Του Γιώργου Λεκάκη
Η Ειρήνη είναι θεότητα, στην ελληνική μυθολογία, και μαζί με τις αδελφές της Ευνομία και Δίκη (κατά Ησίοδο) είναι θυγατέρες του Διός και της Θέμιδος, αδελφές των τριών Μοιρών και των Νυμφών, που κατοικούσαν στον Ηριδανό ποταμό.
- Η ειρήνη ετυμολογείται “ἐκ τοῦ εἴρω (= συνδέω, συνάπτω), ἢ εκ τοῦ εἴρω (= λέγω).
Στις 5 Μαΐου γιορτάζεται η αγία μεγαλομάρτυς Ειρήνη η της Θεσσαλονίκης ή της Μακεδονίας[1].
Ήταν προστάτις της Ελληνικής Χωροφυλακής. Σήμερα είναι προστάτις της Κυπριακής Αστυνομίας. Επίσης ήταν η προστάτιδα του Φραγκανιάνο. Κατά την διάρκεια της επιδημίας πανώλης, τον 15ο αιώνα, έγινε ο προστάτις του Λυκείου / Λέτσε[2] Απουλίας Μεγάλης Ελλάδος [Η “Ειρήνη του Λέτσε” τιμάται και από τον Καθολικισμό]. Στην Απουλία είναι προστάτις και της Αλταμούρα και της Έρκιε και των ενοριών Τρεντινάρα, Μαλιάνο Νουόβο και Μασιτσέλε. Είναι επίσης συν-προστάτις της Νεάπολης (από το 1719)[3], των ενοριών Καστελαμπάτε και Μοντάνο Αντίλια, όλης της επαρχίας του Σαλέρνο και της Επισκοπής Βάλο ντελλα Λουκάνια. Λέγεται ότι η αγία παρέχει προστασία από τον κίνδυνο των κεραυνών.
Η Ειρήνη (> Ερήνη, Ρήνη, Ρένα, Ρηνιώ, Ρηνάκι, Ρηνούλα, Έρη / Έρι) είναι ένα χιλιοτραγουδισμένο όνομα απ΄ τα ελληνικά χείλη. Λέει ένα παραδοσιακό του Αιγαίου (Μυτιλήνης):
Αν δεν μου ΄δώσει η μάνα σου,
Ερι-Ερινάκι μου,
σαράντα ομολογίες
και δεκαπέντε μετρητές,
θα ΄χουμε φασαρίες.
Αν δεν μου δώσει η μάνα σου
Ερι-Ερινάκι μου,
αυτά που μου ΄χει τάξει
– στου Λογαρά τα μάρμαρα –
να πα΄ να σε πετάξει…
Στις 5 Μαΐου, της αγίας Ειρήνης, γίνεται ονομαστό πανηγύρι:
- στους Ασκητές Ροδόπης Θράκης. Μετά την θεία Λειτουργία στο παρεκκλήσιο της Αγίας Ειρήνης Ασκητών, ακολουθία επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στο μνημείο πεσόντων ηρώων του Πολέμου 1940 και των θυμάτων της Κατοχής 1940-1944, στον βαμμένο και σημαιοστολισμένο αύλειο χώρο του παρεκκλησίου. [Κτήτωρ της μονής ο Στ. Φαρασόπουλος]. Ακολουθεί προσφορά παραδοσιακού γεύματος (πλιγούρι με κρέας, αριάνι, ψωμί και πασχαλινό αυγό) και λαϊκό γλέντι, με παραδοσιακούς χορούς και τραγούδια από τους λαληταδες και τοπικούς καλλιτέχνες. Το πανηγύρι φροντίζει ο σύλλογος Καππαδοκών και Μικρασιατών Νομού Ροδόπης «Ο Μέγας Βασίλειος» και ο Σύλλογος Γυναικών Ασκητών.
- Και στο Βουρκάρι Κέας, όπου αναβιώνουν τις παραδόσεις και γιορτάζουν στο γραφικό ξωκκλήσι της. Με παραδοσιακό γλέντι με τζιώτικα εδέσματα προσφορά όλων των επαγγελματιών. Ο αρχαιολογικός χώρος της Αγίας Ειρήνης ανοίγει, ώστε να μπορούν να τον επισκεφτούν όσοι το επιθυμούν. Ελάτε «να σας τρατάρουμε», λένε οι εντόπιοι.
- Επίσημη εορτή της αγίας ως πολιούχου και προστάτιδας της Θηρας / Σαντορίνης (< Σαντα Ειρήνη) Κυκλάδων (Προεδρικο Διαταγμα – ΦΕΚ 160/Α/18.9.2025), διά του οποίου η 5η Μαΐου καθιερώθηκε ως τοπική αργία για όλες τις σχολικές μονάδες και τις δημόσιες υπηρεσίες του νησιού.
- Στον Ριγανοκαμπο Πατρών Αχαΐας με λιτάνευση της εικόνας της. Ο σταυροπηγιακός βυζαντινός ναός είχε κτιστεί για να φιλοξενήσει το λείψανο της Αγίας, που “είχε μαρτυρήσει στην Μαγεδώ της Περσίας τον 4ο αιώνα και το λείψανό της φυγαδεύτηκε επί Φραγκοκρατίας, για να καταλήξει τελικώς στην Πάτρα”! Στις 5 Μαρτίου 1231 ο Λατίνος αρχιεπίσκοπος Πατρών, Αντέλμος, υπεξαίρεσε και μετέφερε από την Πάτρα στην Δύση πολλά ιερά κειμήλια. ανάμεσά τους και το ιερό λείψανο της αγίας Ειρήνης. Μάλιστα το έκανε… δώρο στο μοναστήρι του Ωτκόμπ στην Σαβοΐα Γαλλίας. Τελικως η κάρα της επεστράφη στις 5.10.2002 και φυλάσσεται σήμερα στον ναό της Αγίας Ειρήνης στο Ριγανόκαμπο, ο οποίος βρίσκεται κτισμένος στην τοποθεσία όπου βρισκόταν ο παλαιός ναός, στον 38ο παράλληλο [38.22684807401285, 21.775335732335446].
Ναοί της:
- τουλάχιστον δύο εκκλησίες έφεραν το όνομά της στην Κωνσταντινούπολη του 5ου αιώνα!
- Η Chiesa di Sant’Irene / Εκκλησία της Αγίας Ειρήνης, στο Λέτσε κτίστηκε μεταξύ 1591 και 1639. Αφιερώθηκε στην αγία και πολιούχο της πόλης από τους Θεαθήνες / Θεατίνους. Το άγαλμά στην πρόσοψη φιλοτεχνήθηκε στα τέλη του 17ου – αρχές του 18ου αι.
- Ιστορικός ναός της Αγίας Ειρήνης υπάρχει στα Κατάπολα Αμοργού Κυκλάδων.
- Το μοναστήρι Αγίας Ειρήνης στον Κάβο Μαλιά Λακωνίας.
- Η ρωσο-φινλανδική Εκκλησία της Αγίας Μεγαλομάρτυρος Ειρήνας της Μακεδονίας στο Βόλγκοφ.
- Η ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στο Στάβανγκερ της Νορβηγίας.
ΠΗΓΗ: Γ. Λεκάκης “Ταματα και αναθηματα”. ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 5.5.1999.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ:
[1] ΣΥΓΧΥΣΙΣ: Και αυτό το συναξάρι είναι συγκεχυμένο. Υπάρχει μεγαλη έλλειψη αξιόπιστων πηγών για τον βίο της. Ούτε καν για το πότε έζησε: Λένε από τον 1ο αιώνα – ενώ άλλοι λένε τον 4ο αι. μ.Χ.!!! Φαίνεται πως γενικώς γίνεται σύγχυση της Ειρήνης της Θεσσαλονικης / Μακεδονίας με την συνονόματή της, της Απουλίας!
Αρχικό της όνομά ήταν Πηνελόπη. Καταγόταν από ελληνική οικογένεια (από το Λέτσε(*) ή το Σαλέντο). Ήταν κόρη του τοπικού άρχοντα Λικινίου. Ο πατέρας της την ζήλευε για την ομορφιά της!!! Και για να μην την χάσει, στα 6 της χρόνια, της έκτισε ένα ξεχωριστό παλλάτι-φρούριο, που φρουρείτο από 13 υπηρέτες. Αρνήθηκε μια πρόταση γάμου που της έγινε από τον πατέρα της! Ο πατέρας της εξοργίσθηκε και διέταξε να την ρίξουν κάτω από τις οπλές άγριων αλόγων! Αλλά τα άλογα δεν άγγιξαν! Ενώ ένα από αυτά, δαγκωσε και πάτησε τον Λικίνιο μέχρι θανάτου… Αργότερα αναστήθηκε μέσω των προσευχών της κόρης του και ασπάστηκε τον χριστιανισμό, μαζί με άλλους 3.000 “παγανιστές”. Παραιτήθηκε από δημαρχος και ο Σεδεκίας, ο οποίος τον διαδέχθηκε, ξεκίνησε διωγμό κατά των χριστιανών. Η Πηνελόπη / Ειρήνη υπέστη βασανιστήρια:
- ρίχτηκε σε έναν λάκκο γεμάτο φίδια και
- το σώμα της πριονίστηκε με σιδερένιο πριόνι.
Αλλά τίποτε από αυτά δεν την έβλαψε! Τελικώς ο κυβερνήτης Αμπέλιος την βασάνισε και την αποκεφάλισε στις 5 Μαΐου 68 μ.Χ.
Η άλλη Ειρήνη, η Θεσσαλονικια ή Μακεδονιτισσα, καταγόταν από εξέχουσα ελληνική οικογένεια (εκ Μυγδονίας Μακεδονίας ή εκ Θεσσαλονίκης – κάποιοι λεν από ή από την Μαγεδώ / Μαγεδώνα / Μακεδόνα ή Μαδεδλών της Περσίας). Είχε δάσκαλο τον κρυφοχριστιανό Απηλιανό / Απελλιανό από την Καρίας Μικράς Ασίας. Αυτός της δίδαξε την θύραθεν σοφία. Την χριστιανική πίστη της διδαξε από μια χριστιανή υπηρέτρια του πατερά της. Βαπτίστηκε από τον απόστολο Τιμόθεο, μαθητή του αποστόλου Παύλου. Μια μέρα, καθώς η κοπέλλα καθόταν στο δωμάτιό της, ένα περιστέρι πέταξε μέσα από το ανοιχτό παράθυρό της που έβλεπε προς τα ανατολικά, κρατώντας ένα μικρό κλαδί ελιάς στο ράμφος του. Το άφησε στο τραπέζι και αμέσως πέταξε έξω από το παράθυρο. Μια ώρα αργότερα, ένας αετός πέταξε μέσα στο δωμάτιο κρατώντας ένα στεφάνι από διάφορα λουλούδια, και αυτός έβαλε το στεφάνι στο τραπέζι και αμέσως πέταξε μακριά. Έπειτα, από ένα άλλο παράθυρο, ένα κοράκι πέταξε μέσα, κρατώντας ένα μικρό φίδι στο ράμφος του. Το άφησε στο τραπέζι και μετά πέταξε μακριά. Ο Απηλιανός το ερμήνευσε ως εξής: Το περιστέρι συμβολίζει τις αρετές της παρθένας. Το κλαδί ελιάς την χάρη που έλαβε στο βάπτισμα. Ο αετός τα ύψη του πνεύματός της. Το στεφάνι, την νίκη της επί των παθών, το στέμμα της στην Βασιλεία των Ουρανών. Το κοράκι και το φίδι συμβολίζουν τον διάβολο. Ο Απηλιανός θεώρησε όλα αυτά σημάδι ότι «ο μεγάλος Βασιλιάς, που κρατά τον ουρανό και την γη στην εξουσία του, επιθυμεί να σε αρραβωνιαστεί ως νύφη του, και θα υπομείνετε πολλά βάσανα για το όνομά του».
Και ανέλαβε ιεραποστολικά καθήκοντα στην Περσία, επί Σαπώρ Α΄, αλλά υπέστη μεγάλη καταδίωξη. Κηρυξε στην Μυγδονία, θεράπευσε αρρώστους, ανέστησε έναν νεκρό νέο, εκηρυξε στην Καλλίπολη, και την Μεσημβρία Θρακης. Κατέφυγε στην Έφεσο. Βασανίσθηκε φρικτά. Τα θαύματά της έκαμαν πολλούς να γίνουν χριστιανοί. Λένε ότι προσηλύτισε 10.000 άτομα στον χριστιανισμό, οι οποίοι βαπτίστηκαν από τον απόστολο Τιμόθεο! Κοιμήθηκε στην Έφεσο ή εκτελεστηκε στην Μεσημβρία, ή στην Μαγεδώ. Ο Θεός λένε, έστειλε έναν άγγελο και «ανέστησε την Αγία Ειρήνη ζωντανή από τον τάφο». Κατ’ άλλους, στην Έφεσο πληροφορήθηκε τον επικείμενο θάνατό της. Συνοδευόμενη από τον διδάσκαλό της, τον πρεσβύτερο Απηλιανό, και άλλους χριστιανούς, έφτασε σε μια σπηλιά, μπήκε μέσα, και διέταξε να σφραγίσουν την είσοδο με μια μεγάλη πέτρα. Την 4η ημέρα, η πέτρα κυλήθηκε και η σπηλιά βρέθηκε άδεια. Είναι η πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε τόσο πολύ από τον χριστιανισμό.
[2] Έως το 1656, όταν αντικαταστάθηκε από τον επίσκοπο του Λέτσε, άγιο Ορόνζο / Οροντιο, στον οποίο αποδίδεται η θεραπεία του λαού του Σαλέντο από την πανώλη.
[3] Η ασημένια προτομή της, που φυλάσσεται στο Μουσείο του Θησαυρού του Σαν Τζενάρο στην Ναπολι, αποτελεί πολύτιμο έργο της ναπολιτάνικης αργυροχοΐας.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Βασιλειος Β΄ “Μηνολόγιο”, 10ος αι.
- Beatillo / Μπεατίγιο Αντ., Ιησουίτης, “Historia della vita, morte, miracoli, e traslatione di Santa Irene da Tessalonica vergine, e martire, patrona della città di Lecce in terra d’Otranto, con le sue annotationi dichiaratorie” / “Ιστορία της ζωής, του θανάτου, των θαυμάτων της Αγίας Ειρήνης της Θεσσαλονίκης, παρθένου και μάρτυρα, πολιούχου της πόλης του Λέτσε στην γη του Υδρουντος / Οτράντο, με παρατηρήσεις”, δίτομο, Νάπολι, 1609.
- Ροστόφ Ντμ. “Βίοι Αγίων”.
- Tarantini Fr. “Il culto di Sant’Irene a Lecce”, στο Studi salentini, n. LXIII-LXIV (1986-1987).
- Sant’Irene (Erina) da Lecce Vergine e martire.
εθιμα αγιας Ειρηνης Λεκακης εθιμο αγια Ειρηνη Hautecombe Ειρηνη αρχαια θεοτητα, ελληνικη μυθολογια, τρεις αδελφες Ευνομια Δικη Ησιοδος θυγατερες ιεος Διας ζευς Θεμιδα θεμις Μοιρες Νυμφες κατοικια Ηριδανος ποταμος ετυμολογια ειρηνης ειρω συνδεω, συναπτω λεγω λεω 5 Μαιου μαιος γιορτη γιορτες εορτη εορτες μεγαλομαρτυς Θεσσαλονικης Μακεδονιας προστατις ελληνικη Χωροφυλακη προστατης Κυπριακη Αστυνομια κυπρος Φραγκανιανο Φρανκανιανο επιδημια πανωλη 15ος αιωνας μχ Λυκειο Λετσε απουλιας Μεγαλη Ελλαδα καθολικισμος απουλια Αλταμουρα ερκιε ενορια Τρεντιναρα, Μαλιανο Νουοβο Μασιτσελε συνπροστατις Νεαπολη ναπολι νεαπολις 18ος 1719 ενοριες Καστελαμπατε Μοντανο Αντιλια, επαρχια Σαλερνο επισκοπη Βαλο ντελλα Λουκανια προστασια κεραυνος Ερηνη, Ρηνη, Ρενα, Ρηνιω Ρηνακι, Ρηνουλα, ερη / ερι χιλιοτραγουδισμενο ονομα ελληνικο παραδοσιακο δημοτικο τραγουδι Αιγαιο Μυτιληνη λεσβος μανα ερινακι σαραντα 40 ομολογιες ομολογια δεκαπεντε μετρητες, μετρητα φασαρια ταξιμο Λογαρα μαρμαρα πανηγυρι πανηγυρια ασκητες Ροδοπη Θρακης παρεκκλησιο παρεκκλησι επιμνημοσυνη δεηση καταθεση στεφανων μνημειο πεσοντων ηρωων Πολεμος 1940 θυματα Κατοχης κατοχη 1940 1944, κτητωρ μονη Φαρασοπουλος φαρασα προσφορα παραδοσιακα γευμα πλιγουρι κρεας, αριανι, ψωμι πασχαλινο αυγο πασχα λαικο γλεντι, παραδοσιακος χορος τραγουδια λαληταδες συλλογος Καππαδοκων καππαδοκια Μικρασιατων Νομος Ροδοπης Βουρκαρι Κεας, αναβιωση παραδοση γραφικο ξωκκλησι παραδοσεις τζιωτικα εδεσματα επαγγελματιες αρχαιολογικος χωρος τραταρισμα κεα τζια κυκλαδες πολιουχος Θηρα / Σαντορινης Σαντα Ειρηνη Κυκλαδων 2025) 5η αργια σχολειο δημοσιο νησι Ριγανοκαμπος Πατρων Αχαιας λιτανεις λιτανευση εικονα σταυροπηγιακος βυζαντινος ναος λειψανο μαρτυρας Μαγεδω Περσιας 4ος Φραγκοκρατια Πατρα πατραι Μαρτιου 1231 μαρτιος Λατινος κλεφτης αρχαιοκαπηλος αρχιεπισκοπος Πατρων, Αντελμος, υπεξαιρεση κλοπη αρχαιοκαπηλια κλεπτης οστεοκαπηλια Δυση ιερα κειμηλια ιερο δωρο μοναστηρι ωτκομπ οτκομπ Σαβοια Γαλλιας γαλλια τιμια καρα επιστροφη επαναπατρισμος 2002 38ος παραλληλος ναοι εκκλησιες Κωνσταντινουπολη Κωνσταντινουπολις 5ος Chiesa di Sant Irene 16ος 1591 1639 17ος Θεαθηνες / Θεατινοι Θεαθηναι / Θεατινες αγαλμα 18ος ιστορικος Καταπολα Αμοργου αμοργος Ιμ ιερα μονη Καβο Μαλιας Λακωνιας Καβομαλιας Λακωνια ρωσια φινλανδια Μεγαλομαρτυρος Μακεδονια Βολγκοφ ρωσικγ Ορθοδοξη Σταβανγκερ Νορβηγια ΣΥΓΧΥΣΗ συναξαρι βιος 1ος συγχυση Θεσσαλονικη Πηνελοπη καταγωγη ελληνικη οικογενεια Σαλεντο κορη αρχοντας Λικινιος ζηλεια ομορφια 6χρονη παλλατι παλατι φρουριο καστρο, φρουρα προταση γαμου γαμος πατερας οργη αγριο αλογο αλογα ανασταση προσευχη χριστιανισμος παγανιστες δημαρχος Σεδεκιας, διωγμος χριστιανων βασανιστηρια λακκος φιδια σωμα σιδερενιο πριονι πριονισμος κυβερνητης Αμπελιος βασανιστηριο αποκεφαλισμος 68 μΧ Θεσσαλονικια Μακεδονισσα, Μυγδονια Μακεδονιας Θεσσαλονικης Μαγεδω Μαγεδωνα Μακεδονα Περσια δασκαλος κρυφοχριστιανος Απηλιανο Απελλιανος κρυπτοχριστιανος κρυπτοχριστιανοι κρυπτοχριστιανισμος Καρια Μικρα Ασια αποστολος Τιμοθεος, μαθητης Παυλος κοπελλα κοπελα δωματιο περιστερι παραθυρο ανατολικα μικρο κλαδι ελιας ραμφος τραπεζι αετος στεφανι λουλουδια, κορακι φιδι οφις ερμηνεια συμβολο αρετη παρθενα παρθενια ελια χαρη βαπτισμα υψος πνευμα στεφανος νικη παθος στεμμα βασιλεια Ουρανων κοραξ συμβολισμος διαβολος σημαδι μεγαλος Βασιλιας, ουρανος γη εξουσια επιθυμια αρραβωνας αρραβων νυφη νυμφη βασανα ιεραποστολη καθηκοντα Σαπωρ Α καταδιωξη θεραπεια αρρωστος, νεκρος Καλλιπολη, Καλλιπολις Μεσημβρια Θρακη εφεσος θαυμα χριστιανοι προσηλυτισμος χριστιανισμος εκτελεση μαγεδω αγγελος ταφος πληροφορια θανατος διδασκαλος, πρεσβυτερος σπηλια διαταγη σφραγισμα εισοδος πετρα 4η ημυρα, μερα πρωτη γυναικα τιμη 1656, επισκοπος αγιος Ορονζο / Οροντιος, λαος σαλεντο πανωλις ασημενια προτομη Μουσειο Θησαυρου του Σαν Τζεναρο εργο ναπολιτανικη αργυροχοια βασιλειος Β μηνολογιο 10ος μπεατιγιο ιησουιτης παρθενα μαρτυς Υδρουντας υδρους Οτραντο, Βιοι Αγιων
