Του Γιώργου Λεκάκη
Το αρχαιότερο κείμενο του Ησιόδου σώζεται σε πάπυρο [PSI IX 1086 – BML inv. 18858] του 2ου – 3ου αιώνα μ.Χ. που περιέχει κείμενο της Θεογονίας, στ. 839-869. Φυλάσσεται στην Φλωρεντία, στην Λαυρεντιανή Βιβλιοθήκη. Βρέθηκε στην Οξυρρύγχο. Στο πίσω μέρος, κατά μήκος των νημάτων, οι αριθμοί που συνδέονται με τον όρο γέρδιος[4] είναι ευανάγνωστοι. Η χρονολογία στις αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ. έχει προταθεί από τον P. Degni “Papiri Letterari della Biblioteca Medicea Laurenziana”, Cassino 2002, αρ. 176. Η ημερομηνία στα τέλη του 2ου – αρχές του 3ου αιώνα μ.Χ., έχει προταθεί από τον M. D’Agostino, στο P. Degni, στο G. Cavallo, E. Crisci, G. Messeri, R. Pintaudi (επιμ.) “Writing books and documents in the ancient world”, Έκθεση Παπύρων της Biblioteca Medicea Laurenziana 25 Αυγούστου – 25 Σεπτεμβρίου 1998 (Pap.Flor. XXX), Φλωρεντία 1998, σελ. 119-120, αρ. 39, Πίνακας XXXIII· και επιβεβαιώνεται από τον P. Orsini, «Χειρόγραφα με κεφαλαία γράμματα από την Βίβλο. Υλικό για ενημέρωση», Cassino 2005, σελ. 124-125.
- Σπαράγματα έργων του Ησιόδου κατόρθωσαν να διαβάσουν επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης από τους Παπύρους της Οξυρρύγχου (όπως και «χαμένα» ή «άγνωστα» έργα των Σοφοκλή (αποσπάσματα από την τραγωδία του Σοφοκλή «Επίγονοι»), Ευριπίδη, Αρχιλόχου, κ.ά.) έγινε γνωστό και στις 19.5.2010.
ΣΧΕΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Pack2 502.
- Arrighetti G. «Οι Πάπυροι και η Ιστορία του Κειμένου της «Θεογονίας» του Ησιόδου στην Προαλεξανδρινή και Αλεξανδρινή Περίοδο», στο Atheneum NS 39, 1961, σελ. 245-250
- West M. L. «Περισσότερες Σημειώσεις για το Κείμενο του Ησιόδου», στο CQ NS XII, 1962, σελ. 180.
- Pintaudi R. (επιμ.) «Ελληνικοί και Λατινικοί Πάπυροι στην Φλωρεντία. 3ος αιώνας π.Χ. – 8ος αιώνας μ.Χ.» (Pap.Flor. XII suppl.), Φλωρεντία 1983, σελ. 70, αρ. 242.
Έργα του Ησιόδου του Ασκραίου εκδίδονται από τον 14ο αιώνα.
- Η «Θεογονία» λ.χ. με σχόλια, υπάρχει σε χειρόγραφο της Βενετίας (Biblioteca Marciana, Gr. 464, φάκ. 158v) από τις αρχές του 14ου αιώνα.
- Τα «Έργα και Ημέρες» του, με σχόλια του Μανουήλ Μοσχόπουλου, επίσης σε χειρόγραφο της Βενετίας (Biblioteca Marciana, Gr. 464, φάκ. 26v).
Και τυπωμένο βιβλίο του Ασκραίου Βοιωτού συγγραφέα ΗΣΙΟΔΟΥ (του 8ου αι. π.Χ.) με τίτλο «In hoc opere continentur: Hesiodi ascræi duo libri Georgicon ἔργα καί ἡμέραι, id est opera & dies, saluberrimis pleni doctrinis – Catonis Romani moralia instituta – Tabula Cebetis Thebani miro ingenio, qua ad virtute(m) pergas, viam insinuans, & alia quædam», εξεδόθη στο Στρασβούργο, από τον Johann Knobloch, εκδ. Nachtgall[5], περίπου το 1515!
ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης “Διάσημοι αρχαίοι Θηβαίοι και Θηβαίες” και “Οι 88 αρχαίες πόλεις της Βοιωτίας”.
Περιείχε τα “Γεωργικά – ἔργα καί ἡμέραι”
- αλλά και τους “ηθικούς θεσμούς” του Ρωμαίου Κάτωνος
- και κείμενο του Κέβητος του Θηβαίου “με θαυμάσιο πνεύμα, με το οποίο προχωράει κανείς στην αρετή”, κ.ά.
Ήταν σε σχήμα 4o (210 x 150 χλστ.), 64 φύλλα, με ελληνικό κείμενο και λατινική μετάφραση σε αντικρυστές σελίδες. Πρόκειται για ΣΠΑΝΙΑ ΕΚΔΟΣΗ.
Ο ίδιος έγραψε επίσης:
- την γνωστή «Θεογονία». “La Teogonia d’ Esiodo Ascreo” («Θεογονία Ησιόδου Ασκραίου»), σχ. G. Carli, Βενετία, 1744.
- «Κατάλογο Γυναικών ή Ηοίαι»[1] (όπου εξυμνούνται θνητές που έκαναν θνητά παιδιά από αθάνατους θεούς)
και
- «Ασπίς» (όπου γίνεται λόγος για την μονομαχία του Ηρακλή και του Κύκνου)[1].
Και τα εξάμετρα ποιήματα:
- «Μεγάλαι Ηοίαι» – ποίημα παρόμοιο με τον «Κατάλογο Γυναικών», αλλά πιθανώς μεγαλύτερο.
- «Γάμοι του Κύηκος» – ποίημα που αφορούσε την παρουσία του Ηρακλή στον γάμο του Κύηκα, γνωστού για τους γρίφους του.
- «Μελαμπόδια» – γενεαλογικό ποίημα που πραγματεύεται τις οικογένειες και τους μύθους που συνδέονται με τους μεγάλους μάντεις της μυθολογίας.
- «Ιδαίοι Δάκτυλοι» – έργο που αφορά τους μυθικούς μεταλλουργούς, Ιδαίους Δάκτυλους.
- «Κάθοδος Πειρίθου» – για το ταξίδι του Θησέως και του Πειρίθου στον Άδη.
- «Προστάγματα του Χείρωνα» – διδακτικό έργο που παρουσίαζε την διδασκαλία του Χείρωνα, όπως παραδόθηκε στον νεαρό Αχιλλέα.
- «Μεγάλα Έργα» – ποίημα παρόμοιο με τα «Έργα και Μέρες», αλλά πιθανώς μεγαλύτερο.
- «Αστρονομία» – αστρονομικό ποίημα, το οποίο ο Καλλίμαχος (Επ. 27) προφανώς συνέκρινε με τα «Φαινόμενα» του Αράτου.
- «Αιγίμιος»[2] – ηρωικό έπος, που αφορά τον Δωριέα Αιγίμιο.
- «Καμίνοι ή Αγγειοπλάστες» – σύντομο ποίημα που ζητεί από την θεά Αθηνά να βοηθήσει τους κεραμίστες, εάν πληρώσουν τον ποιητή.[3]
- «Ορνιθομαντεία» – έργο για τους οιωνούς των πτηνών, που ακολούθησε τα «Έργα και τις Ημέρες».
- «Μαρτυρία για τον Βάτραχο» – το αγαπημένο του Ησίοδου!
Θυμίζω ακόμη:
- Ο Άγγλος ποιητής Θ. Κουκ (1703-1756) έμεινε γνωστός και ως Ησίοδος Κουκ, επειδή μετέφρασε Ησίοδο.
ΑΠΑΝΤΑ:
- Ἡσιόδου Ἀσκραίου τα εὑρισκόμενα. Hesiodi Ascraei quae extant. Cum notis, ex probatissimis quibusdam autoribus, brevissimis, selectissimisque. […] Opera & studio Cornelii Schrevelii. [—Lambertii Barlaei Graecae linguae in Academia Lugduno-Batavâ professoris eximii, in Hesiodi Theogoniam commentarius luculentus]. Άμστερνταμ, typis Ludovici & Danielis Elzeviriorum, 1658. Δύο μέρη σε έναν τόμο, μικρό 8ο (161 x 106 χλστ.), 341 και 259 σελ. Δίχρωμος ο τίτλος του Α´ μέρους, ξυλόγραφο τυπογραφικό σήμα και στους δύο, ελληνικό κείμενο και λατινική μετάφραση σε αντικριστές σελίδες, ξυλόγραφα επίτιτλα, πρωτογράμματα και βινιέτες, ex-libris Edward Seymour Forster, Brunet, III, στ. 141, Λαγανάς 290, πρβ. Ελληνική Βιβλιοθήκη, 218.
- “Hesiodi Carmina” («Άπαντα»), κριτική έκδ, επιμ. Fr. Jacobs, Gotha, 1843.
- «Άπαντα, εξ ερμηνείας Καρόλου Σιττλ», έκδ. Ζωγραφείου Ελληνικής Βιβλιοθήκης, τη επιστασία του εν Κωνσταντινουπόλει
Ελληνικού Φιλολογικού Συλλόγου, τυπ. Αφών Πέρρη, 1889.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Από κάποιους θεωρείται ψευδο-Ησιοδιακό.
[2] Αποδίδεται και στον Κέρκοπο της Μιλήτου.
[3] Αποδίδεται και στον Όμηρο – βλ. Γ. Λεκάκης “Ο Ομηρος, οι σχολιαστές κ.ά. πηγές για τα ομηρικά”.
[4] γέρδιος (ο), γέρδις, γερδία, γερδιάνα (η) = υφαντής / υφάντρα (pap. από το IIa). Σύνθετες λέξεις: γερδιοραβδιστής (pap.), γερδοποιόν (Glosssaria).
Παράγωγα: γερδιακός και γερδιών (pap.). Αναφέρεται κυρίως σε ναυτική ύφανση, για πανιά πλοίων. Ο τεχνίτης που κτυπά πλυμένο μαλλί για να αφαιρέσει τις ακαθαρσίες και να διαχωρίσει τις ίνες.
- > λατινική gerdius γerdius (Lucil.) / gerdios
- > εβραϊκά girda = υφαντής.
ΠΗΓΗ: PTeb.305.5 (2ος αι. μ.Χ.). Edict. Diocl. Glosssaria 3.355.
[5] Ο εκδότης της, Otmar Nachtgall (περ. 1478-1537) εγεννήθη στο Στρασβούργο και σπούδασε στην Χαϊδελβέργη. Για να ολοκληρώσει τις σπουδές του στην θεολογία και την μουσική, όπως και στην ελληνική και λατινική φιλολογία, εταξείδεψε στη Λουβαίν, το Παρίσι, την Πάντοβα και την Βιέννη. Επισκέφθηκε επίσης την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία, χωρίς να αφήσει περιγραφή του ταξιδιού του. Το 1514 συνάντησε τον Έρασμο, ο οποίος θαύμασε την ελληνομάθειά του. Θεωρείται ο εισηγητής των ελληνικών σπουδών στο Στρασβούργο.
