Του Γιώργου Λεκάκη
Το Σπήλαιο Wonderwerk είναι ένας αρχαιολογικός χώρος, που σχηματίστηκε αρχικως σε δολομίτες των λόφων Kuruman, στον -27ο παράλληλο [-27.84624679958716, 23.55415225556757]. μεταξύ Danielskuil [= το Κρησφυγετο του Δανιηλ] και Kuruman στην επαρχία Northern Cape, στην Νότια Αφρική. Είναι καταχωρημένο ως εθνικός χώρος κληρονομιάς στην Νότια Αφρική και διαχειρίζεται από το Μουσείο McGregor στο Kimberley.
Οι αρχικές αρχαιολογικές μελέτες της δεκαετίας του 1940, έγιναν από τους Malan, Cooke και Wells. Το σπήλαιο πρωτοκατοικήθηκε πριν 2.000.000 χρόνια περίπου…
Έχουν βρεθεί λίθινα εργαλεία από την Κάτω, Μέση και Ύστερη Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο, υποδηλώνοντας κατοίκηση που εκτείνεται από το Πρώιμο Πλειστόκαινο έως το Ολόκαινο.
Βραχογραφια προβοσκιδωτου
Ανάμεσα σε άλλα έχει βρεθεί και βραχογραφία 10.500 χρόνων και χαραγμένες πέτρες, που μπορεί να έχουν τελετουργική σημασία.[1] Οι εγχάρακτες πλάκες αιματίτη είναι από την Μέση Παλαιολιθική. Μία χρονολογείται περίπου πριν από 70.000 χρόνια, ενώ άλλες προέρχονται από ένα επίπεδο του οποίου η βάση χρονολογείται στα 152.000 χρόνια πριν (χρονολόγηση με ουράνιο). Και στο ανώτερο επίπεδο Fauresmith, βρέθηκαν πέντε εγχάρακτα τεμάχια για τα οποία έγινε χρονολόγηση με ουράνιο, που έδειξε ότι είναι 270.000 – 280.000 χρόνων.
Στην σπηλιά ανθρωποι της Αχελαιας εποχής, εισήγαγαν, πριν από περισσότερα από 180.000 χρόνια, manuports (μη τροποποιημένοι φυσικοι λίθοι μεταφερόμενοι από άνθρωπο) που είχαν όμως «ειδικές αισθητηριακές ιδιότητες» στο βαθύ εσωτερικό του σπηλαίου, το οποίο χαρακτηρίζεται από «μοναδικές ακουστικές και οπτικές ιδιότητες». Κι αυτό είναι ορόσημο στην ανάπτυξη της συμβολικής συμπεριφοράς[2].
Στα ιζήματα εντός του σπηλαίου παρουσιάζεται εξαιρετική διατήρηση οργανικών υπολειμμάτων, όπως μακροβοτανικών υπολειμμάτων, φυτόλιθων και μικρο- και μακρο-πανίδας, τα οποία ρίχνουν φως, μεταξύ άλλων, στις εξαφανίσεις ειδών, στο τέλος της τελευταίας εποχής των παγετώνων – περίπου 10.000 χρόνια πριν – Μελετήθηκαν υπολείμματα μικρών θηλαστικών, περιττωμάτα κουκουβάγιας, κ.ά. τα οποία παρέχουν ενδείξεις ως προς τις παλαιοπεριβαλλοντικές συνθήκες εκτός του σπηλαίου.[3] Βρέθηκε επίσης γύρη[4] (επίσης βασική πηγή πληροφοριών για τις μεταβαλλόμενες περιβαλλοντικές συνθήκες εκτός του σπηλαίου), διατηρημένος ξυλάνθρακας[5], ξυλώδη φυτά, κ.ά.
ΤΩΡΑ, ευρέθη και σκόπιμη χρήση φωτιάς, πριν 1.790.000 χρόνια!!!
Η ανίχνευση των πρώτων ενδείξεων καύσης, σε αρχαιολογικά πλαίσια, είναι απαραίτητη για την κατανόηση της εμφάνισης της χρήσης φωτιάς – μια καινοτομία που στήριξε κρίσιμες συμπεριφορικές και βιολογικές εξελίξεις στο γένος Homo. Ωστόσο, ο εντοπισμός σαφών ιχνών πρώιμης χρήσης φωτιάς παραμένει δύσκολος.
Με φωταύγεια οστών[6], και την φασματοσκοπία υπερύθρου μετασχηματισμού Fourier (FTIR) βρέθηκαν στοιχεία για χρήση φωτιάς, σε δύο αποθέσεις Πρώιμου Πλειστόκαινου (Αχελαιας εποχης) στο Σπήλαιο Wonderwerk της Νότιας Αφρικής. Έτσι, η χρήση παλαιοφωτιάς, και η πρώιμη σκόπιμη χρήση φωτιάς επεκτάθηκε προς τα πίσω, και ανοίγει νέους δρόμους για την διερεύνηση της εμφάνισης της πυροτεχνολογίας σε μεγάλο βάθος χρόνου.
Βρέθηκε 30 μ. μέσα στο σπήλαιο Wonderwerk, σε ένα στρώμα ιζημάτων, που συσσωρεύτηκε κάπου μεταξύ 1.070.000 – 1.790.000 χρόνων πριν! Αυτό υποδηλώνει ότι οι πληθυσμοί Homo erectus έφερναν φωτιά στο βαθύτερο προσβάσιμο μέρος ενός σπηλαίου πριν από σχεδόν 2.000.000 χρόνια!
Το Wonderwerk έχει προσελκύσει την προσοχή των επιστημόνων εδώ και δεκαετίες, ακριβώς επειδή είναι το είδος του χώρου, που καθιστά δύσκολο να απορριφθούν οι ισχυρισμοί για την χρήση πρώιμων εστιών φωτιάς. Σε αντίθεση με τις υπαίθριες τοποθεσίες, όπου τα καμένα ιζήματα ή τα λίθινα υλικά θα μπορούσαν πιθανώς να είναι έργο εποχικών πυρκαγιών, το Wonderwerk είναι μια βαθειά σπηλιά. Μέχρι την εποχή των πρώιμων Αχελαιων αποθέσεων, που αναλύθηκαν εδώ, η περιοχή ανασκαφής θα βρισκόταν περίπου 30 μ. από την είσοδο του σπηλαίου. Οι φυσικές πυρκαγιές δεν διεισδύουν τόσο βαθειά! Άρα κάποιος μετέφερε την φωτιά μέσα.
Στο Στρώμα 10, που χρονολογείται περίπου 1.000.000 χρόνια πριν, είχε τεκμηριωθεί τέφρα ξύλου, καμένα οστά μεγάλων θηλαστικών, καμένα ιζήματα και θερμικά θραυσμένα πέτρινα εργαλεία, όλα σε συνδυασμό. Η Wonderwerk είναι μία από τις πιο αξιόπιστες τοποθεσίες πρώιμων πυρκαγιών στον κόσμο. Η νέα μελέτη εμβαθύνει, κυριολεκτικά, στο Στρώμα 11, όπου βρέθηκαν πρόχειροι πρώιμοι χειροπελεκεις σηματοδοτούν την έναρξη της Αχελαίας Εποχής. Η παλαιομαγνητική υπογραφή του Στρώματος 11, το τοποθετεί σε μια ζώνη αντίστροφης πολικότητας, μεταξύ των υποπεριόδων Jaramillo και Olduvai, γεγονός που δίνει το ευρύ ηλικιακό εύρος από 1.070.000 – 1.790.000 χρόνια – με την κοσμοχρονολόγηση και την βιοχρονολογηση της πανίδας, να δείχνουν προς το αρχαιότερο άκρον αυτού του χρονολογικού εύρους…
Τέλος, στο σπήλαιο υπάρχουν ενδείξεις και για την σύγχρονη κοινωνική ή τελετουργική σημασία του, όπως περιστασιακή συλλογή νερού από τους εντόπιους για θεραπευτικούς σκοπούς.[7]
ΠΗΓΗ: M. D. Marin-Monfort, κ.ά. «New evidence for Early Pleistocene use of fire at Wonderwerk Cave (South Africa)», https://doi.org/10.1371/journal.pone.0347480, PloS One, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 1.6.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Scientists find evidence that human ancestors used fire one million years ago, eurekalert, 2.4.2012.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] ΠΗΓΗ: D. Morris
[2] ΠΗΓΗ: Chazan και Horwitz, Beaumont.
[3] ΠΗΓΗ: Fr. Thackeray, M. Avery και Y. Fernandez-Jalvo.
[4] ΠΗΓΗ: L. Scott, E. M. van Zinderen Bakker, Ll. Rossouw, κ.ά.
[5] ΠΗΓΗ: M. Bamford
[6] Τα απολιθωμένα οστα όταν φωτίζονται με ένα στενό μπλε φως στα 455 νανόμετρα και παρατηρούνται μέσω ενός κόκκινου φίλτρου μακράς διέλευσης, όσα εκτέθηκαν σε φωτιά, εκπέμπουν μια αμυδρή αλλά διακριτή φωταύγεια. Τα οστά που δεν θερμάνθηκαν ποτέ, δεν το κάνουν. Η φυσική είναι απλή: Η θερμική αλλοίωση αλλάζει την κρυσταλλογραφική δομή του οστικού ορυκτού και αυτές οι αλλαγές μετατοπίζουν το μήκος κύματος, στο οποίο το υλικό επανεκπέμπει το απορροφημένο φως.
[7] Υπάρχουν και άλλες κοντινές τοποθεσίες (Kuruman Eye, Boesmanspit), όπου παρατηρούνται πεποιθήσεις σχετικές με την τελετουργική δύναμη του νερού (και συσχετισμοί με ένα μυθικό νερόφιδο) – λ.χ. από μέλη της Χριστιανικής Εκκλησίας της Σιών. – ΠΗΓΗ: Morris D. «Driekopseiland [= Νησί με τρία κεφάλια] and the ‘rain’s magic power’: history and landscape in a new interpretation of a Northern Cape rock engraving (Masters)», University of the Western Cape, 2002.
αρχαια σκοπιμη χρηση ελεγχος φωτιας, ανθρωπος, πριν 1.790.000 χρονια Λεκακης φωτια ανθρωποι 1.800.000 σπηλαιο Wonderwerk cave αρχαιολογικος χωρος, δολομιτης λοφος κουρουμαν Kuruman, -27ος παραλληλος ντανιελσκουιλ Danielskuil επαρχια Northern Cape, βορειο ακρωτηριο Νοτια Αφρικη εθνικη κληρονομια Μουσειο McGregor κιμπερλι Kimberley αρχαιολογια 1940, κατοικηση 2.000.000 λιθινα εργαλεια Κατω, Μεση υστερη Ανωτερη Παλαιολιθικη περιοδος εποχη Πρψιμο Πλειστοκαινο Ολοκαινο βραχογραφια 10.500 χαραγμενη πετρα χαρακτικη τελετουργια εγχαρακτη πλακα αιματιτης 70.000 152.000 150.000 χρονολογηση ουρανιο εγχαρακτα τεμαχια 270.000 – 280.000 σπηλια αρχανθρωποι αχελαια 180.000 manuports manuport μη τροποποιημενος φυσικος λιθος μεταφερομενος απο ανθρωπο ειδικες αισθητηριακες ιδιοτητες μοναδικες ακουστικες και οπτικες ιδιοτητες αναπτυξη συμβολικη συμπεριφορα ιζημα εξαιρετικη διατηρηση οργανικα υπολειμματα μακροβοτανικα φυτολιθος μικροπανιδα μακροπανιδα εξαφανισμενα ειδη τελευταια εποχη παγετωνων 10.000 θηλαστικο περιττωματα κουκουβαγια παλαιοπεριβαλλον γυρη περιβαλλοντικες συνθηκες ξυλανθρακας ξυλωδη φυτα καυση κατανοηση καινοτομια συμπεριφορικη βιολογικη εξελιξη γενος χομο Homo φωταυγεια οστων φασματοσκοπια υπερυθρος μετασχηματισμος Fourier FTIR αποθεση παλαιοφωτια πυροτεχνολογια 1.070.000 ερεκτους Homo erectus εστια καμενο υλικο εποχικη πυρκαγια ανασκαφη φυσικη πυρκαια μεταφορα 1.000.000 τεφρα ξυλου, καμενα οστα θηλαστικα θερμικα θραυσμενα πετρινα πρωιμος χειροπελεκυς παλαιομαγνητικη υπογραφη αντιστροφη πολικοτητα υποπεριοδος Jaramillo Olduvai, κοσμοχρονολογηση βιοχρονολογηση πανιδα κοινωνικη τελετουργικη σημασια συλλογη νερου θεραπευτικος σκοπος θεραπεια ιαματικο νερο ιαματικα ναρα απολιθωμα οστουν μπλε φως 455 νανομετρα κοκκινο φιλτρο φυσικη θερμικη αλλοιωση κρυσταλλογραφικη δομη οστικο ορυκτο μηκος κυματος, επανεκπομη απορροφημενο φως ματι Kuruman Eye, βουσμανσπιτ Boesmanspit λαικη πεποιθησεις παραδοση τελετουργικη δυναμη μυθικο νεροφιδο οφις φιδι Χριστιανικη Εκκλησια της Σιων Driekopseiland μαγικη δυναμη βροχης μαγεια βροχη rain’s magic power Driekopfseiland Νησι με τρια κεφαλια τρικεφαλο τρικεφαλος νησος προβοσκιδωτο ελεφαντιας ελεφας
