα οστά και βλέπουμε ότι είναι αδελφές γενεαλογίες με τα σύγχρονα στελέχη του βακτηρίου που κυκλοφορεί στους ανθρώπους σήμερα», εδήλωσε η K. Bos (του Ινστιτούτου M. Planck για την Εξελικτική Ανθρωπολογία). Η χρονολόγηση των οστών με ραδιενεργό άνθρακα επέτρεψε στην κ. Bos και τους συναδέλφους της να εντοπίσουν τα στελέχη των βακτηρίων πίσω σε έναν κοινό πρόγονο, που έζησε περίπου 9.000 χρόνια πριν.
Ωστόσο, το στέλεχος βακτηρίων που εντοπίσθηκε στην μελέτη δεν είναι πρόγονος του στελέχους, που προκαλεί την σύγχρονη αφροδίσια σύφιλη και δεν ρίχνει φως στην προέλευση της επιδημίας αφροδίσιων ασθενειών στην Ευρώπη του 15ου αιώνα, είπε η κ. Schünemann.
«Καθώς δεν βρήκαμε σεξουαλικά μεταδιδόμενη σύφιλι στην Νότιο Αμερική, η θεωρία ότι ο Κολόμβος έφερε την σύφιλι στην Ευρώπη φαίνεται πιο απίθανη», κατέληξε η κ. Schünemann.
Οι Ευρωπαίοι είχαν κατηγορήσει τους Ινδιάνους, για την (υποθετική) άφιξη της σύφιλης από την Αμερική, με τις αποστολές του Κολόμβου, κάτι το οποίο δεν αποδεικνύεται.
ΠΗΓΗ: K. Majander, κ.ά. «Redefining the treponemal history through pre-Columbian genomes from Brazil», Πανεπιστήμιο της Βασιλείας, Nature, 24.1.2024. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 25.1.2024. Και “Ancient bones shed new light on debate over origins of syphilis – Study finds 9,000-year-old remains in Americas hold genomes of bacteria family that causes disease”, The Guardian, 18.12.2024.
- Ένα προηγουμένως άγνωστο στέλεχος του Treponema pallidum, του βακτηρίου που προκαλεί σύφιλι, βρέθηκε σε ανθρώπινα λείψανα 5.500 χρόνων, που ανακτήθηκαν από το βραχοκαταφύγιο Sabana de Bogota στα ανατολικά υψίπεδα της Κολομβίας από μια διεθνή ομάδα ερευνητών. Δεν βρέθηκαν σημάδια ασθένειας παρόμοιας με την σύφιλι στα οστά, αλλά έχουν βρεθεί αλλοιώσεις που πιστεύεται ότι έχουν προκληθεί από ασθένειες, όπως η σύφιλις, σε άλλα ανθρώπινα λείψανα στην περιοχή. «Αυτό υπογραμμίζει ότι ο μεταγονιδιωματικός έλεγχος μπορεί να βρει παθογόνα στα οστά ακόμη και όταν δεν υπάρχει ορατή ασθένεια, αυξάνοντας ενδεχομένως τις πιθανότητες μελλοντικών ανακαλύψεων σε “αρχαιολογικά αόρατες” περιπτώσεις», εδήλωσε ο D. Bozzi (του Πανεπιστημίου της Λωζάννη). – ΠΗΓΗ: D. BOZZI, κ.ά. «A 5500-year-old Treponema pallidum genome from Sabana de Bogotá, Colombia», Science, Vol. 391, Is. 6783 DOI: 10.1126/science.adw3020, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 22.1.2026. Και ABC News Australia.
- Μια ομάδα ερευνητών από την Αυστραλία και το Βιετνάμ εξέτασε σκελετικά υπολείμματα περισσότερων από 300 ανθρώπων, που έζησαν στο Βιετνάμ, πριν από 10.000 έως 1.000 χρόνια. Τα οστά και τα δόντια τριών από τα παιδιά που έζησαν πριν από 4.000 – 3.200 χρόνια, εμφάνισαν σημάδια μόλυνσης από μια συγγενή τρεπονεμική νόσο / τρεπονεμάτοσις / treponemal disease, όπως η σύφιλις / syphilis ή yaws. Η αφροδίσια σύφιλις δεν βρέθηκε να είναι συχνή στον ευρύτερο πληθυσμό, γεγονός που υποδηλώνει ότι τα παιδιά έπασχαν από yaws, μια μη αφροδίσια νόσο, που μπορεί να προκαλέσει μόνιμη αναπηρία. Δύο από τα μολυσμένα παιδιά ζούσαν στο Man Bac στο βόρειο Βιετνάμ, όπου εντοπίστηκαν ασυνήθιστα υψηλά επίπεδα της νόσου yaws σε σκελετικά υπολείμματα παιδιών και εφήβων. Πιθανότατα μολύνθηκαν μέσω της επαφής με το δέρμα και όχι μέσω σεξουαλικής δραστηριότητας, εξήγησαν οι ερευνητές. Ωστόσο, εξακολουθούμε να βλέπουμε στοιχεία συγγενούς μετάδοσης. Και αυτό είναι το εκπληκτικό. Συνεπώς, οι ερευνητές υποδηλώνουν ότι τα σημάδια συγγενούς λοίμωξης με νόσο yaws σε σκελετικά υπολείμματα μπορεί να μην αντιπροσωπεύουν λοίμωξη από αφροδίσια σύφιλι. Ωρισμένες περιπτώσεις που προηγουμένως είχαν χαρακτηριστεί ως συγγενής σύφιλις μπορεί να αντιπροσωπεύουν εντελώς διαφορετικές ασθένειες. ΠΗΓΗ: M. Vlok “Dental Stigmata and Skeletal Lesions of Congenital Treponematosis in Early Agricultural Vietnam (4000–3500 bp), https://doi.org/10.1002/oa.70096, Digital Object Identifier (DOI), Πανεπιστήμιο Charles Sturt Διεθνές Περιοδικό Οστεοαρχαιολογίας, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 13.3.2026.
