Του Γιώργου Λεκάκη
Η πρώτη σημαντική πόλη της αρχαίας Ακαρνανίας (μετά την Στράτο).
Βρίσκεται στην αρχαία Παραχελωίτιδα χώρα, δυτικώς της Κατοχής και η πρόσβαση με το αυτοκίνητο είναι πανεύκολη, μιας και ο δρόμος έχει ασφαλτοστρωθεί.
Ο αρχαιολογικός χώρος των Οινιάδων είναι τεράστιος. Κείται στον 38ο παράλληλο [38.412721044315205, 21.19736943558828]. Μέσα σε μακί βλάστηση και βελανιδιές, ξεπροβάλλουν τα τείχη της πόλεως, το αρχαίο θέατρό της, οι δεξαμενές – παλαιό ναυπηγείο, ερείπια ναού, κ.ά.
Οι Οινιάδες στην αρχαιότητα ήταν νησί, ευλίμενο και κεντρικότατο, ανάμεσα στις Εχινάδες. Ως νησί και πόλις έφερε το όνομα Ερυσίχη[1].
Οι Οινιάδες επήραν το όνομά τους ή από την οίνη (= αμπέλι, οίνος), προϊόν ονομαστό της περιοχής, αφού και σήμερα το κρασί της Κατοχής, κατά την παράδοσι «το πίνεις αποβραδίς και βρίσκεσαι μεθυσμένος την άλλη μέρα»…
Είτε από τον βασιλέα της Καλυδώνος, Οινέα, πατέρα της όμορφης Δηιάνειρας, για τα κάλλη της οποίας πάλεψαν ο Αχελώος και ο Ηρακλής ο Θηβαίος![2] Νικητής ο δεύτερος, ο οποίος έσπασε ένα κέρας του ποτάμιου θεού Αχελώου. Ο μύθος αποκωδικοποιούμενος μας μαρτυρά την εκτροπή του Αχελώου που επέτυχε ο Ηρακλής, χαρίζοντας άφθονη εύφορη ποτιστική γη στον πεθερό του.
- ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΧΕΛΩΟΥ, ΕΔΩ.
Η πόλις ιδρύθηκε τον 7ο αιώνα π.Χ. από Αργο-Κορίνθιους ως σημαντικό λιμάνι στον θαλάσσιο εμπορικό δρόμο προς την Κέρκυρα. Αργότερα εντάχθηκε στο Κοινόν των Ακαρνάνων. Ιδρυτής της ήταν ο Αργείος ήρως Αλκμαίων. Αυτός πολέμησε τους Ακαρνάνες για λογαριασμό του Αιτωλού βασιλιά Οινέα.
Πάντως όνομα της πόλεως Οἰνιάδαι μαρτυράται τουλάχιστον από τον 5ο αιώνα π.Χ. (455 π.Χ.), όταν εδέχθη επίθεση από τους Μεσσηνίους, οι οποίοι είχαν εκδιωχθεί από την Μεσσηνία (από τους Σπαρτιάτες) και είχαν εγκατασταθεί στην Ναύπακτο. Κατέλαβαν την πόλη, αλλά μετά από έναν χρόνο εκδιώχθησαν από τους Ακαρνάνες. Εκείνην την εποχή, η πόλη ήταν εχθρός της Αθήνας και αυτός ήταν ένας από τους λόγους για τους οποίους εδέχθη επίθεση από τους Μεσσηνιους, οι οποίοι ευρίσκονταν υπό την προστασία της Αθήνας. Ο ίδιος ο Περικλής επολιόρκησε στον Μικρό Πελοποννησιακό (454 π.Χ.), αλλά δεν μπόρεσε να την καταλάβει!
Τα «κυκλώπεια» τείχη της χρονολογούνται στον 6ο π.Χ. αι. Έχουν μήκος 7 χλμ. Η ακρόπολις είναι στο υψηλότερο σημείο – φυσικά. Μπαίνει κανείς μέσα από μια στενή είσοδο-πύλη και αντικρύζει 5 οκτωμετρους πύργους! Η ακρόπολις της ελέγετο “του Νέσου” (του Κενταύρου). Κατά την ΕΦΑ “Η οχύρωση της πόλης αποτελεί ένα από τα πρωιμότερα και ωραιότερα δείγματα ακαρνανικών οχυρώσεων. Έχει συνολικό μήκος 5,5 χλμ. και στο νοτιοανατολικό τμήμα της υπήρχε ξεχωριστά οχυρωμένη ακρόπολη. Η αρχική φάση της οχύρωσης της πόλης κατασκευάσθηκε στα μέσα του 5ου αι. π.Χ., ενώ δέχθηκε συμπληρώσεις προς τα τέλη του 3ου αι. π.Χ. από τον Φίλιππο Ε’, που χρησιμοποίησε την περιοχή ως στρατιωτική βάση. Η κύρια πύλη της οχύρωσης ήταν στην ανατολική πλευρά, ενώ υπήρχαν πολυάριθμες μικρότερες πύλες διαφόρων τύπων, από τις οποίες ξεχωρίζει η τοξωτή πύλη προς το λιμάνι («αυλόπορτα»). Από την αρχαία πόλη διατηρούνται ακόμη κατάλοιπα του οικιστικού της ιστού και ίχνη δρόμων σε ακανόνιστο σύστημα. Στο κεντρικό τμήμα του οχυρωμένου χώρου εκτείνεται ο χώρος της αγοράς, με κτίσματα που περιβάλλουν από τις τρεις πλευρές, πλατεία όπου διατηρούνται θεμέλια αναθηματικών μνημείων. Ανάμεσα στα κτηρια ξεχωρίζουν ένας ναός, μία διπλή στοά, το τετράγωνο βουλευτήριο και ένα κυκλικό ηρώον”.(*)
Βορείως της πόλεως ήταν τα λιμάνια, με το φρούριό τους, καθώς και τα ναυπηγεία [38.411342342419246, 21.193807462030673] και τα νεώριά τους. Η πόλις ήταν διλιμενος (μάλλον όμως είχε και περισσότερα λιμάνια). Ο χαμηλός λόφος του Τρίκαρδου είναι δίπλα σε μια ελώδη περιοχή, η οποία κάποτε ήταν λιμνοθάλασσα, η αρχαία Μελίτη (μήκους 5,5 Χ 3,7 χλμ.), που συνδεόταν με το δέλτα του Αχελώου ποταμού μέσω ενός καναλιού. Τα έλη ονομάζονται Λεσίνι ή Κατοχή. Σήμερα οι νεωσοικοι απέχουν 2,5 χλμ. από τον Αχελώο! Κατά την ΕΦΑ “Η αρχαία πόλη, αν και σήμερα βρίσκεται σε θέση ηπειρωτική, διέθετε στην αρχαιότητα δύο τουλάχιστον λιμάνια και άλλες θέσεις ελλιμενισμού, που πιθανότερα ανοίγονταν σε λιμνοθάλασσα. Στην συνέχεια έπεσαν σε αχρηστία και προσχώθηκαν λόγω μεγάλων γεωμορφολογικών μεταβολών που συντελέστηκαν στην περιοχή των εκβολών του Αχελώου. Η περιοχή του βόρειου λιμανιού προστατευόταν με ξεχωριστή οχύρωση, στην οποία ξεχωρίζει ο λεγόμενος «Κοκκινόπυργος», ενώ στην δυτική πλευρά υπήρχε μικρός ναός, πιθανώς αφιερωμένος στην θεά Αθηνά Σωτήρα. Στο νότιο άκρο του λιμανιού διατηρείται λουτρό της ύστερης ελληνιστικής εποχής (2ος αι. π.Χ.), με 6 συνολικά χώρους, ανάμεσα στους οποίους δύο κυκλικές αίθουσες, γύρω από τις οποίες διατάσσονταν περιμετρικοί λουτήρες. Στο βόρειο λιμάνι βρίσκονταν οι νεώσοικοι, υπόστεγα για την στέγαση 6 πλοίων, τα οποία κατέληγαν σε ράμπες. Πιθανότατα κατασκευάσθηκαν στις αρχές του 4ου αι. π.Χ. και εγκαταλείφθηκαν στα ρωμαϊκά χρόνια. Πρόκειται για ένα από τα λίγα σωζόμενα μνημεία του τύπου αυτού και από τα καλύτερα διατηρημένα της Μεσογείου. Τρισδιάστατη μακέτα των νεώσοικων και του χώρου που τους περιέβαλλε μπορεί κανείς να δει στο Ξενοκρατειο Αρχαιολογικο Μουσείο στο Μεσολογγι. Στον χώρο λειτούργησε αργότερα μικρό ναυπηγείο ή επισκευαστήριο πλοίων”.(*)
Εκτός του τείχους, ευρίσκονται δυο λάμιες (ΒΔ η μία, Δ η άλλη), δυο φυσικές δεξαμενές νερού, αγνώστου βάθους[3]!..
Στα νότια το θέατρο [38.40954746858259, 21.198992172042573]. Κατά τον Γερμανό αρχαιολόγο Fichter, το αρχαίο θέατρο εγνώρισε δυο επιδιορθώσεις. Αρχική κατασκευή μάλλον τον 4ο π.Χ. όταν αι Οινιάδαι ήσαν υπό των Αθηνών. Πρώτη μετασκευή τον 3ο π.Χ. αι. – ίσως – από τον Μακεδόνα Φίλιππο Ε’. Τελευταία επί Ρωμαίων (μετά το 167 π.Χ.). Η ανασκαφή του έγινε το 1900 από τον Αμερικανό αρχαιολόγο Powell. Ακολούθησε το 1986 το Πανεπιστήμιο Πατρών, υπό τον Λάζ. Κολώνα. Έχει 8 κλίμακες με 7 κερκίδες δίχως διάζωμα και 23 σειρές καθισμάτων-ειδωλίων. Επαναλειτούργησε το 1986 με τους «Αχαρνής» του Αριστοφάνους. Εξ αιτίας του αι Οινιάδαι αποκαλούνται «η Επίδαυρος της Δυτικής Ελλάδος». Κατά την ΕΦΑ “Σε απόσταση περίπου 150 μ. βορειοδυτικά της αγοράς βρίσκεται το θέατρο της πόλης, μνημείο εν μέρει κτιστό και εν μέρει λαξευμένο στον βράχο. Είχε κατασκευαστεί σε δύο φάσεις, η πρώτη περί τα μέσα του 4ου αι. π.Χ. και η δεύτερη στο α’ μισό του 3ου αι., κατά τις οποίες έγιναν κυρίως τροποποιήσεις του σκηνικού οικοδομήματος, που σήμερα σώζεται στο επίπεδο των θεμελίων. Το μνημείο έχει κυκλική ορχήστρα διαμέτρου 16 μ. περίπου και φέρει περιμετρικό εύριπο. Το κοίλον διατηρεί 27 σειρές εδωλίων, που καταλαμβάνουν 11 κερκίδες και 12 κλίμακες. Η χωρητικότητά του υπολογίζεται σε 4.600 θεατές. Στο νοτιοδυτικό τμήμα του κοίλου διατηρούνται λιθόπλινθοι, ενεπίγραφες με απελευθερωτικά κείμενα”(*)
Νόμισμα του Κοινού των Ακαρνάνων (του 219 – 212 π.Χ.) με τις ενδείξεις ΑΚΑΡ και ΟΙΝΙΑΔΩΝ φέρει την μια όψι κεφαλή του Διός και στην άλλη του ταυρόμορφου Αχελώου.
Κατά την διάρκεια του Πελοποννησιακού πολέμου η πόλη κράτησε διαφορετική στάση από τους υπόλοιπους Ακαρνάνες: Συμμάχησε με τους Πελοποννησίους Σπαρτιάτες (όπως και η Άστακος). Ο Αθηναίος στρατηγός Φορμίων πολιόρκησε την πόλη (428 π.Χ.), αλλά δεν προχώρησε προς τις Οινιάδες επειδή ήταν ήδη χειμώνας και η πόλη προστατευόταν από τα έλη. Το 428 π.Χ. την επίθεση ολοκλήρωσε ο Ασώπιος, γιος του Φορμίωνος. Η περιοχή καταστράφηκε, αλλά η ίδια η πόλη δεν καταλήφθηκε. Το 424 π.Χ. ο Δημοσθένης με την βοήθεια άλλων ακαρνανικών πόλεων, ανάγκασε τελικά τις Οινιάδες να ενταχθούν στην Δηλιακή Συμμαχία, στον 8ο χρόνο του πολέμου. Ο Μακεδόνας βασιλιάς Κάσσανδρος απελευθέρωσε την πόλη (313 π.Χ.). Μετά την ρωμαϊκή εισβολή (211 π.Χ.) η πόλη και η γειτονική Νάσος επεστράφη στους Ακαρνάνες, αφού κατακτήθηκαν από τους Ρωμαίους υπό τον Μάρκο Βαλέριο Λαίβινο. (Η Αιτωλική Συμμαχία ήταν σύμμαχος των Ρωμαίων). Το 189 π.Χ. , με την ειρηνευτική συνθήκη μεταξύ Ρώμης και Αιτωλικής Συμμαχίας, η πόλη αποκαταστάθηκε στην Ακαρνανία.
Ο Στράβων αναφέρει ότι στην εποχή του υπήρχε η αρχαία Οινιάδα. Ήταν ακατοίκητη στα μισά της διαδρομής μεταξύ Στράτου και θάλασσας. Η κατοικημένη πόλις Οινιάδαι βρισκόταν στις όχθες του ποταμού Αχελώου, 70 στάδια από τις εκβολές του: “Καὶ ταύτης δὲ καὶ τῆς Κεφαλληνίας πρὸς ἕω τὰς Ἐχινάδας ἱδρῦσθαι νήσους συμβέβηκεν͵ ὧν τό τε Δουλίχιόν ἐστι (καλοῦσι δὲ νῦν Δολίχαν) καὶ αἱ Ὀξεῖαι καλούμεναι͵ ἃς Θοὰς ὁ ποιητὴς εἶπε· καὶ ἡ μὲν Δολίχα κεῖται κατὰ Οἰνιάδας καὶ τὴν ἐκβολὴν τοῦ Ἀχελώου͵ διέχουσα Ἀράξου τῆς τῶν Ἠλείων ἄκρας ἑκατόν͵[…] εἶτ᾽ Οἰνιάδαι καὶ ὁ Ἀχελῶος· εἶτα λίμνη τῶν Οἰνιαδῶν Μελίτη καλουμένη͵ μῆκος μὲν ἔχουσα τριάκοντα σταδίων πλάτος δὲ εἴκοσι”. – ΠΗΓΗ: Στρ. Γεωγρ. 2.19, 2.21.
Ο Έλλην ιταλιώτης περιηγητής Κυριακός ο Αγκωνίτης, αναφέρει πως επί των ημερών του (1436), εβασίλευε εδώ ένας βασιλέας με το όνομα Τρίκαρδος. Γι’ αυτό και το κάστρο του λεγόταν Τρικαρδόκαστρο ή το «Κάστρο των Τριών Καρδιών» – ίσως οι ακροπόλεις των τειχών των Οινιάδων. Αυτός είχε έναν πεντάμορφο υιό, τον πρίγκηπα Ανήλιαγο, αλλά,
οι μοίρες που το μύρωσαν κατάρα είχαν κάνει
πως άμα ο ήλιος τον ιδεί ευθύς θε να πεθάνει…
Κι ο βασιλιάς Τρίκαρδος, ο οποίος υπεραγαπούσε τον υιόν του,
μ’ ελπίδα να σωθεί
από του ήλιου το κακό και φλογισμένο μάτι
του ‘χτισ’ επίτηδες βαθύ
μέσα στη γη παλάτι…
Εκεί κάτω, λοιπόν, ζούσε ο πρίγκηψ Ανήλιαγος…
και μοναχά το βράδυ
βουνά και κάμπους τριγυρνά
στης νύχτας το σκοτάδι…
Σε κάποια από τις βόλτες του, κάτω από τ’ ασημένιο φεγγάρι, συνάντησε, γνώρισε και ερωτεύθηκε, την Ειρήνη – την περίφημη Κυρα-Ρήνη”, ρήγισσα του φερωνύμου κάστρου της Πλευρώνος, και
τώρα κι αυτός ολονυχτίς στην χώρα δεν γυρίζει
σ’ αγαπημένη αγκαλιά γυρμένος ξενυχτίζει…
Αλλά ο πρίγκηπας έχει και τον νου του:
…και πριν να φέξει τ’ άστρο
φεύγει απ’ το κάστρο…
Η Ειρήνη, που δεν μπορούσε να κατανοήσει γιατί κάθε χάραμα την εγκαταλείπει ο αγαπημένος της. Αποφάσισε να τον ρωτήσει, αλλά…
…του κάκου τον ρωτά: Πώς έτσι πρωινά
την παρατάει μονάχη; Εκείνος δεν της κρίνει
και μαύρη ζήλεια τυραννά την δόλια κυρά-Ρήνη…
Και ζηλεύοντας και θέλοντάς τον περισσότερη ώρα δικό της,
όλους με μιας τους πετεινούς του κάστρου της σκοτώνει
για να μην νοιώσει, μια φορά, ο νιος πως ξημερώνει…
Και χωρίς πετεινούς ο πρίγκηψ Ανήλιαγος δεν καταλαβαίνει πως ξημερώνει και
…ο βασιλιάς Ανήλιαγος γελιέται την αυγή
και πριν έρθει στον Τρίκαρδο, κοντά στην Παλιομάνη,
κατάρα! Ο ήλιος είχε βγει κι ο νιος είχε πεθάνει!..
(Γ. Δροσίνη, «Ειδύλλια», 1884).
Τα μάτια του Ανήλιαγου θάμπωσαν από τον ήλιο. Ένα δάκρυ δεν μπόρεσαν να τρέξουν. Και έτσι τυφλωμένος και καμένος ο όμορφος ερωτευμένος νέος ψιθύρισε στ’ αυτί της αγαπημένης του την στερνή του επιθυμία:
…να μη με χώσετε στη γη, μα πάνου σ’ ένα βράχο
στήστε μου το κουφάρι μου, τον ήλιο να κοιτάζω,
να μαρτυράω με τ’ άδεια μου τα μάτια στους ανθρώπους
πως μια ζωή στη σκοτεινιά, μ’ όσα καλά και πλούτια,
δεν της αξίζει μιας στιγμής στο φως του ήλιου…[4]
(Ν. Κατηφόρης «Ο Ανήλιαγος», 1943)
Δεν ακούστηκε αναστεναγμός από τα χείλη του. Τα μάτια του πλημμύρισαν από φως. Έκλεισαν τον ήλιο μέσα τους. Και δεν ξανάνοιξαν ποτέ… Θυμάται ένα παλαιό μοιρολόι της Αιτωλοακαρνανίας:
Μή μέ σκεπάζης ουρανέ, μή μέ πλακώνης χώμα
κι ακόμα δέν εχάρηκα στεφάνι κι αρρεβώνα,
δέ φίλησ’ η μανούλα μου ‘κειό τό χρυσό στεφάνι.
Σάν αρχινήσω θά τό πώ τών νιών τό μοιρολόγι,
π’ ούτ’ από χήρα τ’ άκουσα, μηδ’ από παντρεμένη,
τ’ άκουσ’ απ’ του Χάρ’ τήν αδερφή, πού το ‘λεγε τραγούδι:
«Γυναίκες, κρύφτε τσ’ άντρες σας, μαννάδες τά παιδιά σας,
καλαδερφές τ’ αδέρφια σας, Χάρος νά μήν τά πάρη!».
Κι ο Χάρος βγήκε παγανιά, βγήκε κρυφή παγάνα,
βγήκε στούς κάμπους γιά γιωργούς στά πλάγια γιά τσοπάνους
βγήκε καί στά προσηλιακά νά πάρη γιδαρέους.
Αηδόνια καί μπιρμπίλια μου θά σάς παρακαλέσω
νά μού συχνολαλήγατε κάθε πρωί καί βράδυ
μήπως καί μού ξυπνήσετε τόν νιό όπου κοιμάται.
Κι άν μού τόνε ξυπνήσετε τί νάν’ τό χάρισμά σας;
Θά σάς χρυσώσω τά φτερά, χρυσώσω τίς φτερούγες
καί θά σάς φκιάξω τή φωλιά, σ’ ένα ψηλό κλαράκι.
Πρωί θέ νάρθη η μάνα του, μεσμέρι τά παιδιά του,
τ’ απόγιομα η γυναίκα του νά τόνε ξενυχτήση…
Κατ’ άλλη παράδοσι, όταν αντελήφθη ο Ανήλιαγος, ότι είχε περάσει η ώρα, έφυγε τρέχοντας βιαστικός, αλλά κοντά στο ποτάμι, τον Αχελώο, τον πρόκανε ο ήλιος. Και τον έκαψε. Και το παλληκάρι, ο βασιλιάς Ανήλιαγος, χάθηκε για πάντα. Χάθηκε ένας ακόμη κλασσικός Ελληνας, από την άκρατη ερωτική επιθυμία του για μια κλασσική Ελληνίδα γυναίκα, η οποία με την σειρά της ήθελε περισσότερο έρωτα… Με τον παραπάνω μύθο έχει ασχοληθεί πλήθος Ελλήνων λογοτεχνών.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.12.2013.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Διόδωρος Σικελιώτης, XVIII, 8.
- Θουκυδίδης, Ιστορία. II, 102, II, 82.114, Δ΄,77.
- Πλούταρχος . Βίοι Παράλληλοι. Αλέξανδρος. 48Πολύβιος. IX,39.
- Τ. Λίβιος Ιστορία της Ρώμης από την ίδρυση της πόλης. XXVI, 25.
- Σ. Γκόγκος “Το Αρχαίο Θέατρο των Οινιάδων. Με μια συμβολή στην ακουστική του θεάτρου από τον Γ. Καμπουράκη”, εκδ. Phoibos, Βιέννη 2009.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Ερυσίχη εκ του < ερύω + χαίον (= κρατώ ποιμενική ράβδο) ή εκ του ερύω + ίσχω, έχω = πόλις με ερύματα, οχυρά.
[2] Αγαπημένο θέμα των αρχαίων καλλιτεχνών. Σήμερα η πάλη αυτή είναι έμβλημα του Δήμου Αγρινίου.
[3] Τέτοιες καταβόθρες δεν είναι άγνωστα «γεωλογικά φαινόμενα» στην Ελλάδα, αναφέρονται και στην Θήρα, και στην Κεφαλληνία, στις Δρακόλιμνες Ιωαννίνων, στην λίμνη Βουλιαγμένης Αττικής, κ.α.
[4] Φράσι και άποψι που κυλά στις φλέβες των Ελλήνων, διατυπωμένη παλαιότερα και από τον Ρήγα:
…καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή,
παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή…
(*) Συμπληρώνει η ΕΦΑ:
Ο αρχαιολογικός χώρος Οινιαδών εκτείνεται στον λόφο Τρίκαρδος ή Τρικαρδόκαστρο στο δέλτα του Αχελώου, σε απόσταση 4,5 χλμ. περίπου δυτικά του χωριού Κατοχή, από όπου έχει πρόσβαση μέσω επαρχιακού δικτύου.
Οι Οινιάδες ήταν μία από τις σημαντικότερες και στρατηγικότερες πόλεις των Ακαρνάνων, που έγινε αντικείμενο διεκδίκησης από τους Αιτωλούς, οι οποίοι την κατείχαν μεταξύ των ετών 331 – 189 π.Χ.
- Η επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου Πολιτισμού ΔΕΝ αναφέρει τίποτε για τις Οινιάδες. ΔΕΙΤΕ το ΕΔΩ.
Ο χώρος έχει δεχθεί σημαντικές παρεμβάσεις προστασίας και ανάδειξης μεταξύ των ετών 2002-2015, οι οποίες υλοποιήθηκαν από το Ταμείο Διαχείρισης Πιστώσεων και Εκτέλεσης Αρχαιολογικών Έργων, με χρηματοδότηση από το Β’ και Γ’ Κ.Π.Σ. (2002-2013), μέσω του Ε.Π. της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας (Εργο «Προστασία, έρευνα και ανάδειξη τριών αρχαίων πόλεων του νομού Αιτωλοακαρνανίας: Πλευρώνα – Οινιάδες – Πάλαιρος»).
Το επισκέψιμο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου διαθέτει χώρο στάθμευσης, κτίρια εξυπηρέτησης κοινού, πληροφοριακό υλικό και οριοθετημένες διαδρομές επισκεπτών.
Στα τέλη του 2023 ολοκληρώθηκε απο την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας το έργο «Στερέωση, αποκατάσταση και ανάδειξη αρχαίου θεάτρου Οινιαδών» με χρηματοδότηση από το Ε.Π. «ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ 2014-2020».
(*) ΠΗΓΗ: ΕΦΑ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ.
Οινιαδες Αιτωλοακαρνανιας, Αιτωλοακαρνανια καλυτερα διατηρημενοι νεωσοικοι Μεσογειος βασιλιας Τρικαρδος Ανηλιαγος Λεκακης ΟΙΝΕΙΑΔΕΣ πολη αρχαια Ακαρνανια στρατος Παραχελωιτιδα χωρα, Παραχελωιτις χωριο Κατοχη αρχαιολογικος χωρος Οινιαδων Οινειαδων 38ος παραλληλος μακι βλαστηση βελανιδια αρχαια τειχη πιλις, θεατρο δεξαμενη παλαιο ναυπηγειο, ερειπια ναου ναος Οινειαδες αρχαιοτητα νησι ευλιμενος Εχιναδες ονομα Ερυσιχη οινη αμπελι, οινος προιον ονομαστο κρασι παραδοση μεθη βασιλεας βασιλιας Καλυδωνος, καλυδων καλυδωνα Οινεας, ομορφη Δηιανειρα καλλη παλη ποταμος Αχελωος Ηρακλης Θηβαιος κερας ποταμιος θεος μυθος αποκωδικοποιηση εκτροπη ποταμου Αχελωου ευφορη ποτιστικη γη ακαρνανες αιτωλος βασιλιας Οινευς οινιαδαι 5ος αιωνας πΧ 455 επιθεση Μεσσηνιοι εκδιωξη Μεσσηνια Σπαρτιατες σπαρτη λακωνια Ναυπακτος καταληψη Αθηνα προστασια Αθηναι Περικλης πολιορκια Μικρος Πελοποννησιακος 454 κυκλωπεια τειχη 6ος ακροπολις πυλη πυργος ακροπολη Νεσος Κενταυρος οχυρωση πρωιμοτερα ωραιοτερα δειγματα ακαρνανικη οχυρο οχυρωμενη κατασκευη 3ος Φιλιππος Ε στρατιωτικη βαση πυλες τοξωτη λιμανι αυλοπορτα καταλοιπα οικιστικος ιστος δρομος ακανονιστο συστημα οχυρωμενος οικισμος αγορα κτισμα πλατεια θεμελια αναθηματικο μνημειο κτηριο διπλη στοα τετραγωνο βουλευτηριο βουλη κυκλικο ηρωον ηρωο λιμανια, φρουριο ναυπηγειο νεωριο διλιμενος λοφος Τρικαρδου ελος λιμνοθαλασσα, λιμνη Μελιτη δελτα τεχνητο καναλι ελη Λεσινι ελλιμενισμος αχρηστια προσχωση γεωμορφολογικες μεταβολες εκβολες Κοκκινοπυργος θεα Αθηνα Σωτηρα λουτρο υστερη ελληνιστικη εποχη 2ος κυκλικη αιθουσα λουτηρας υποστεγο στεγαση πλοιων, ραμπα 4ος εγκαταλειψη ρωμαικα χρονια σωζομενα μνημεια καλυτερο διατηρημενο τρισδιαστατη μακετα Ξενοκρατειο Αρχαιολογικο Μουσειο Μεσολογγι επισκευαστηριο πλοιο καρναγιο τειχος, λαμια φυσικη δεξαμενη νερου αγνωστο βαθος θεατρο γερμανος αρχαιολογος φιχτερ Fichter, επιδιορθωση Αθηνων μετασκευη 3ος Μακεδονας αρχαιοι Μακεδονες Μακεδονια Ρωμαιοι 2ος 167 ανασκαφη αμερικανος αρχαιολογια παουελ Powell Κολωνας κλιμακα κερκιδα διαζωμα καθισμα ειδωλιο Αριστοφανη Αχαρνης Αριστοφανους Αριστοφανης Επιδαυρος Δυτικη Ελλαδα κτιστο λαξευμενο βραχος τροποποιηση σκηνικο οικοδομημα θεμελια κυκλος ορχηστρα διαμετρος περιμετρικος ευριπος κοιλο κοιλον εδωλια κερκιδες χωρητικοτητα θεατες λιθοπλινθος ενεπιγραφος απελευθερωτικα κειμενα επιγραφοη απελευθερωτικο κειμενο επιγραφες απελευθερωση νομισμα 219 – 212 ΑΚΑΡ ΟΙΝΙΑΔΩΝ κεφαλη Διος θεος διας ζευς ταυρομορφος ταυρος συμμαχια Πελοποννησιοι αστακος Αθηναιος στρατηγος Φορμιων πολιορκια 428 χειμωνας ελη 428 ασωπιος, Φορμιωνας καταστροφη 424 Δημοσθενης ακαρνανικες αιτωλικες πολεις Δηλιακη αθηναικη Συμμαχια Κασσανδρος απελευθερωση 313 ρωμαικη εισβολη 211 Νασος Ρωμαιοι Λαιβινος ειρηνη ειρηνευτικη συνθηκη Ρωμη Στραβων Οινιαδα ακατοικητη θαλασσα οχθες εκβολη Κεφαλληνια κεφαλονια εχιναδα ιδρυση νησοι Δουλιχιον Δουλιχιο Δολιχα οξειαι οξειες νησοι Θοας ποιητης αραξος ηλεια ακρα
Ο Ιταλός περιηγητής Κυριακός ο Αγκωνίτης, αναφέρει πως επί των ημερών του (1436), εβασίλευε εδώ ένας βασιλέας με το όνομα Τρίκαρδος. Γι’ αυτό και το κάστρο του λεγόταν Τρικαρδόκαστρο ή το «Κάστρο των Τριών Καρδιών» – ίσως οι ακροπόλεις των τειχών των Οινιάδων. Αυτός είχε έναν πεντάμορφο υιό, τον πρίγκηπα Ανήλιαγο, αλλά,
οι μοίρες που το μύρωσαν κατάρα είχαν κάνει
πως άμα ο ήλιος τον ιδεί
ευθύς θε να πεθάνει…
Κι ο βασιλιάς Τρίκαρδος, ο οποίος υπεραγαπούσε τον υιόν του,
μ’ ελπίδα να σωθεί
από του ήλιου το κακό και φλογισμένο μάτι
του ‘χτισ’ επίτηδες βαθύ
μέσα στη γη παλάτι…
Εκεί κάτω, λοιπόν, ζούσε ο πρίγκηψ Ανήλιαγος
και μοναχά το βράδυ
βουνά και κάμπους τριγυρνά
στης νύχτας το σκοτάδι…
Σε κάποια από τις βόλτες του, κάτω από τ’ ασημένιο φεγγάρι, συνάντησε, γνώρισε και ερωτεύθηκε, την Ειρήνη, ρήγισσα του φερωνύμου κάστρου της Πλευρώνος, και
τώρα κι αυτός ολονυχτίς στην χώρα δεν γυρίζει
σ’ αγαπημένη αγκαλιά
γυρμένος ξενυχτίζει…
Αλλά ο πρίγκηπας έχει και τον νου του:
…και πριν να φέξει τ’ άστρο
φεύγει απ’ το κάστρο…
Η Ειρήνη, που δεν μπορούσε να κατανοήσει γιατί κάθε χάραμα την εγκαταλείπει ο αγαπημένος της. Αποφάσισε να τον ρωτήσει, αλλά
…του κάκου τον ρωτά: Πώς έτσι πρωινά
την παρατάει μονάχη; Εκείνος δεν της κρίνει
και μαύρη ζήλεια τυραννά
την δόλια κυρά-Ρήνη…
Και ζηλεύοντας και θέλοντάς τον περισσότερη ώρα δικό της,
όλους με μιας τους πετεινούς του κάστρου της σκοτώνει
για να μην νοιώσει, μια φορά, ο νιος πως ξημερώνει…
Και χωρίς πετεινούς ο πρίγκηψ Ανήλιαγος δεν καταλαβαίνει πως ξημερώνει και
…ο βασιλιάς Ανήλιαγος γελιέται την αυγή
και πριν έρθει στον Τρίκαρδο, κοντά στην Παλιομάνη,
κατάρα! Ο ήλιος είχε βγει
κι ο νιος είχε πεθάνει!..
(Γ. Δροσίνη, «Ειδύλλια», 1884).
Τα μάτια του Ανήλιαγου θάμπωσαν από τον ήλιο. Ένα δάκρυ δεν μπόρεσαν να τρέξουν. Και έτσι τυφλωμένος και καμένος ο όμορφος ερωτευμένος νέος ψιθύρισε στ’ αυτί της αγαπημένης του την στερνή του επιθυμία:
…να μη με χώσετε στη γη, μα πάνου σ’ ένα βράχο
στήστε μου το κουφάρι μου, τον ήλιο να κοιτάζω,
να μαρτυράω με τ’ άδεια μου τα μάτια στους ανθρώπους
πως μια ζωή στη σκοτεινιά, μ’ όσα καλά και πλούτια,
δεν της αξίζει μιας στιγμής στο φως του ήλιου…[1]
(Ν. Κατηφόρης «Ο Ανήλιαγος», 1943)
Δεν ακούστηκε αναστεναγμός από τα χείλη του. Τα μάτια του πλημμύρισαν από φως. Έκλεισαν τον ήλιο μέσα τους. Και δεν ξανάνοιξαν ποτέ…
Θυμάται ένα παλαιό μοιρολόι της Αιτωλοακαρνανίας:
Μή μέ σκεπάζης ουρανέ, μή μέ πλακώνης χώμα
κι ακόμα δέν εχάρηκα στεφάνι κι αρρεβώνα,
δέ φίλησ’ η μανούλα μου ‘κειό τό χρυσό στεφάνι.
Σάν αρχινήσω θά τό πώ τών νιών τό μοιρολόγι,
π’ ούτ’ από χήρα τ’ άκουσα, μηδ’ από παντρεμένη,
τ’ άκουσ’ απ’ του Χάρ’ τήν αδερφή, πού το ‘λεγε τραγούδι:
«Γυναίκες, κρύφτε τσ’ άντρες σας, μαννάδες τά παιδιά σας,
καλαδερφές τ’ αδέρφια σας, Χάρος νά μήν τά πάρη!».
Κι ο Χάρος βγήκε παγανιά, βγήκε κρυφή παγάνα,
βγήκε στούς κάμπους γιά γιωργούς στά πλάγια γιά τσοπάνους
βγήκε καί στά προσηλιακά νά πάρη γιδαρέους.
Αηδόνια καί μπιρμπίλια μου θά σάς παρακαλέσω
νά μού συχνολαλήγατε κάθε πρωί καί βράδυ
μήπως καί μού ξυπνήσετε τόν νιό όπου κοιμάται.
Κι άν μού τόνε ξυπνήσετε τί νάν’ τό χάρισμά σας;
Θά σάς χρυσώσω τά φτερά, χρυσώσω τίς φτερούγες
καί θά σάς φκιάξω τή φωλιά, σ’ ένα ψηλό κλαράκι.
Πρωί θέ νάρθη η μάνα του, μεσμέρι τά παιδιά του,
τ’ απόγιομα η γυναίκα του νά τόνε ξενυχτήση…
Κατ’ άλλη παράδοσι, όταν αντελήφθη ο Ανήλιαγος, ότι είχε περάσει η ώρα, έφυγε τρέχοντας βιαστικός, αλλά κοντά στο ποτάμι, τον Αχελώο, τον πρόκανε ο ήλιος. Και τον έκαψε. Και το παλληκάρι, ο βασιλιάς Ανήλιαγος, χάθηκε για πάντα. Χάθηκε ένας ακόμη κλασικός Ελληνας, από την άκρατη ερωτική επιθυμία του για μια κλασική Ελληνίδα γυναίκα, η οποία με τη σειρά της ήθελε περισσότερο έρωτα…
Με τον παραπάνω μύθο έχει ασχοληθεί πλήθος Ελλήνων λογοτεχνών.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Διόδωρος Σικελιώτης, XVIII, 8.
Θουκυδίδης, Ιστορία. II, 102, II, 82.114, Δ΄,77.
Πλούταρχος . Βίοι Παράλληλοι. Αλέξανδρος. 48Πολύβιος. IX,39.
Τ. Λίβιος Ιστορία της Ρώμης από την ίδρυση της πόλης. XXVI, 25.
Σ. Γκόγκος “Το Αρχαίο Θέατρο των Οινιάδων. Με μια συμβολή στην ακουστική του θεάτρου από τον Γ. Καμπουράκη”, εκδ. Phoibos, Βιέννη 2009.
(*) Συμπληρώνει η ΕΦΑ:
Ο αρχαιολογικός χώρος Οινιαδών εκτείνεται στον λόφο Τρίκαρδος ή Τρικαρδόκαστρο στο δέλτα του Αχελώου, σε απόσταση 4,5 χλμ. περίπου δυτικά του χωριού Κατοχή, από όπου έχει πρόσβαση μέσω επαρχιακού δικτύου.
Οι Οινιάδες ήταν μία από τις σημαντικότερες και στρατηγικότερες πόλεις των Ακαρνάνων, που έγινε αντικείμενο διεκδίκησης από τους Αιτωλούς, οι οποίοι την κατείχαν μεταξύ των ετών 331 – 189 π.Χ.
Η επίσημη ιστοσελίδα του υπουργείου Πολιτισμού ΔΕΝ αναφέρει τίποτε για τις Οινιάδες. ΔΕΙΤΕ το ΕΔΩ.
Ο χώρος έχει δεχθεί σημαντικές παρεμβάσεις προστασίας και ανάδειξης μεταξύ των ετών 2002-2015, οι οποίες υλοποιήθηκαν από το Ταμείο Διαχείρισης Πιστώσεων και Εκτέλεσης Αρχαιολογικών Έργων, με χρηματοδότηση από το Β’ και Γ’ Κ.Π.Σ. (2002-2013), μέσω του Ε.Π. της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας (Εργο «Προστασία, έρευνα και ανάδειξη τριών αρχαίων πόλεων του νομού Αιτωλοακαρνανίας: Πλευρώνα – Οινιάδες – Πάλαιρος»).
Το επισκέψιμο τμήμα του αρχαιολογικού χώρου διαθέτει χώρο στάθμευσης, κτίρια εξυπηρέτησης κοινού, πληροφοριακό υλικό και οριοθετημένες διαδρομές επισκεπτών.
Στα τέλη του 2023 ολοκληρώθηκε απο την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας το έργο «Στερέωση, αποκατάσταση και ανάδειξη αρχαίου θεάτρου Οινιαδών» με χρηματοδότηση από το Ε.Π. «ΔΥΤΙΚΗ ΕΛΛΑΔΑ 2014-2020».
(*) ΠΗΓΗ: ΕΦΑ ΑΙΤΩΛΟΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ.
[1] Φράσι και άποψι που κυλά στις φλέβες των Ελλήνων, διατυπωμένη παλαιότερα και από τον Ρήγα:
…καλύτερα μιας ώρας ελεύθερη ζωή,
παρά σαράντα χρόνια σκλαβιά και φυλακή…
