Η λατινική είναι εκβαρβαρισμένη ελληνική – των Στ. Μητρόπουλου, Γ. Λεκάκη

Του ιατρού πνευμονολόγου-φυματιολόγου Στυλιανού Θ. Μητρόπουλου

ΣΧΟΛΙΑ-ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Λεκάκης

Σε Πανεπιστημιακά εγχειρίδια και Αρχαιολογικά δεδομένα της επίσημης γλωσσολογίας η Λατινική και η Ελληνική κατατάσσονται στις αδελφές γλώσσες που προέρχονται από την ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα (Πρωτο-ινδοευρωπαϊκή γλώσσα).

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΙΝΔΟΕΥΡΩΠΑΙΩΝ, ΕΔΩ.

Είναι άραγε έτσι;

Ιστορικά είναι αποδεκτό ότι το λατινικό αλφάβητο προέρχεται από το Ευβοϊκό / Χαλκιδικό αλφάβητο. Οι Χαλκιδείς της Κύμης Ιταλίας (αποικία Κύμης Ευβοιας) μετέδωσαν το αλφάβητο στους Ετρούσκους και μέσω αυτών στους Λατίνους.

Ακόμη και ένα σημερινό Ελληνόπουλο του Δημοτικού Σχολείου διαβάζει το παραπάνω κείμενο του 8ου αι. π.Χ.!: ΝΕΣΤΟΡΟΣ : Ε…: ΕΥΠΟΤ[ΟΝ] : ΠΟΤΕΡΙΟ[Ν] ΗΟΣΔΑΤΟΔΕΠ[ΙΕ]ΣΙ : ΠΟΤΕΡΙ[Ο] : AΥΤΙΚΑΚΕΝΟΝ ΗΙΜΕΡ[ΟΣ : ΗΑΙΡ]ΕΣΕΙ : ΚΑΛΛΙΣΤ[ΕΦΑΝ]Ο : ΑΦΡΟΔΙΤΕΣ – Μεταγραφή: «Νέστορος [εἰμὶ] εὔποτον ποτήριον ὃς δ’ ἂν τοῦδε πίησι ποτηρίου αὐτίκα κῆνον ἵμερος αἱρήσει καλλιστεφάνου Ἀφροδίτης». Δηλαδή: Είμαι το εύπιοτο / καλόπιοτο ποτήρι του Νέστορος, όποιος πιεί από τούτο το ποτήρι αμέσως θα τον καταλάβει ο πόθος της καλλιστέφανης θεάς Αφροδίτης.

• Η χρήση του “X” για τον ήχο /ks/ και του “C” (γράμμα Γ – γάμμα) για τον ήχο /k/ αποτελούν διακριτά στοιχεία της χαλκιδικής γραφής, που πέρασαν στην Λατινική.

Η ακαδημαϊκή κοινότητα αναγνωρίζει χιλιάδες δάνεια και κοινές ρίζες, αλλά θεωρεί την γραμματική δομή της Λατινικής (πτώσεις, ρηματικό σύστημα) ως αυτόνομη εξέλιξη από κοινό υπόστρωμα μιας «κατασκευασμένης πρωτο-γλώσσας» της ινδοευρωπαϊκής!

Το «Κύπελλο του Νέστορος» εντοπίστηκε στην αρχαία αποικία των Ευβοέων στις Πιθηκούσες, νυν Ischia Ιταλίας. Αποτελεί ένα από τα αρχαιότερα δείγματα ελληνικής αλφαβητικής γραφής. Το κείμενο είναι χαραγμένο “επί τα λαιά” – δηλ. από δεξιά προς τα αριστερά. Χρησιμοποιεί το Χαλκιδικό (Ευβοϊκό) ελληνικό αλφάβητο, το οποίο αποτέλεσε τον άμεσο πρόγονο του λατινικού. Το κύπελλο είναι του 740 π.Χ. Βρέθηκε το 1954 στο νεκροταφείο “San Montano” που συνδέεται με τον αρχαίο εμπορικό χώρο στις Πιθηκούσες της Μεγάλης Ελλάδος (Magna Graecia) / Κατω Ιταλίας στο νησί του Κόλπου της Νεάπολης Ιταλίας. Είναι από τα πρώτα σωζόμενα παραδείγματα γραφής στο Ελληνικό Αλφάβητο. Φυλάσσεται στο τοπικό αρχαιολογικό μουσείο – Museo Archeologico di Pithecusae-Ischia. Η επιγραφή περιλαμβάνει τρεις στίχους, με τους δύο τελευταίους σε δακτυλικό εξάμετρο, αποδεικνύοντας την πρώιμη χρήση της ελληνικής γλώσσας για λογοτεχνική έκφραση και στην ιταλική χερσόνησο. Διακρίνονται καθαρά οι αρχαϊκές μορφές γραμμάτων όπως το C (αντί του Γ) και το L (χαλκιδικό λάμδα), τα οποία υιοθετήθηκαν αυτούσια από τους Λατίνους, επιβεβαιώνοντας την θεωρία της μετάδοσης του ελληνικού πολιτισμού και της γλωσσικής αλλοίωσης – προσαρμογής στα ιταλικά φύλα. Το εύρημα αποτελεί αναπαλλοτρίωτο κτήμα της παγκόσμιας ιστορίας, τεκμηριώνοντας την μετάβαση από τον προφορικό στον γραπτό λόγο και την γεωγραφική εξάπλωση της ελληνικής γλώσσης. Το ασπρόμαυρο σχεδιο αποτελεί αρχαιολογική αποτύπωση (tracing) της επιγραφής.

Παρ’ όλο ότι Αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς στην «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία» θεωρούν ότι η Λατινική ως ελληνική διάλεκτος, όπως θεωρείται από τους επιστημονες, είναι ανακριβές. Ο Διονύσιος αναφέρει χαρακτηριστικά: «Ῥωμαῖοι δὲ φωνὴν μὲν οὔτ᾽ ἄκρως βάρβαρον ἀφιέντες οὔτ᾽ ἀπηρτισμένως Ἑλλάδα, μικτὴν δέ τινα ἐξ ἀμφοῖν, ἧς ἐστιν ἡ πλείων Αἰολίς, τοῦτο μόνον ἀπολαύσαντες ἐκ τῶν πολλῶν ἐπιμιξιῶν, τὸ μὴ πᾶσι τοῖς φθόγγοις ὀρθοεπεῖν…».

Οι “αλλοιώσεις” της Ελληνικής αν και ερμηνεύονται ιστορικά ως προσαρμογή της Ελληνικής διαλέκτου και αλφαβήτου σε περιβάλλον όπου η δομή της γλώσσας έχανε την ποιητική της υφή και μετατρεπόταν σε “στρατιωτική” την καθιέρωσαν ως την παλαιότερη «βαρβαρόφωνη» αλλοιωμένη Ελληνική. Ο Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς (1ος αι. π.Χ.) είναι ο κύριος εκφραστής της στο έργο του «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία». Υποστήριξε ότι Έλληνες (απόγονοι Αρκάδων, Πελασγών και Ηρακλειδών), που εγκαταστάθηκαν στην Ιταλία με ελληνική γλώσσα – αιολική διάλεκτο – που η ανάμειξη με εντόπια βάρβαρα (πολύ πτωχής μέχρι τότε γλώσσας τους) ιταλικά φύλα (Οπικούς, Σικουλούς) έγινε αιτία που η γλώσσα τους εκβαρβαρίστηκε και αναπτυχθηκε ως βάρβαρη διάλεκτος Ελληνικής η λατινική. Ετσι αναπτύχθηκε σε λατινική γλώσσα ως «μεικτή» φωνή, που διατηρεί ελληνικές ρίζες, αλλά έχει υποστεί μεγάλες φωνητικές και συντακτικές παραμορφώσεις λόγω της συμβίωσης ελληνοφωνων με ομιλούντες πολύ πτωχή βαρβάρη γλώσσα. Υποστηρίζει ότι η Λατινική προήλθε από την αρχαϊκή αιολική διάλεκτο, λόγω της κοινής χρήσης του “δίγαμμα” (F) και της τάσης για βαρυτονία (τονισμός στην αρχή των λέξεων).

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ για το ΔΙΓΑΜΜΑ, ΕΔΩ.

Επίσης νεώτεροι συγγραφείς, όπως ο Κωνσταντίνος Οικονόμος ο εξ Οικονόμων, στην Αγία Πετρούπολη Ρωσίας[1] το 1830 σε μνημειώδες έργο του «Περί της γνησίας προφοράς της ελληνικής γλώσσης», υποστηρίζει οτι «Η Λατινική γλώσσα δεν είναι άλλο τι, ειμή μία των αρχαιοτάτων ελληνικών διαλέκτων, και μάλιστα της Αιολίδος, η οποία εκβαρβαρωθείσα υπό των εν Ιταλία εγχωρίων εθνών, διατήρησε τον σκελετόν και τα κυριότερα στοιχεία της μητρός αυτής Ελληνικής γλώσσης». Τελικως απεκόπη από τον κορμό της μητρικής ελληνικής γλώσσας και με τις επιρροές από τοπικά ιταλικά βαρβαρα φύλα διαμόρφωσε την ξεκομένη Λατινική Γλώσσα.

Ωρισμένοι σύγχρονοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι η Λατινική δεν είναι απλώς, όπως λένε οι γλωσσολόγοι αδελφή της ελληνικής γλώσσας, απογονος της ινδοευρωπαϊκής. Στο έργο αυτό, ο Οικονόμος αποδεικνύει ότι η Λατινική δεν είναι απλώς μια συγγενής γλώσσα, αλλά μια ελληνικη «αιολίζουσα» διάλεκτος που μεταφέρθηκε στην Ιταλία από τους πρώτους Έλληνες αποίκους (Πελασγούς, Αρκάδες και Αιολείς).

Συγκεκριμένα οτι ειναι μια απλουστευμένη τεχνική διάλεκτος της Ελληνικής, απουσίας άρθρων και διαφορετικής σύνταξης, η οποία κωδικοποιήθηκε με το χαλκιδικό αλφάβητο για τις ανάγκες της διοίκησης και του στρατού στην ιταλική χερσόνησο ο Οικονόμος υποστηρίζει ότι η διατήρηση του φθόγγου /f/ “δίγαμμα” (F) στην Λατινική (π.χ. fama αντί φήμη) είναι κατάλοιπο της αιολικής διαλέκτου.

• Η Λατινική αποφεύγει να τονίζει την λήγουσα, χαρακτηριστικό που ονομάζεται «βαρυτονία» και αποτελεί κύριο γνώρισμα της αιολικής.

Ο Οικονόμος παραθέτει εκατοντάδες λέξεις όπου η λατινική μορφή ταυτίζεται με την αιολική (π.χ. το αιολικό πίσυρες αντί τέσσερα, που προσεγγίζει το λατινικό quattuor).

Η έλλειψη γραπτών μνημείων “Χαλκιδικής Πρωτο-Λατινικής Διαλέκτου” αποτελεί αιτία που οι επιστήμονες γλωσσολόγοι απορρίπτουν τις όποιες εκδοχές για να βεβαιώσουν οτι η λατινική είναι απόγονος μιας «φανταστικής κατασκευασμένης» γλώσσας, που ονόμασαν αρχικώς ινδογερμανική και μετονόμασαν αργότερα σε ινδοευρωπαϊκή πρωτογλώσσα των παλαιολιθικών κυνηγών-τροφοσυλλεκτών των στεπών. Δεν ήθελαν “άγνωστο γιατί” να δεχτούν την υποδειχθείσα από αρχαίους Έλληνες και Νεοέλληνες μετάβαση από ελληνική διάλεκτο σε αλλοιωμένη ελληνικά διάλεκτο που εξελίχθηκε σε γλώσσα, θεωρώντας παλαιότερα λατινικά κείμενα (π.χ. Fibula Praenestina) ως αποδείξεις.

Διακριτά χαρακτηριστικά γνωρίσματα μεταβολών ελληνικης σε λατινική θεωρήθησαν για τους ινδοευρωπαϊστές αποδεικτικά δεδομένα όπως:

Η Ελεύθερη Δομή (Ελληνική) και η Αυστηρή Δομή SOV (Λατινική): Στην μελέτη εξέλιξης οι μηχανικές και ακουστικές διαφορές μεταξύ των δύο γλωσσών μας παρέχουν χρήσιμα δεδομένα όπως ότι η Ελληνική γλώσσα (συμπεριλαμβανομένης της Χαλκιδικής διαλέκτου) χαρακτηρίζεται από εξαιρετική συντακτική ευελιξία. Η γλωσσική ευελιξία της Ελληνικης οφείλεται στο πλούσιο σύστημα καταλήξεων (κλίσεις), που επιτρέπει στον ακροατή να αναγνωρίσει τον ρόλο κάθε λέξης (υποκείμενο, αντικείμενο) ανεξάρτητα από την θέση της στην πρόταση. Η σειρά των λέξεων χρησιμοποιείται κυρίως για την έμφαση (έμφαση στην πρώτη λέξη), π.χ.:

• “Ο ανήρ ορά την γυναίκα” οπως και “Την γυναίκα ορά ο ανήρ” χωρίς να αλλάξει νόημα.

Στην Λατινική γλώσσα, αν και διαθέτει πτώσεις, υιοθέτησε σταδιακά μια πιο “γραμμική” και αυστηρή λογική, η οποία κωδοποιείται ως SOV (Subject – Object – Verb = Υποκείμενο → Αντικείμενο → Ρήμα με το ρήμα σχεδόν πάντα στο τέλος). Δομή “αυστηρή” που αν και εχανε την ευελιξια εξυπηρετούσε την ρωμαϊκή στρατιωτικη και νομική ακρίβεια.

Πλούσιο σύστημα διφθόγγων (Ελληνική) / “Σκλήρυνση” Προφοράς (Λατινική): Ο όρος “σκλήρυνση” αναφέρεται στην απώλεια της μουσικότητας και της φωνηεντικής ποικιλίας που χαρακτήριζε την Ελληνική.

• α) Η Λατινική έτεινε να μετατρέπει τις σύνθετες διφθόγγους σε απλά, “σκληρά” φωνήεντα (μονοφθογγισμός) π.χ. η ελληνική δίφθογγος αι μετατρεπόταν στο λατινικό μακρό e ή ae (που αργότερα πρόφεραν ως μονό φθόγγο).
• β) Η Αρχαία Ελληνική είχε μουσικό τόνο (υψιτονία / χαμηλοτονία), δηλαδή η φωνή ανέβαινε ή κατέβαινε σε συχνότητα. Η Λατινική ανέπτυξε δυναμικό τόνο (ένταση), παρόμοιο με τον σημερινό, γεγονός που κάνει την ομιλία να ακούγεται πιο “κοφτή” και λιγότερο μελωδική (απώλεια τόνου)
• γ) Η Λατινική διατήρησε ή δημιούργησε πιο βαρειά σύμφωνα (π.χ. συχνή χρήση του Q, του V ως ημιφώνου και του X), δίνοντας μια αίσθηση στιβαρότητας στον λόγο (συμφωνικά συμπλέγματα)
• δ) Το χαλκιδικό αλφάβητο παρείχε τα γραφικά σύμβολα, αλλά η Λατινική τα προσάρμοσε στις δικές της φωνητικές ανάγκες (μετασχηματισμός χαλκιδικού αλφάβητου) π.χ.:

Γραφή Ελληνική – Χαλκιδικο Αλφάβητο (ΧΑ) σε Λατινικό (Latin)

• ΧΑ Σ (Ϲ) (λατ. C)
• ΧΑ σχήμα L και R (με ουρά χαλκιδικό) (λατ. L και R)
• ΧΑ Γ (G) – σχήμα C αρχικά το /g/ και το /k/ γι’ αυτό η σκλήρυνση (λατ. C)
• ΧΑ Δ (D) – σχήμα D Διατήρηση του κλειστού τριγωνικού σχήματος (λατ. D)
• ΧΑ F (Δίγαμμα) σε Αττική εξέλιπε σε Χαλκιδική και Λατινική ήχος /f/) (λατ. F)

O «εκπεσμός» (18^ος – 19^ος αιώνας) από λογίους

Σύμφωνα με αυτήν την οπτική, η Λατινική θεωρείται πρώιμη μορφή αποκοπής εκ της Ελληνικής. Η απομάκρυνση των ελληνοφωνων από τα κέντρα του ελληνικού πολιτισμού επαφής με την παιδεία, «τράχυνε» την γλώσσα τους. Η έλλειψη άρθρων στην Λατινική και η αυστηρή, σχεδόν στρατιωτική δομή της (SOV), θεωρήθηκαν από αυτούς τους μελετητές ως δείγματα απώλειας της ελληνικής λεπτότητας και μουσικότητας (εκείνης που επέτρεπε ελεύθερη δομή). Η θεωρία αυτή συνδέεται άμεσα με την χρήση του Χαλκιδικού (Ευβοϊκού) αλφαβήτου, το οποίο δανείστηκαν οι Λατίνοι ακριβώς επειδή η γλώσσα τους ήταν ελληνική διάλεκτος. Η «αλλοίωση» φαίνεται στην γραφή: π.χ.:

• το ελληνικό Γ (που στο χαλκιδικό γραφόταν ως C) κατέληξε να αντιπροσωπεύει τον σκληρό ήχο /k/, γεγονός που θεωρείται από ορισμένους ως φωνητική υποχώρηση (σκλήρυνση) της αρχικής ελληνικής προφοράς.

Είναι όντως απορίας άξιο αν και είναι τόσο εμφανής η Λατινική ως εκβαρβαρισμένη Ελληνική πως οι γλωσσολόγοι εξακολουθούν να επιμένουν στο φανταστικο κατασκευασμενο παραμύθι. Παραμύθι πως η Ελληνική και Λατινική ειναι δύο ισότιμες αδελφές γλώσσες με κοινή προέλευση από υποτιθέμενη γλώσσα παλαιολιθικών κυνηγών-τροφοσυλλεκτών, που μετακινηθηκαν από τις Στέπες της Ουκρανίας, ομιλουντων πρωτο-γλωσσα, που αρχικά βάφτισαν ινδογερμανική και αργότερα μετονόμασαν ινδοευρωπαϊκή. Δεν Θέλουν οι Γλωσσολόγοι ουτε να αναθεωρήσουν και να δεχτούν οτι η Λατινική ειναι κόρη της Ελληνικής Γλώσσας και οχι αδελφή της, από μια άλλη μητέρα…

ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 2.4.2026.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς «Ρωμαϊκή Αρχαιολογία»
• Οικονόμου εξ Οικονόμων Κ. “Περί της γνησίας προφοράς της Ελληνικής γλώσσης”.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] ΔΙΑΒΑΣΤΕ περισσότερα: Γ. Λεκάκης “Κωνσταντινουπολη και Αγια Πετρουπολη”.

8ος αιωνας πΧ ΝΕΣΤΟΡΟΣ ΕΥΠΟΤΟΝ ΠΟΤΕΡΙΟΝ ΗΟΣΔΑΤΟΔΕΠΙΕΣΙ ΠΟΤΕΡΙΟ AΥΤΙΚΑΚΕΝΟΝ ΗΙΜΕΡΟΣ ΗΑΙΡΕΣΕΙ ΚΑΛΛΙΣΤΕΦΑΝΟ ΑΦΡΟΔΙΤΕΖ / ΑΦΡΟΔΙΤΕΣ μεταγραφη Νεστορος ειμι ευποτον ποτηριον αν τουδε πιησι ποτηριου αυτικα κηνον ιμερος αιρησει καλλιστεφανος αφροδιτης ευπιοτο / καλοπιοτο ποτηρι Νεστορας, ποθος καλλιστεφανη θεα Αφροδιτη λατινικα εκβαρβαρισμενη γλωσσα ελληνικη μητροπουλος πανεπιστημιακα εγχειριδια αρχαιολογια γλωσσολογια γλωσσες ινδοευρωπαικη Πρωτοινδοευρωπαικη ιστορια λατινικο αλφαβητο ευβοικο Χαλκιδικο αλφαβητα αρχαιοι Χαλκιδεις χαλκιδα Κυμη Ιταλιας αποικια Κουμα Ευβοιας ετρουσκοι λατινοι γραμμα χι X ηχος ks ξ C Γ – γαμμα k διακριτα στοιχεια χαλκιδικη γραφη ακαδημαικη κοινοτητα δανειο γραμματικη δομη πτωση ρηματικο συστημα αυτονομη εξελιξη κοινο υποστρωμα κατασκευασμενη ινδοευρωπαιοι συγγραφεας Διονυσιος Αλικαρνασσευς Ρωμαικη Αρχαιολογια ελληνικη διαλεκτος, ρωμαιοι φωνη ακρως βαρβαρον αφιεντες απηρτισμενως ελλαδα, μικτη αμφοιν, πλειων Αιολις, απολαυση επιμιξια φθογγος ορθοεπειν αλλοιωση ελληνικη προσαρμογη αλφαβητος ποιητικη υφη μετατροπη στρατιωτικη παλαιοτερη βαρβαροφωνη αλικαρνασσος 1ος αιωνας πΧ εργο ελληνες απογονοι Αρκαδες, Πελασγοι Ηρακλειδεις αρκαδια ηρακλης εγκατασταση Ιταλια αιολικη αναμειξη βαρβαρα  βαρβαρος βαρβαροι βαρβαρο πτωχη ιταλικα φυλα Οπικοι Σικουλοι εκβαρβαρισμος μεικτη ελληνικες ριζες, φωνητικη συντακτικη παραμορφωση συμβιωση ελληνοφωνοι ελληνοφωνος ελληνοφωνια αιολεις διγαμμα F βαρυτονια τονισμος Οικονομος ο εξ Οικονομων, αγια Πετρουπολη Ρωσια 19ος μχ 1830 μνημειωδες Περι της γνησιας προφορας της ελληνικης γλωσσης αρχαιοτατη αιολιδα εθνος μητρικη επιρροη αιολιζουσα πρωτοι ελληνες αποικοι αρχαιοι ελληνες στην ιταλια απλουστευμενη τεχνικη απουσια αρθρων αρθρο συνταξη χαλκιδιο διοικηση στρατος ιταλικη χερσονησος φθογγος f fama φημη τονισμος ληγουσα, κυριο γνωρισμα μορφη αιολικο πισυρες τεσσερα, quattuor γραπτο μνημειο Πρωτολατινικη φανταστικη ινδογερμανικη παλαιολιθικοι κυνηγοι τροφοσυλλεκτες στεπα αγνωστο νεοελληνες μεταβαση παλαιοτερα λατινικα κειμενα Fibula Praenestina λατιο ινδοευρωπαιστες ελευθερη Δομη αυστηρη μηχανικες ακουστικες διαφορες συντακτικη ευελιξια γλωσσικη συστημα καταληξη κλισεις κλιση ρολος λεξη υποκειμενο, αντικειμενο προταση λεξεις εμφαση σειρα νοημα γραμμικη λογικη ρημα στρατος νομικη νομικα διφθογγος σκληρυνση προφορα απωλεια μουσικοτητα φωνηεν ποικιλια συνθετη φωνηεντα μονοφθογγισμος μακρο μουσικος τονος υψιτονια / χαμηλοτονια φωνη συχνοτητα ενταση ομιλια κοφτη μελωδικη συμφωνο Q, V ημιφωνο στιβαροτητα συμφωνικα συμπλεγματα γραφικα συμβολα, φωνητικη αναγκη μετασχηματισμος χαλκιδικού αλφαβητου σχημα ουρα κλειστο τριγωνικο τριγωνο αττικη εκπεσμος 18^ος – 19^ος λογιοι πρωιμη μορφη αποκοπη ελληνικος πολιτισμος παιδεια, αρθρα λεπτοτητα μουσικοτητα δανεια Λατινοι υποχωρηση προφορα προελευση παλαιολιθικη εποχη ουκρανια ομιλια ποτηρι Νεστορα επιγραφη δυτικη κυπελλο νεστορος Ευβοεις Πιθηκουσες, νησος νησι ισκια Ischia Ιταλιας αρχαιοτερη αλφαβητικη κειμενο επι τα λαια δεξια αριστερα προγονος λατινικο κρασι 740 8ος 1954 νεκροταφειο σαν μοντανο San Montano εμποριο Μεγαλη Ελλαδα Magna Graecia κολπος της Ναπολης νεαπολη ναπολι νεαπολις πρωτα σωζομενα παραδειγματα γραφης αρχαιολογικο μουσειο Museo Archeologico di Pithecusae Ischia στιχος, στιχοι μετρο  δακτυλικο εξαμετρο, χρηση λογοτεχνια εκφραση αρχαικη γραμματα λαμδα μεταδοση προσαρμογη προφορικος γραπτος λογος γεωγραφικη εξαπλωση γνησια