Του Γιώργου Λεκάκη
Στο σπήλαιο Qesem βρέθηκαν λεπίδες, ξύστρες, μαχαίρια, καθώς και πέτρινα σφυριά. Ηλικίας 420.000 – 220.000 χρόνων. Ευρήματα από την Levantine Acheulian και την Acheulo-Yabrudian περίοδο, που πιθανόν να είναι έργα του Homo erectus. Αλλά, ίσως, και να πηγαίνουν κι άλλο πίσω την εμφάνιση του Homo Sapiens. Γνωστό από το 2010…
Αλλά προσφάτως, στο σπήλαιο Qesem, ευρέθη ένα «δωμάτιο» στο νότιο τμήμα του συγκροτήματος του σπηλαίου, το οποίο ομοιάζει με…αίθουσα διδασκαλίας κατασκευής πέτρινων εργαλείων, δηλ. μια τεχνική σχολή, την οποία μελετά η κ.El.Assaf (Πανεπιστήμιο Τελ-Αβίβ). Λέει ότι υπήρξε σίγουρα ένας μηχανισμός μεταδόσεως της γνώσεως της πολιτιστικής κληρονομιάς!
Διότι οι αρχαιολόγοι βρήκαν πολλά «σκουπίδια» 400.000 χρόνων στην σπηλιά. Βρήκαν επίσης και πολλά «εξειδικευμένα» κομμάτια. Από τότε που βρήκαν μαζί καλά και κακά κομμάτια, οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι κάποιοι «”καθηγητές” πιθανότατα εδίδασκαν στους μαθητές πώς να κάνουν εργαλεία!», είπε η κ.Assaf. Και συνεχίζει: «Νομίζω ότι είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποδείξουμε ότι αυτή η συγκεκριμένη αίθουσα ήταν στην πραγματικότητα μια συστηματική τάξη τεχνικής σχολής κατασκευής πέτρινων εργαλείων, όπως καταλαβαίνει κανείς σήμερα τις σύγχρονες αίθουσες διδασκαλίας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι τα πρωτεύοντα είχαν έναν τρόπο μεταφοράς και διδασκαλίας της λίθινης τεχνολογίας. Αλλά νομίζω ότι, τουλάχιστον μπορώ να δηλώσω ότι η “τάξη” του σπηλαίου Qesem δείχνει ότι υπήρχε μια συγκεκριμένη διδασκαλία της παραδόσεως».
Το σπήλαιο Qesem έδωσε και κανονική χρήση φωτιάς. Μεγάλες ποσότητες καμένων οστών και μέτρια θερμαινόμενοι όγκοι χώματος υποδηλώνουν σφαγή και θανάτωση ζώων, σε θερμοκρασία έως 500οC. Ευρέθη και εστία 300.000 χρόνων. Επίσης, έχουν ταυτοποιηθεί 4.740 οστά ζώων: Ελάφια, βίσσωνες, άλογα, αγριόχοιροι, αγριοκάτσικα, αγριοκουνάβια, χελώνες, ένας σπάνιος ρινόκερως, αλλά όχι γαζέλες! Εκτός από το μαγείρεμά τους έγινε και εξόρυξη του μυελού των οστών τους.
Το σπήλαιο Qesem στην Μεση Ανατολή (στην έκταση που καταλαμβάνει νυν το Ισραήλ) ευρίσκεται 12 χλμ. Α. του Τελ-Αβίβ, ανάμεσα στους λόφους της Σαμαριάς και την παράκτια πεδιάδα. Βρέθηκε σε έργα οδοποιίας τον Οκτώβριο του 2000 και το 2001 άρχισαν σωστικές ανασκαφές…
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ: M.Stiner στο «Proceedings of the National Academy of Sciences». R.Barkai στο «Nature».
Σημειώνω ότι παρόμοια «σχολή κοσμηματοποιίας» λειτουργούσε στο Σπήλαιο Σαρακηνού Βοιωτίας…Τέτοια…«σκουπίδια» οι Έλληνες αρχαιολόγοι, όταν τα εύρισκαν στις σπηλιές της Ελλάδος, δεν τα…αναγνώριζαν και τα πετούσαν…Ενώ, τέλος, «αγνοούνται» τα ευρήματα χρήσεως φωτιάς 1.200.000 χρόνων από το Σπήλαιο Πετραλώνων Χαλκιδικής Μακεδονίας…
ΠΗΓΗ: άρθρο του Γ. Λεκάκη στην εφημ. “Kontra News”, 16.3.2018. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 17.3.2018.
- Assaf E. “Paleolithic Aesthetics: Collecting Colorful Flint Pebbles at Middle Pleistocene Qesem Cave, Israel”, Journal of Lithic Studies 5, αρ. 1, 2018
- Barkai R., κ.ά. “Homo Memorabiliaxis: Souvenirs and the Evolution of Autobiographical Memory and Self”, Evolutionary Anthropology: Issues, News, and Reviews 35: e70051, https://doi.org/10.1002/evan.70051, 2026.
-
Barkai R., κ.ά. “Lower Palaeolithic Tools of Potency: Handaxes Shaped Around Fossils and Other Extraordinary Features at Sakhnin Valley, Israel”, Journal of the Institute of Archaeology of Tel Aviv University 53, αρ. 1, 2026.
- Efrati B. “Memory Scrapers: Readymade Concepts and Techniques as Reflected in Collecting and Recycling Patinated Lower Palaeolithic Items at Qesem Cave, Israel”, Cambridge Archaeological Journal 31, αρ. 2, 2021,
- Efrati B. και R. Barkai “The Magnitude of a Practice: Collection and Recycling of Patinated ‘Old’ Flint Items During the Levantine Late Lower Paleolithic”, Quaternary 7, αρ. 4, 2024.
- Efrati, B., κ.ά. “Function, Life Histories, and Biographies of Lower Paleolithic Patinated Flint Tools from Late Acheulian Revadim, Israel”, Scientific Reports 12: 2885, https://doi.org/10.1038/s41598-022-06823-2, 2022.
- García-Ruiz J. M., κ.ά. “On the Origin of Our Fascination with Crystals”, Frontiers in Psychology 17: 1633599. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1633599, 2026.
- Hecht E. E., κ.ά. “Acquisition of Paleolithic Toolmaking Abilities Involves Structural Remodeling to Inferior Frontoparietal Regions”, Brain Structure and Function 220, αρ. 4, https://doi.org/10.1007/s00429-014-0789-6, 2015.
- Quallo M. M., κ.ά. “Gray and White Matter Changes Associated with Tool-Use Learning in Macaque Monkeys”, Proceedings of the National Academy of Sciences 106, αρ. 43, 2009.





