Του Γιώργου Λεκάκη
Στην ελληνική μυθολογία η Παλλήνη[1] ήταν η πανέμορφη μεγαλομμάτα πριγκήπισσα κόρη του βασιλέως της Θράκης, Σίθωνος[2], της θρακικής φυλής των Οδομαντών, ο οποίος την απέκτησε με την Μενδηίδα, τοπική επώνυμη ηρωίδα της Μένδης Χαλκιδικής.
- ΔΙΑΒΑΣΤΕ επίσης: Γ. Λεκάκης – Αθ. Γιαλαμάς “Τα αρχαία θρακικά ελληνικά φύλα”, ΕΔΩ.
Το όνομά της Παλλήνης έφερε:
- η χερσόνησος της Κασσάνδρας (Χερσόνησος Παλλήνης, το «πρώτο πόδι» της Χαλκιδικής) αλλά και η
- επίσης Θρακική Χερσόνησος Καλλιπόλεως στην Ανατολική Θράκη(*).
Όμως στην μακεδονική ελληνική διάλεκτο, το όνομα γράφονταν ως Βαλλήνη (= αυτή που θα βληθεί)…
Την Παλλήνη διεκδικούσαν μνηστήρες από μακρινά μέρη, από όλη την Θρακική Επικράτεια, η οποία εκτεινόταν τότε από την Ιλλυρία έως τον ποταμό Τάναϊ (νυν Ντον, που σήμερα εκβάλλει στην Αζοφική Θάλασσα, στον βόρειο Πόντο). Αλλά ο Σίθων απέφευγε να την παντρέψει, σκοτώνοντας κάθε επίδοξο γαμπρό, στην μεταξύ τους μονομαχία. Εσκότωσε πολλούς εξ αυτών που ήθελαν να γίνουν κληρονόμοι του βασιλείου του. Διότι την υπεραγαπούσε και δεν ήθελε να την χάσει. Όταν όμως γέρασε και η δύναμή του τον εγκατέλειψε, και δεν μπορούσε να παλεύει, αλλά και επειδή συνειδητοποίησε ότι δεν θα είχε ποτέ γαμπρό και άρα διάδοχο, εαν συνέχιζε την πρακτική αυτήν, άλλαξε τους γαμικούς κανόνες και διέτασσε τους μνηστήρες να αλληλομάχονται. Μόλις είχαν φτάσει, ο Δρύας και ο Κλείτος. Διέταξε άθλο: Να μονομαχήσουν μεταξύ τους με άρματα. Ο Σίθων όρισε ότι η Παλλήνη θα υπαντρευτεί όποιον νικήσει στην μεταξύ τους μάχη. Αυτός δεν θα παρέμβαινε και δεν θα λάμβανε μέρος… Η Παλλήνη κατάλαβε, λοιπόν, πως ένας από τους δυο θα γίνει άνδρας της… Και είχε ήδη ερωτευθεί τον Κλείτο… Έχυνε δάκρυα γι’ αυτόν. Την είδε και το εξομολογήθηκε στον γέροντα τροφό της, ο οποίος και στήνει μια θανάσιμη παγίδα στον Δρύαντα: Χρηματίζει με πολύ χρυσάφι τον ηνίοχο του Δρύαντος… ίνα λύσει τους πείρους / τις περόνες των τροχών του άρματος… Έτσι στην αρματομαχία, οι τροχοί του άρματός του, λύθηκαν… ο Δρύας έπεσε και έτσι ο Κλείτος τον σκότωσε…[3]
Τότε ο Σίθων αποφασίζει να κάψει τον ηττημένο σε μια μεγάλη νεκρική πυρά. Όταν έστησε την πυρά και σήκωσε τον νεκρό του Δρύαντα, επιτέθηκε επίσης και στην κόρη του, Παλλήνη, με οργή. Προσπάθησε, μάλιστα να σκοτώσει και αυτήν. Τότε η θεά Αφροδίτη, η θεά του έρωτα, η οποία συχνάκις επισκεπτόταν τους Οδομάντες την νύκτα, παρενέβη, για να σώσει το άτυχο κορίτσι, αρπάζοντας την Παλλήνη μακριά από την πυρά. Διότι αυτό δεν ήταν δίκαιο:
- Η Παλλήνη δεν ήταν φόνισσα!
- Τον Δρύαντα εφόνευσε ο ηνίοχός του, ερήμην της, και με πρωτοβουλία του τροφού της!
Τότε φάνηκε και ένα θείο φάντασμα και ξεσπασε… καταρρακτώδης βροχή από τον ουρανό! Η καταιγίδα έσβησε την πυρά… Ο έξυπνος πατέρας της κατάλαβε το σημάδι, άλλαξε σχέδια, όπως πρέπει να κάνει κάθε σοφός κυβερνήτης, όταν «πιάνει» τα μηνύματα, και επιτρέπει τον γάμο με τον Κλείτο. Και παραθέτει στους Θράκες ένα πλουσιότατο τραπέζι…
Απέκτησαν μια κόρη ονόματι Χρυσονόη Τορώνη, επίσης ονοματοδότρια πόλεως της Χαλκιδικής και έναν κόλπο (τον Τορωναίο).
Νομίσματα από την αρχαία ελληνική πόλη Ποτίδαια, στην χερσόνησο της Παλλήνης Χαλκιδικής Μακεδονίας, απεικονίζουν την νύμφη Παλλήνη.
Αρχαία νομίσματα της Ποτίδαιας Χαλκιδικής, του 480 – 440 π.Χ. Διόβολο ασημένιο.
- ΕΠΑΝΩ: (διαμ. 12,5 χλστ., βάρος 1,23 γραμμ., 6 h). Θραξ ιππέας σε άλογο προς τα δεξιά, κρατώντας δύο δόρατα και σπαθι(;). Οπισθοτυπος: Αρχαϊκή κεφαλή της μεγαλομάτας Παλλήνης, προς τα δεξιά, που φορά περιδεραιο και αλωπεκή (σκούφο / καλυμμα από δέρμα αλεπούς), πίσω της ο θύρσος-δώρο του Διονύσου. Όλα μέσα σε έγκοιλο τετράγωνο. – ΠΗΓΗ: SNG ANS 696. SNG Κοπεγχάγη 316. van Alfen. Δημοπρασία Nomos, obolos νο 41.
- ΚΑΤΩ ΑΡΙΣΤΕΡΑ: Σπάνιο νόμισμα, διαστ. 11 χλστ., βάρος 1,16 γραμμ. Θραξ Ιππέας σε άλογο προς τα δεξιά, κρατώντας βασίλεια στο δεξί του χέρι. Πίσω δυσδιακριτο αντικείμενο (σπαθι;). Οπισθοτυπος: Κεφαλή γυναίκας (Παλλήνης) προς τα δεξιά, μέσα σε έγκοιλο τετράγωνο. Φαίνεται συνδεδεμενη – ΠΗΓΗ: SNG Κοπεγχάγη 316. SNG ANS 696. van Alfen, Identify 24.Ex M&M 41, 1970, 62; Hirsch 189, 1995, 117 και Hirsch 272, 2011. Δημοπρασία Naville Numismatics, νο 98.
Τα παραπάνω νομίσματα αποδίδονται και στην Χερσόνησο της ΘΡΑΚΗΣ(*).
- ΚΑΤΩ ΔΕΞΙΑ: Θραξ ιππέας καλπάζει επί αλογου, προς τα δεξιά, κρατώντας τριαινα(**), επάνω απί 7ακτινο αστερι. Γύρω κουκκίδες. Οπισθοτυπος: Αρχαϊκή κεφαλή Παλλήνης προς τα δεξιά, που φορά περιδεραιο και καλυμμα κεφαλής πολυτελειας, μέσα σε έγκοιλο τετράγωνο.
Η ζωή συνεχιζόταν κανονικά στην Σιθωνία, αλλά μια αδικία παρέμενε και ένας ένοχος και φονιάς, ο Σίθων, συνέχιζε να ζει ατιμώρητος… Την αδικία ανέλαβε να διορθώσει ο θεός Διόνυσος. Πήγε στο βασίλειό των Σιθωνων, και προσποιήθηκε ότι ήταν ένας θνητός που είχε έρθει για να ζητήσει το χέρι της Παλλήνης σε γάμο, φέρνοντας πολλά δώρα. Ο Σίθων του ανακοίνωσε ότι, κατά το έθιμο, το χέρι της κοπέλλας κερδίζεται με αγώνα. Όρισε αγώνα πάλης και οδήγησε τον Διόνυσο στην παλαίστρα. Και επειδή ο Κλείτος έλειπε σε αποστολή, θα πάλευε εναντίον της ίδιας της Παλλήνης, η οποία εμφανίσθηκε έτοιμη γι’ αυτό, σχεδόν γυμνή και καλυμμένη με λάδι. Παρουσία της θεάς Αφροδίτης και του θεού Έρωτα, η Παλλήνη πάλεψε έντονα με τον θεό, αλλά οι απαλές κινήσεις του, ήταν πιο πολύ κινήσεις εραστή, παρά παλαιστή… Όσο περισσότερο πάλευαν, τόσο περισσότερο ο θεός ερωτευόταν την θνητή νύφη, και ανέβαλε την νίκη του… Τέλος, φοβούμενος για την ζωή της κόρης του, ο Σίθων, ανακήρυξε νικητή τον θνητό ξένο. Τότε ο Διόνυσος απάντησε κτυπώντας τον θανάσιμα με τον θύρσο του, και χάρισε τον θύρσο στην κόρη. Ο Διόνυσος επιφέρει την δικαιοσύνη, σκοτωνοντας τον Σίθωνα[4] τον δολοφόνο των ερωτευμένων, με τα ιερόσυλα ερωτικά εγκλήματα. Ο δυο νιονυμφοι γιόρτασαν τον γάμο τους, χάρηκαν τον έρωτα, αλλά ο Διόνυσος σύντομα έφυγε για να συνεχίσει τις περιπέτειές του… Μια άλλη πόλις επίσης στην Παλλήνη, η Άφυτις / Άφυτος είχε λατρεία που παρέπεμπε σε αυτήν την μυθιστορία. αφιερωμένη στις νύμφες και τον Διόνυσο…
Ιδού πώς το εξιστορούν Θεαγένης, Ηγήσιππος και Παρθένιος:
Περὶ Παλλήνης
(Ἱστορεῖ Θεαγένης καὶ Ἡγήσιππος ἐν Παλληνιακοῖς)
[6.1] Λέγεται καὶ Σίθωνα, τὸν Ὀδομάντων βασιλέα, γεννῆσαι θυγατέρα Παλλήνην καλήν τε καὶ ἐπίχαριν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπὶ πλεῖστον χωρῆσαι [τὸ] κλέος αὐτῆς, φοιτᾶν τε μνηστῆρας οὐ μόνον ἀπ᾿ αὐτῆς [τῆς] Θρᾴκης, ἀλλὰ καὶ ἔτι πρόσωθέν τινας, ἀπό τε Ἰλλυρίδος [καὶ] τῶν ἐπὶ Τανάιδος ποταμοῦ κατῳκημένων· τὸν δὲ Σίθωνα πρῶτον μὲν κελεύειν τοὺς ἀφικνουμένους μνηστῆρας πρὸς μάχην ἰέναι τὴν κόρην ἔχοντα, εἰ δὲ ἥττων φανείη, τεθνάναι, τούτῳ τε τῷ τρόπῳ πάνυ συχνοὺς ἀνῃρήκει. [6.2] μετὰ δὲ ὡς αὐτόν [τε] ἡ πλείων ἰσχὺς ἐπιλελοίπει, ἔγνωστό τε αὐτῷ τὴν κόρην ἁρμόσασθαι, δύο μνηστῆρας ἀφιγμένους, Δρύαντά τε καὶ Κλεῖτον, ἐκέλευεν, ἄθλου προκειμένου τῆς κόρης, ἀλλήλοις διαμάχεσθαι, καὶ τὸν μὲν τεθνάναι, τὸν δὲ περιγενόμενον τήν τε βασιλείαν καὶ τὴν παῖδα ἔχειν. [6.3] τῆς δὲ ἀφωρισμένης ἡμέρας παρούσης, ἡ Παλλήνη (ἔτυχε γὰρ ἐρῶσα τοῦ Κλείτου) πάνυ ὠρρώδει περὶ αὐτοῦ, καὶ σημῆναι μὲν οὐκ ἐτόλμα τινὶ τῶν ἀμφ᾿ αὑτήν, δάκρυα δὲ πολλὰ κατεχεῖτο τῶν παρειῶν αὐτῆς, ἕως οὗ ὁ τροφεὺς αὐτῆς πρεσβύτης ἀναπυνθανόμενος καὶ ἐπιγνοὺς τὸ πάθος τῇ μὲν θαρρεῖν παρεκελεύσατο, ὡς ᾗ βούλεται, ταύτῃ τοῦ πράγματος χωρήσοντος· [6.4] αὐτὸς δὲ κρύφα ὑπέρχεται τὸν ἡνίοχον τοῦ Δρύαντος, καὶ αὐτῷ χρυσὸν πολὺν ὁμολογήσας πείθει διὰ τῶν ἁρματηίων τροχῶν μὴ διεῖναι τὰς περόνας. ἔνθα δὴ ὡς ἐς μάχην ἐξῄεσαν καὶ ἤλαυνεν ὁ Δρύας ἐπὶ τὸν Κλεῖτον, οἱ τροχοὶ περιερρύησαν αὐτῷ τῶν ἁρμάτων· καὶ οὕτως πεσόντα αὐτὸν ἐπιδραμὼν ὁ Κλεῖτος ἀναιρεῖ. [6.5] αἰσθόμενος δὲ ὁ Σίθων τόν τε ἔρωτα καὶ τὴν ἐπιβουλὴν τῆς θυγατρός, μάλα μεγάλην πυρὰν νήσας καὶ ἐπιθεὶς τὸν Δρύαντα οἷος ἦν ἐπικατασφάζειν καὶ τὴν Παλλήνην· φαντάσματος δὲ θείου γενομένου καὶ ἐξαπιναίως ὕδατος ἐξ οὐρανοῦ πολλοῦ καταρραγέντος, μετέγνω τε καὶ γάμοις ἀρεσάμενος τὸν παρόντα Θρᾳκῶν ὅμιλον ἐφίησι τῷ Κλείτῳ τὴν κόρην ἄγεσθαι.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης «Λεξικο παραδόσεων». Γ. Λεκακης «Συγχρονης Ελλάδος περιηγησις». ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 4.5.1999.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Βυζάντιος Στέφ. «Εθνικά» / Stephanus of Byzantium / Stephani Byzantii «Ethnicorum quae supersunt», επιμ. A. Meineike (1790-1870), 1849.
- Ηγήσιππος, Μακεδών, από τη Μηκύβερνα, «Παλληνιακά».
- Θεαγένης ο Μακεδων «Μακεδονικά»
- Κόνων, «Μύθοι», 10.
- Νόννος «Διονυσιακά», XLIII 431, XLVIII 91, XLVIII 112-175. Nonnus of Panopolis, «Dionysiaca», vol. III, W. H. D. Rouse, Cambridge, MA., Harvard University Press, London, W. Heinemann, Ltd., 1940-1942.
- Παρθένιος «Περί των παθών της αγάπης 6,1. Parthenius «Love Romances», μτφρ. sir St. Gaselee (1882 – 1943), S. Loeb, Classical Library, Vol. 69, εκδ. Cambridge, MA. Harvard University Press, 1916.
- Τζέτζης Ι. «Σχόλ. Λυκόφρονος» / Tzetzes J. «Lycophronis Alexandra», επιμ. Ed. Scheer, εκδ. Weidmann, Βερολίνο, 1881.
- Cermanović-Kuzmanović A. και Srejović D. «Λεξικό Θρησκειών και Μύθων», Βελιγράδι, 1992.
- Parada C. «Γενεαλογικός Οδηγός Ελληνικής Μυθολογίας», 1997.
- Tripp Ed. στο «Crowell’s Handbook of Classical Mythology», α΄ έκδ., Th. Y. Crowell Co., 1970.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:
[1] Άλλη Παλλήνη ήταν μία από τις Αλκυονίδες.
[2] Ο Σίθων ήταν υιος του Άρεως ή του Ποσειδώνος(**)και της Όσσας! Επώνυμος ήρωας της χερσονήσου της Σιθωνίας («δεύτερο πόδι» της Χαλκιδικής). Αυτός με την Αγχιρρόη / Αγχινόη) απέκτησε την Ροίτεια, από την οποία επήρε το όνομά του:
- το ακρωτήριον Ροίτειον.
- μια πόλη στην Βακτρία, ίδρυμα των Σελευκιδών Μακεδόνων – βλ. Στέφ. Βυζαντιος, και.
- μία παραλιακή πόλη στην αρχαία Τρωάδα (ίσως και από την Ροιτεία του Πρωτέως).
[3] Πρόκειται για παράλληλη ιστορία με τον μύθο του Πέλοπος (ονοματοδότη της Πελοποννήσου), σύμφωνα με τον οποίο ο βασιλιάς Οινόμαος της Ηλείας σκοτώνει αρκετούς από τους μνηστήρες της κόρης του, Ιπποδάμειας, αφού τους νικούσε σε έναν αγώνα αρμάτων.
[4] Το επεισόδιο με τον Διόνυσο, μοιράζεται ορισμένα στοιχεία με την ιστορία του Οδυσσέα, ιδιαιτερως από την μνηστηροφονία στην Ιθάκη. Και στις δύο περιπτώσεις, ο Διόνυσος και ο Οδυσσέας ενεργούν ως εκπρόσωποι της δικαιοσύνης, που πρέπει να κερδίσουν τις νύφες τους, αποδεικνύοντας την σωματική τους ανδρεία, ενώ είναι μεταμφιεσμένοι (ο Οδυσσευς ως ζητιάνος, ο Διόνυσος ως θνητός).
Παλληνη, αδικια αρχαιο θειο φαντασμα καταρρακτωδης βροχη ουρανος ελληνικη μυθολογια πανεμορφη ομορφη πριγκηπισσα βασιλευς βασιλιας Θρακης, Σιθωνας σιθων φυλη Οδομαντες Μενδηιδα, Μενδηις επωνυμη ηρωιδα Μενδη Χαλκιδικης, ονομα ετυμολογια χερσονησος Κασσανδρας Παλληνης, Κασσανδρα Κασσανδρεια πρωτο ποδι Χαλκιδικη θρακικη Καλλιπολεως Καλλιπολης ανατολικη Καλλιπολις Καλλιπολη μακεδονικη ελληνικη διαλεκτος, Βαλληνη διεκδικηση μνηστηρες Επικρατεια, Ιλλυρια ποταμος Ταναις Ντον, εκβολες Αζοφικη Θαλασσα, βορειος Ποντος γαμος γαμπρος μονομαχια κληρονομια βασιλειο αγαπη γερος δυναμη παλη γαμβρος διαδοχος, πρακτικη γαμικοι κανονες διαταγη μνηστηρας μαχη Δρυας Κλειτος αθλος μονομαχια αρμα νικη ανδρας ερωτας δακρυ εξομολογηση γεροντας τροφος, θανασιμη παγιδα χρηματισμος χρυσαφι χρυσος ηνιοχος πειρος τροχος αρματομαχια, καψιμο ηττημενος νεκρικη πυρα νεκρος επιθεση κορη οργη θεα Αφροδιτη, νυκτα, παρεμβαση, ατυχο κοριτσι, αρπαγη φωτια δικαιο φονισσα πρωτοβουλια καταιγιδα εξυπνος πατερας σημαδι, αλλαγη σχεδιο σοφος κυβερνητης, μηνυμα αρχαιοι Θρακες Χρυσονοη Τορωνη, πολη νομισμα ελληνικη πολις Ποτιδαια, Μακεδονια απεικονιση νυμφη αδικο ενοχος φονιας, ατιμωρησια διορθωση θεος Διονυσος Σιθωνες προσποιηση θνητος δωρο εθιμο, κοπελλα αγωνας παλης παλη παλεστρα παλαιστρα γυμνη λαδι ερως, κινηση κινησεις εραστης παλαιστης θνητη αναβολη νικη νικητης ξενος θυρσος θεια δικαιοσυνη, δολοφονος ερωτευμενος ιεροσυλο ερωτικο εγκλημα νιονυμφοι γιορτη αφυτις, αφυτος λατρεια μυθιστορια νυμφες Θεαγενης, Ηγησιππος Παρθενιος περι Παλληνης Παλληνιακα θυγατερα καλη επιχαρις κλεος φοιταν μνηστηρας Θρακης, προσωθεν ιλλυριδα Ταναιδος ποταμι ισχυς Δρυαντας διαμαχη βασιλεια παιδα αφωρισμενη ημερα ερωσα ωρρωδω σημηναι δακρυ παρεια τροφευς πρεσβυτης αναπυνθανομενος επιγνωση παθος κρυφα χρυσο ομολογια αρματηιος τροχοι περονη αναιρεση επιβουλη επικατασφαζω εξαπιναιως υδωρ γαμοι ομιλος βυζαντιος Μακεδων, Μηκυβερνα, Μακεδονας συγγραφεας κονων, κονωνας μυθοι νοννος πανοπολιτης Διονυσιακα τζετζης σχολια λεξικο Θρησκειων και Μυθων αλκυονιδες αρης Ποσειδωνας ποσειδων οσσα επωνυμος ηρωας σιθωνια δευτερο ποδι αγχιρροη αγχινοη Ροιτεια, ακρωτηριον ακρωτηριο Ροιτειον Ροιτειον ιστορια Πελοπας πελωψ πελοψ ονοματοδοτης Πελοποννησος βασιλιας Οινομαος ηλεια Οδυσσεας, μνηστηροφονια ιθακη Οδυσσευς δικαιο νυφη σωματικη ανδρεια, μεταμφιεση ζητιανος Βακτρια, Βακτριανη ιδρυμα Σελευκιδες Μακεδονες παραλιακη Τρωαδα τρωας τροια Πρωτευς πρωτευς αρχαια νομισματα Ποτιδαιας Χαλκιδικης, 5ος αιωνας πΧ 480 440 διοβολο διοβολον ασημενιο Θραξ ιππεας αλογο ιππος δορυ αρχαικη κεφαλη Διονυσου αλωπεκη σκουφος δερμα αλεπου εγκοιλο τετραγωνο δημοπρασια νομισματων σπανιο Θρακας Ιππευς βασιλειο κεφαλι γυναικα Χερσονησος Χερρονησος τριαινα, 7ακτινο εφτακτινο επτακτινο αστερι μακεδονικο αστερι της βεργινας περιδεραιο καλυμμα κεφαλης πολυτελειας κουκκιδα μεγαλοματα μεγαλομματα μεγαλομματη μεγαλοματη
