Ο τελευταίος τίγρις της Κασπίας του Ιράν εθεάθη το 1950 – Τώρα βρέθηκε ειδώλιό του 5.500 χρόνων! – του Γ. Λεκάκη

Του Γιώργου Λεκάκης

Ο τελευταίος τίγρις της Κασπίας, στην Υρκανία (όπως αναφέρουν οι αρχαίοι Έλληνες ιστορικοί την νυν επαρχία Γκολεστάν[1], του βορειοανατολικού Ιράν) εθεάθη την δεκαετία του 1950… Έτσι το υποείδος κηρύχθηκε εξαφανισμένο στις αρχές της δεκαετίας του 2000…

• ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΙΡΑΝ, ΕΔΩ.

Αυτά τα τρομακτικά ζώα κάποτε περιπλανιόντουσαν ελεύθερα στα βουνά Άλμπορζ της περιοχής. Μέχρι προσφατως οι πρώτες γνωστές απεικονίσεις τίγρεων της Κασπίας Θάλασσας χρονολογούνταν στην περίοδο των Σασσανιδών (224 – 651 μ.Χ.).

• Ο τίγρις – γεν. τίγριος, τίγριδος (Χοιροβοσκ.) – αἰτ. τίγριν· πληθ., τίγρεις, και τίγριδες
  • Ο τίγρις ἦτο ἄγνωστος τοῖς Ἕλλησι μέχρι τῶν χρόνων τοῦ Ἀλεξάνδρου· ὁ Σέλευκος ἔστειλε μίαν εἰς Ἀθήνας“, και ελέγετο “ὁ Σελεύκου τίγρις” > ἱππότιγρις = μεγαλόσωμος τόγρις > τιγροειδής (-ές): ὅμοιος πρὸς τίγριν, ἔχων στίγματα ὡς τίγρις, ἵπποι ζεβρες – ΠΗΓΗ: Ἄλεξις ἐν «Πυραυνῳ» 4. Ἀριστ. π. τὰ Ζ. Ἱστ. 8.28,14. Δίων Κ. 54.9., 75.14, 76.7. Θεοφρ. π. Φυτ. Ἱστ. 5.4,7, Α. Β. 1423. Πλούτ. 2.144D. Φιλήμων ἐν «Νεαίρᾳ» 1.
  • περσ. tigra (= οξύς, αιχμηρός), αβεστ. tiγri (= βέλος, οξύ άκρο), λατ. tigris, αγγλ. tiger, γαλλ. tigre, γερμ. Tiger, κλπ.

ΤΩΡΑ, ο αρχαιολόγος H. Colburn (του Κολλεγίου Bryn Mawr) ανέλυσε ένα μικρό ειδώλιο, που βρέθηκε το 1960, στην τοποθεσία Γιαρίμ Τεπέ της Εποχής Χαλκού, 3500 – 3100 π.Χ. – δηλ. χρονολογείται περισσότερα από 3.000 χρόνια ενωρίτερα από τα μέχρι σήμερα γνωστά ειδώλια!

• Το ειδώλιο Έχει μήκος 7,9 εκατ. και ύψος 5 εκατ. Και βρίσκεται στο The Metropolitan Museum of Art Νέας Υόρκης (αρχαιοκαπηλικό «δώρο» του H. Dunscombe Colt, το 1963).

«Τα ειδώλια ζώων είναι αρκετά συνηθισμένα σε αυτήν την περίοδο στο Ιράν, αλλά συνήθως απεικονίζουν φυτοφάγα ζώα, όπως πρόβατα και κατσίκες», λέει ο κ. Κόλμπερν. «Αν είναι ζωγραφισμένα, είναι με σπείρες ή ευθείες, ομοιόμορφες γραμμές που ομοιάζουν σαν να είναι απλώς διακόσμηση. Αλλά σε αυτό, μπορείτε να δείτε ότι οι ρίγες δεν είναι ομοιόμορφα κατανεμημένες και ότι ευθυγραμμίζονται με τα περιγράμματα του σώματός του, ακριβώς όπως κάνουν οι πραγματικοί τίγρεις».

Σίγουρα, τουλάχιστον μερικοί από τους κατοίκους του Yarim Tepe είχαν δει έναν τίγρι της Κασπίας στην άγρια ​​φύση, αλλά τι τους ενέπνευσε να δημιουργήσουν αυτό το ασυνήθιστο ειδώλιο είναι δύσκολο να πούμε με σιγουριά. Δεν έχουν βρεθεί ακόμη αναπαραστάσεις τίγρεων σε καμμία σύγχρονη τοποθεσία. Αρκετά επί πλέον ειδώλια από το Yarim Tepe, ωστόσο, έχουν πρόσφατα αναγνωριστεί ως αντιπροσωπευτικά αυτών των τρομερών αιλουροειδών. Όλα τα ειδώλια τίγριος ήταν κατασκευασμένα από τον ίδιο τύπο πορτοκαλί πηλού. που χρησιμοποιήθηκε για την δημιουργία της υπόλοιπης κεραμικής του Yarim Tepe, και η απόχρωση του υλικού μπορεί να ενέπνευσε τους καλλιτέχνες να κατασκευάσουν κάτι διαφορετικό από ένα συνηθισμένο ζώο φάρμας. «Πρέπει να αναγνώρισαν ότι ο πηλός, που είχε το ίδιο χρώμα με το αγγείο στο τραπέζι τους, ήταν επίσης κατάλληλος για να απεικονίσει το χρώμα ενός τίγριος – και η φαντασία τους ζωντάνεψε», λέει ο κ. Colburn. «Ίσως ήθελαν να φτιάξουν κάτι ξεχωριστό που να έδειχνε ένα ασυνήθιστο ζώο, που ήταν τοπικό και σημαντικό για αυτούς. Ίσως έτσι μπορούσαν να συναντήσουν έναν τίγρι με έναν τρόπο που ήταν ελεγχόμενος και ασφαλής, αλλά και, ίσως, λίγο μαγικός».

ΠΗΓΗ: Caspian Tiger Figurine, AJA, Μαρτ./Απρ. 2026, ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 18.3.2026.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Η επαρχία ελέγετο Γκοργκάν (μέχρι τον 7ο αιώνα μΧ), Εσταραμπάντ / Ασταραμπάντ (μέχρι τον 10^ο). Στα πρώιμα ισλαμικά γραπτά ονομάζεται Τζορτζάν. Η αρχαία πόλη Ασταραμπάντ επανακτίσθηκε από τον Ξέρξη, στην μνήμη της εβραίας συζύγου του, την οποία είχε ονομάσει Εσθήρ (από την αρχαία ελληνική λέξη αστήρ / αστέρι).

Στο σπήλαιο Kiaram, που βρίσκεται στο χωριό Farang του Galikesh, βρέθηκε η αρχαιότερη κατοίκηση της περιοχής, και ήταν κατά την παλαιολιθική περίοδο. Η περιοχή Gorgan φιλοξενεί προ-άριο πολιτισμό, δηλ. πριν από 6.000 χρόνια. Τα αρχαιότερα αντικείμενα από την νεολιθική περίοδο στο Ιράν έχουν βρεθεί στα σπήλαια Kambar και Hutu κοντά στο Behshahr. Αυτά τα αντικείμενα δείχνουν ότι οι άνθρωποι εκείνης της εποχής ήταν εξοικειωμένοι με την κεραμική, την τέχνη της ύφανσης, την εξημέρωση ζώων (όπως η αντιλόπη), και την κατασκευή γυαλισμένων λίθινων εργαλείων. Ανασκαφές στο Turang Tepe, κοντά στο Gorgan, έχουν δείξει ότι αυτή η περιοχή είχε πυκνοκατοικημένα χωριά, παρήγαγε μαζική κεραμική και είχε ένα γεωργικό δίκτυο άρδευσης. Είναι δε τόσο αρχαια, όσο και η Καμένη Πόλη στο Sistan. Το όνομα αυτής της εμφανίζεται σε επιγραφές των Αχαιμενιδών, συμπεριλαμβανομένης της επιγραφής του Δαρείου στο Bisotun, ως Varganeh, και σε επιγραφές των Pahlavi ως Gurkan. Εξαιρετικά τα κεραμικά ευρήματα του 2ου αιώνα π.Χ. στο Σαχ Τεπέ.

Οι κάτοικοι μιλούν την διάλεκτο gorgani.

Η επαρχία είναι γνωστή για την πανίδα της και ως καταφύγιο αποδημητικών πτηνών γύρω από τη λίμνη Άλμα-Γκολ.

ΠΗΓΗ: Γ. Λεκακης “Συγχρονης Ελλαδος περιηγησις”.

Caspian tiger Iran Golestan Province Alborz Mountains, Sasanian period Copper Age Yarim Tepe τελευταια τιγρις Κασπια θαλασσα λιμνη Ιραν 1950 ειδωλιο 5.500 χρονων Λεκακης τελευταια τιγρη Υρκανια αρχαιοι ελληνες ιστορικοι επαρχια Γκολεσταν υποειδος εξαφανισμενο εξαφανισμενα ειδη ζωων ζωα βουνα ορη αλμπορζ απεικονιση Σασσανιδες 3ος 7ος αιωνας μχ 224 – 651 αρχαιολογια ανασκαφη Γιαριμ Τεπε εποχη Χαλκου 3500 – 3100 πΧ 5.500 5.100 4η χιλιετια ειδωλια met The Metropolitan Museum of Art, New York νεα υορκη ηπα αρχαιοκαπηλια δωρο φυτοφαγα προβατο κατσικα ζωγραφικη σπειρα ευθεια γραμμη ομοιομορφες γραμμες διακοσμηση ριγα ριγες ομοιομορφα κατανεμημενες ευθυγραμμιση περιγραμμα σωμα κατοικοι αγρια ​​φυση, ασυνηθιστο αναπαρασταση αιλουροειδη πορτοκαλι πηλος κεραμικη αποχρωση υλικο καλλιτεχνης κατασκευη χρωμα αγγειο φαντασια ξεχωριστο ασυνηθιστο ζωο, σημαντικο μαγεια Γκοργκαν Εσταραμπαντ / Ασταραμπαντ 10^ος πρωιμα ισλαμικα γραπτα κειμενα ονομα Τζορτζαν αρχαια πολη Ξερξης, μνημη εβραια συζυγος εβραιοι Εσθηρ ελληνικη λεξη αστηρ αστερι Χοιροβοσκος αγνωστος αγνωστο αρχαιοι ελληνες μεγας αλεξανδρος Σελευκος αθηνα Σελευκου τιγρις ιπποτιγρις μεγαλοσωμο τιγροειδης τιγροειδες ομοιος στιγμα ιππος ζεβρα αλεξις αριστελης διων Θεοφραστος Πλουταρχος Φιλημων περσικα οξυς, αιχμηρος βελος, οξυ ακρο λατινικα αγγλικα γαλλικα γερμανικα σπηλαιο κιαραμ Kiaram, χωριο φαρανγκ Farang γκαλικες Galikesh, αρχαιοτερη κατοικηση παλαιολιθικη εποχη περιοδος προαριος πολιτισμος αριος αριοι 6.000 αρχαιοτερα αντικειμενα νεολιθικη καμπαρ Kambar χουτου Hutu μπεχσαχρ μπεχσαρ Behshahr ανθρωποι κεραμικη τεχνη υφανση εξημερωση αντιλοπη κατασκευη γυαλισμενο λιθινο εργαλειο ανασκαφες τουρανγκ Turang Tepe, πυκνοκατοικηση παραγωγη μαζικη κεραμικα γεωργικο δικτυο αρδευση γεωργια Καμενη Πολη σισταν Sistan επιγραφη Αχαιμενιδες Δαρειος μπισοτουν Bisotun, βαργκανεχ Varganeh, παχλαβι Pahlavi γκουρκαν Gurkan εξαιρετικα ευρηματα 2ος Σαχ σαχτεπε κατοικοι περσικη διαλεκτος πανιδα καταφυγιο αποδημητικων πτηνων λιμνη αλμα Γκολ αποδημητικα πτηνα πλουλια αλμα γκιολ αλμαγκιολ αλμαγκολ