Του συγγραφέα Κωνσταντίνου Σπίνου
Η Ωραία Ελένη, δημιούργημα του Ομήρου, ήταν ένα φωτεινό, πανέμορφο πρόσωπο της Ελληνικής παραδόσεως. Ήταν η ομορφότερη γυναίκα της Ελληνικής αρχαιότητας. Το όνομά της δηλώνει κάτι που λάμπει και ίσως να προέρχεται και από τη λέξη Σελήνη, Σέλας, κ.ά..
Η Ελένη, έργο της Έβ. ντε Μοργκαν, 1898.
Η εξωπραγματική ομορφιά της ξεπέρασε τα ελληνικά σύνορα και έφτασε στα πέρατα του κόσμου. Προσφάτως η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως ένα αρχαιολογικό θησαυρό, στην Πομπηία, που θάφτηκε από την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ.Χ. Μια αίθουσα ενός αρχοντικού με τοιχογραφίες εμπνευσμένες από τον Τρωικό Πόλεμο, οι οποίες δείχνουν την Ωραία Ελένη και τον Πάρη, όπως και την Κασσάνδρα με τον Απόλλωνα.
Η Ελένη συλλαμβάνεται από τον Μενέλαο. Ο Αίας ο Μικρός σέρνει την Κασσάνδρα μακριά από το Παλλάδιο μπροστά στον Πρίαμο. Από Τοιχογραφία στην Πομπηία.
Δυστυχώς όμως, η εκρηκτική ομορφιά της αποτέλεσε το μήλο της καταστροφικής σύγκρουσης μεταξύ Αχαιών και Τρώων (με την συμμετοχή ακόμα και θεών), και έγινε αφορμή να αφήσουν την τελευταία τους πνοή στα πεδία των μαχών χιλιάδες παλικάρια και να ξεκληριστούν ολόκληρες οικογένειες.
Πόσο όμορφη όμως ήταν στην πραγματικότητα;
Μια παράδοση θέλει τον σύζυγό της Μενέλαο να έχει την πρόθεση να την σκοτώσει μετά την πτώση της Τροίας. Κάμφθηκε όμως μπροστά στη θέα του μισόγυμνου κορμιού της. Όταν οι άλλοι Έλληνες θέλησαν να την λιθοβολήσουν, τα χέρια τους παρέλυσαν μπροστά στην θεϊκή ομορφιά του προσώπου και του κορμιού της.
Η απαγωγή της νεαρής Ελένης από τον Θησέα. Λεπτομέρεια από αττικό ερυθρόμορφο αμφορέα, του 6ου αι. π.Χ. – Ευρίσκεται στο Staatliche Antikensammlungen Μοναχου Βαυαριας.
Πόσοι άνδρες διεκδίκησαν το χέρι της πιο όμορφης Ελληνίδας της εποχής;[1]
Ήταν άραγε τόσο όμορφη η Διογέννητη Ελένη, ώστε καμμία γυναίκα δεν μπορούσε να ανταγωνιστεί το αξεπέραστο πρότυπο της ομορφιάς της;
Τόσο όμορφη ώστε θα μπορούσε να ξεσπάσει σύγκρουση ανάμεσα στους βασιλείς;
Η Ελένη, έργο του Αντ. Κανοβα.
Πως ήταν η εμφάνισή της;
Τι ήταν αυτό που την έκανε την ομορφότερη γυναίκα του κόσμου;
Ήταν ψιλή, ήταν λιγνή, ήταν καμαροφρύδα; Είχε ψιλό λαιμό, είχε ωραίες κνήμες, τί μέση; Τα στήθη της; Ήταν πλούσιο το στήθος της;
Ο νομπελίστας ποιητής μας, Γ. Σεφέρης, θα γράψει στην δική του «ΕΛΕΝΗ»
«Με το βαθύ στηθόδεσμο, τον ήλιο στα μαλλιά,
κι αυτό το ανάστημα ίσκιοι και χαμόγελα
παντού στους ώμους στους μηρούς στα γόνατα·
ζωντανό δέρμα, και τα μάτια με τα μεγάλα βλέφαρα,
ήταν εκεί, στην όχθη ενός Δέλτα».
Ο Όμηρος στο σημείο αυτό δεν ήταν ιδιαίτερα διαφωτιστικός και δεν έχει να μας πει πολλά. Δεν θέλει να «φυλακίσει» στα στενά όρια της δικής του περιγραφής μια μορφή που η ομορφιά της δεν γνωρίζει όρια. Την άφησε την Ελένη να την πλάσει ο καθ’ ένας μας όπως θέλει και όπου μπορεί και φτάνει με την φαντασία του.
Για την εξωπραγματική αυτή θεϊκή ομορφιά αφιερώνει μόνο τέσσερα επίθετα, ήτοι, καλλίκομον καλλιπάρηον, λευκώλενον, τανύπεπλον. Με αυτά τα επίθετα μας περιγράφει την ομορφότερη γυναίκα της αρχαιότητας.
- Καλλίκομος: (ΙΛΙΑΔΑ Ι, 449, ΙΛΙΑΔΑ Ο 58) Σημαίνει αυτή που έχει ωραία κώμη, δηλαδή όμορφα περιποιημένα μαλλιά. Και φυσικά δεν μας διευκρινίζει αν ήταν ξανθιά όπως μας την παρουσιάζει το Χόλυγουντ στην ταινία «Helen of Troy». Οι γυναίκες της εποχής του Τρωικού Πολέμου χτένιζαν τα μαλλιά τους μπούκλες και πλοκάμους και τα στόλιζαν με πολύχρωμες κορδέλες ή χρυσούς δακτύλους.
- Καλλιπάρειος: Επίθετο που χρησιμοποιεί ο Όμηρος για να χαρακτηρίσει τις ωραίες γυναίκες. Σημαίνει η έχουσα ωραίες παρειές και κατ’ επέκταση ένα πολύ όμορφο και καλοσχηματισμένο πρόσωπο. Οι γυναίκες της Μυκηναϊκής εποχής τόνιζαν τα χαρακτηριστικά του προσώπου τους χρησιμοποιώντας λευκή πούδρα, έβαφαν τα χείλια τους, τα μάγουλά τους και τους λοβούς των αυτιών κόκκινα. – ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ περι ΑΡΧΑΙΩΝ ΨΙΜΥΘΙΩΝ, ΕΔΩ.
- Λευκωλενος: Η έχουσα λευκούς βραχίονες. Ο Όμηρος προσπαθεί να μας μεταφέρει την εικόνα της Ωραίας Ελένης ως μιας γυναίκας με πολύ όμορφο λευκό δέρμα ειδικά στα χέρια το οποίο υποδείκνυε την ευγενή της καταγωγή. Το επίθετο που χαρακτηρίζει την Περσεφόνη την Ανδρομάχη την Ήρα.
- Τανύπεπλος: Η ενδεδυμένη με μακρύ πέπλο. Ο Όμηρος το χρησιμοποιεί ως προσωνυμία γυναικών της υψηλής κοινωνίας. Η πανέμορφη Ελένη και σαν βασίλισσα που ήταν εκτός από τα άλλα σωματικά χαρακτηριστικά, ντυνόταν και πάρα πολύ πλούσια κομψά και όμορφα ρούχα. Στην Μυκηναϊκή εποχή η γυναικεία ενδυμασία αποτελείται από μία μακριά και πλούσια φούστα με φραμπαλάδες κι ένα κοντό περικόρμιο που άλλοτε άφηνε το στήθος ακάλυπτο ή καλυπτόταν με ένα διάφανο πουκάμισο. Η καθημερινή ενδυμασία αποτελείται από μακρύ χιτώνα με μακριά μανίκια από μάλλινο ύφασμα.
Φορούσαν κοσμήματα που φανέρωναν την κοινωνική τους θέση όπως περιδέραια, σκουλαρίκια κ.α.
Κοσμούσαν τα ενδύματά τους με εξαρτήματα όπως μικρούς δίσκους που πιθανά τους έραβαν στα ρούχα, περόνες και πόρπες που συγκρατούσαν τα φορέματά τους στο στήθος ή στους ώμους.
Επί πλέον ο Όμηρος μας δίνει την εξής (μοναδική) πληροφορία για την ομορφιά της. Είναι η στιγμή που η Ελένη πλησιάζει τους Γέροντες της Τροίας, οι οποίοι μένουν έκθαμβοι από την ομορφιά της χάρη της οποίας δικαιολογούν τα βάσανα που επιφέρει ένας πόλεμος. Και βάζει στο στόμα του Πριάμου, τα εξής λόγια: «Χαλάλι, τόσοι παιδεμοί για μια τέτοια γυναίκα, στους Τρώες και στους Αχαιούς με τις καλές κνημίδες. Με τις αθάνατες θεές φρικτά μοιάζει στην όψη».
οὐ νέμεσις Τρῶας καὶ ἐϋκνήμιδας Ἀχαιοὺς
τοιῇδ’ ἀμφὶ γυναικὶ πολὺν χρόνον ἄλγεα πάσχειν·
αἰνῶς ἀθανάτῃσι θεῇς εἰς ὦπα ἔοικεν·
(Ιλιάδα, Ραψωδία Γ΄ στίχος 156-158)
ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ
Οι καλλιτέχνες της αρχαιότητας προσπάθησαν να αποτυπώσουν την Ωραία Ελένη στις δημιουργίες τους.
Σε ένα μελανόμορφος αμφορέας του 550 π.Χ. βλέπουμε στην μέση της παράστασης μια γυναικείας φιγούρα που ξεχωρίζει. Πρόκειται για την Ωραία Ελένη, ίσως κατά την στιγμή που ο Μενέλαος την αντικρίζει για πρώτη φορά μετά την άλωση της Τροίας. Ο άγνωστος καλλιτέχνης απεικονίζει την Ωραία Ελένη (λευκόλενο) με λευκό δέρμα να φοράει πολύ ωραίο μακρύ φόρεμα πλούσιο αρχοντικό (τανύπεπλος). Τα αυτιά της στολίζουν πολύ ωραία και ακριβά σκουλαρίκια. Τα μαλλιά της και το χρώμα τους είναι μελαχρινό.
Μελαχρινή απεικονίζεται και σε άλλα αγγεία όπως στον κρατήρα του 430 π.Χ. σε μια σκηνή, όπου βλέπουμε τον Θησέα να προσπαθεί να την απαγάγει.
Και σε ένα άλλο κρατήρα (αγγείο στο οποίο αναμιγνυόταν το νερό και το κρασί της ιδίας περιόδου βλέπουμε τον Μενέλαο να θαμπώνεται από την ομορφιά της.
Σε ένα αμφορέα του 410 π.Χ. ο καλλιτέχνης απεικονίζει τον θεό Έρωτα να πετά ανάμεσα στον Πάρη και την Ωραία Ελένη, η οποία είναι εξαιρετικά αρχοντικά ντυμένη με μαλλιά μελαχρινά.
Αιώνες μετά περίπου τον 5ο αιώνα μ.Χ. έχουμε αναφορές σε ένα κείμενο σχετικά για την εξωτερική εμφάνιση της Ελένης που γράφτηκε από τον Δάρη, ιερέα του Ηφαίστου στην Τροία, ο οποίος ήταν εκεί αυτοπροσώπως και είδε την ομορφιά της Ελένης ιδίοις όμμασι.
ΤΟ ΣΠΟΥΔΑΙΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΖΕΥΞΙΔΟΣ
Σπουδαίο είναι και το έργο του τεράστιου καλλιτέχνη της αρχαιότητας, του Ζεύξιδος. Ο ζωγραφικός πίνακας με τίτλο «Η Ελένη της Τροίας» βρισκόταν στον ναό της Ήρας Λακινίας στον Ακράγαντα. (ή σύμφωνα με άλλες παραδόσεις, στον Κρότωνα Καλαβρίας Μεγάλης Ελλάδος / Κατω Ιταλιας).
Για να κάνει αυτόν τον πίνακα ο Ζεύξις ζήτησε από την πόλη πολλές γυναίκες, και από αυτές διάλεξε πέντε τις πιο ωραίες, παίρνοντας ως πρότυπο ότι ωραιότερο είχε η κάθε μια. Το έργο αυτό θεωρούνταν ως ένα από τα ωραιότερα του Ζεύξιδος και μια από τις τελειότερες αναπαραστάσεις του γυναικείου σώματος, μια και χρησιμοποίησε το πιο όμορφο σημείο του σώματος της κάθε κοπέλλας για να ολοκληρώσει το έργο του.
Ο Ρωμαίος συγγραφέας και δάσκαλος της ρητορικής, Κλ. Αιλιανός, μας πληροφορεί ότι, πριν ο πίνακας αφιερωθεί στον ναό, ο Ζεύξις την εξέθεσε σε κοινή θέα έναντι αμοιβής, κερδίζοντας έτσι αρκετά χρήματα.
Στο κάτω μέρος του πίνακα είχε γράψει τον παραπάνω στίχο του Ομήρου που ανέφερε, ότι, δίκαια είχαν υποστεί οι Έλληνες και οι Τρώες επί τόσα δεινά για μια γυναίκα που έμοιαζε αληθινά στο πρόσωπο με τις αθάνατες θεές. Τον πίνακα αυτό μετέφερε ο βασιλιάς της Ηπείρου, Πύρρος, στην Αμβρακία και όταν η Αμβρακία έπεσε στους Ρωμαίους μεταφέρθηκε στην Ρώμη.
ΠΗΓΗ: ΑΡΧΕΙΟΝ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ, 5.3.2026.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Ομήρου «ΙΛΙΑΣ»
- Μεγάλη Ελληνική Εγκυκλοπαίδεια
- Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό ΗΛΙΟΥ
- Αλ. Ροζοκόκη, «Η Ελένη της Σπάρτης: η σπουδαιότητα της καταγωγής και η ανίχνευση της υπόστασής της» εκδ. ΠΑΠΑΗΛΙΟΥ.
- Γ, Σεφέρης «ΕΛΕΝΗ».
- Ομιλία καθηγητού Δ. Λιαντίνη.
ΣΗΜΕΙΩΣΙΣ Γ. Λεκάκη:
[1] Πρώτη φορά, ο Ἐναροφόρος / Εναραιφόρος / Ἐναρσφόρος, υιος του Ιπποκόοντος, ένας από τους 12 «Ιπποκοωντίδες». Θέλησε να την απαγάγει με την βία, την νεαρή εξαδέλφη του. Γι’ αυτό, ο πατέρας της και θείος του Εναροφόρου, ο Τυνδάρεως (Ταϋγέτης Δίας), την εμπιστεύθηκε στον Θησέα. – Ἐναροφόρος όμως σημαίνει αυτός που αρπάζει τα λάφυρα, και ήταν επίθετο του θεού Άρη. Μάλιστα η λέξις απαντάται και στα μυκηναϊκά ως e-na-po-ro! – ΠΗΓΗ: Απολλόδωρου, Βιβλιοθήκη 3,10,5. Πλούταρχος, Θησέας 31. Ησύχ.
Δεύτερη φορά, οι Μεσσήνιοι Αφαρίδες / Αφαρητιάδες / Αφαρητίδες, υιοι του Αφαρέως, ο Ιδας και ο Λυγκευς. Φοβήθηκαν όμως ότι θα ξεσπάσει πόλεμος με την Σπάρτη και τα αδέλφια της, τους Διόσκουρους, Κάστορα και Πολυδεύκη, και την απελευθέρωσαν. Ο Αφαρευς ήταν βασιλιάς της Μεσσήνης, γιος του Περιήρη και της Γοργοφόνης. Αφαρεύς σημαίνει γυμνός, αυτός που δεν φορά ρούχα. Και του Αφαρέως το όνομα υπάρχει στα μυκηναϊκά: a-pa-re-[.], a-pi . – ΠΗΓΗ: Ησύχ.
Τρίτη φορά, ο Θησευς. Αυτός την ερωτεύτηκε, την άρπαξε και την οδήγησε στις Αφίδνες. Τα αδέλφια της, οι Διόσκουροι την αναζήτησαν. Έφθασαν στον Κολωνό των Αθηνών. Εκεί υπήρχε αυτόπτης μαρτυς ο Ακάδημος. Τους καταμαρτύρησε ότι ο Θησεύς την οδήγησε στις Αφίδνες, μαζί με την μητέρα του, Αίθρα, όπου πράγματι πήγαν, την βρήκαν και την πήραν.
Ακολουθούν πολλοί μνηστήρες, που ζητούν το χέρι της πριγκήπισσας, από τον πατέρα της (αλφαβητικώς): Αγαπήνωρ, Αγκαίος, Αίας ο Λοκρός, Αίας ο Τελαμώνιος, Αλκμαίων, Αμφίλοχος, Αμφίμαχος, Αντίοχος, Ασκάλαφος, Βλάνηρος, Διομήδης, Ελεφήνωρ, Επίστροφος, Εύμηλος, Ευρύπυλος, Θάλπιος, Θόας, Ιάλμενος, Ιδομενέας, Κλυτίος, Λεοντέας, Λήιτος, Λυκομήδης, Μαχάων, Μέγης, Μενέλαος, Μενεσθέας, Μηριόνης, Νηρέας, Οδυσσέας, Πάτροκλος, Πηνέλεως, Ποδαλείριος, Ποδάρκης, Πολύξενος, Πολυποίτης, Πρόθοος, Πρωτεσίλαος, Σθένελος, Σχεδίος, Τεύκρος, Τληπόλεμος, Φείδιππος, Φήμιος και Φιλοκτήτης. – ΠΗΓΗ: Υγίνος “Μύθοι”. Αλλά ο Τυνδάρεως την δίνει στον Μενέλαο (ἀττ. μενέλεως), που εν τέλει έγινε ο σύζυγός της, με τον οποίο έτεκε την Ερμιόνη.
Πέμπτη φορά, ο Αλέξανδρος, πρίγκηψ της Τροίας, που επειδή την πήρε, έμεινε στην ιστορία ως Πάρις.
Έκτη φορά, στην Τροία πια, ο Δηίφοβος / Δαΐφοβος, ένας από τους γενναιότερους ήρωες της Τροίας, υιος του Πρίαμου και της Εκάβης, αρχιστρατηγος των Τρώων στον Τρωικό εμφύλιο των Ελλήνων Πόλεμο, και «ο αλκιμώτατος των Πριαμιδών»(*)! Όταν σκοτώθηκε ο Πάρις, η Ωραία Ελένη τον παντρεύτηκε, βάσει νόμου, αλλά παρά την θέληση των άλλων Τρώων. Ο Δηίφοβος ήταν κρυφά ερωτευμένος με την Ελένη, όταν ακόμα ζούσε ο αδελφός του Πάρις. Μάλιστα, μετά τον θάνατο του Πάρι, ο Δηίφοβος συγκρούσθηκε με τον αδελφό του, Έλενο για τους γάμους με την χήρα [«υπέρ των Ελένης γάμων»], στους οποίους τελικώς προκρίθηκε. Όπως λέει το όνομά του ήταν ο δαήμων / δαίμων του φόβου, αυτός που γνωρίζει και προκαλεί τον φόβο, αλλά και τον καταστρέφει / ξερριζώνει. Αυτός έμαθε την Ελένη να μη φοβάται, έβγαλε από την καρδιά της Ελένης τον φόβο και της έμαθε την αφοβια του θανάτου. Έτσι έγινε φιλόσοφος, αφού φιλοσοφία σημαίνει τέχνη θανάτου. Και είτα την εδίδαξε στις Σπαρτιάτισσες, οι οποίες την μετέδωσαν στα παιδιά τους! – ΠΗΓΗ: Ευριπίδης, Ίβυκος, Σιμωνίδης.
(*) Εν τέλει ο Δηίφοβος σκοτώθηκε κατά την άλωση της Τροίας, από τον Οδυσσέα και τον Μενέλαο. Του έκοψαν τα αυτιά και την μύτη, με σπαθί που τους έφερε η Ελένη από το σπίτι τους. Το ακρωτηριασμένο πτώμα του έμεινε άταφο και μεταμορφώθηκε σε βότανο. Ο ίδιος επέζησε ως φάντασμα και διηγιόταν σε όποιον τον συναντούσε τα βάσανά του, ώσπου ο Αινείας του έστησε τύμβο προς τιμήν του στο Ροίτειον. – ΠΗΓΗ: Βιργίλιος “Αινειάς”.
ΠΟΣΟ ΟΜΟΡΦΗ ΗΤΑΝ Η ΩΡΑΙΑ ΕΛΕΝΗ ΟΜΟΡΦΙΑ Σπινος ωραια Ελενη, Ομηρος φωτεινο πανεμορφο προσωπο αρχαια ελληνικη παραδοση μυθολογια ομορφοτερη γυναικα Ελληνικης αρχαιοτητα ονομα ετυμολογια λαμψη λεξη Σεληνη, Σελας ομορφια αρχαιολογια ρωμαικη πολη Πομπηια, συλληψη Αιας ο Μικρος παλλαδιο παλλαδιον Πριαμος τοιχογραφια εκρηξη ηφαιστειο Βεζουβιος 1ος αιωνας 79 μΧ αιθουσα αρχοντικο τοιχογραφια Τρωικος Πολεμος, Παρης, παρις Κασσανδρα θεος Απολλωνας απολλων καταστροφη συγκρουση αχαιοι Τρωες θεοι μαχη Μενελαος πτωση Τροιας μισογυμνο κορμι αρχαιοι ελληνες λιθοβολια χερια παραλυση θεικη ομορφια ανδρες χερι Διογεννητη συγκρουση βασιλειο εμφανιση ομορφοτερη γυναικα του κοσμου ποιητης Σεφρης, στηθοδεσμος, ηλιος μαλλια ξανθη αναστημα ισκιος χαμογελο ωμος μηρος γονατα ζωντανο δερμα, ματια μεγαλα βλεφαρα, οχθη Δελτα νειλος μορφη επιθετα ωριας ελενης καλλικομον καλλιπαρηον, λευκωλενον, τανυπεπλον επιθετο καλλικομος ΙΛΙΑΣ ωραια κομμωση, ομορφα περιποιημενα μαλλι χολλυγουντ κινηματογραφικη ταινια αρχαιες ελληνιδες γυναικες Τρωικος Πολεμος χτενισμα μπουκλα πλοκαμος στολισμα πολυχρωμες κορδελες χρυσος δακτυλος κορδελλα κορδελα καλλιπαρειος ωραιες παρεια ομορφο καλοσχηματισμενο μαγουλο μυκηναικη εποχη χαρακτηριστικα προσωπου λευκη πουδρα, βαψιμο χειλια χειλι χειλη μαγουλα λοβος αυτι κοκκινο ψιμυθιο λευκολενος λευκος βραχιονας λευκο χερι ευγενης καταγωγη Περσεφονη ανδρομαχη θεα ηρα τανυπεπλος ενδυση μακρυ πεπλο προσωνυμια υψηλη κοινωνια πανεμορφη βασιλισσα σωμα πλουσια κομψα ρουχα ενδυση μυκηναικος πολιτισμος γυναικεια ενδυμασια μακρια πλουσια φουστα φραμπαλας κοντο περικορμιο στηθος ακαλυπτο διαφανο πουκαμισο υποκαμισο καθημερινη μακρυς χιτωνας μακρια μανικι μαλλινο υφασμα κοσμημα κοινωνικη θεση περιδεραιο σκουλαρικι ενωτιο ενδυμα εξαρτημα μικρος δισκος ραψιμο ρουχο περονη πορπη φορεμα ωμοι ραψωδια Γεροντες εκθαμβος βασανα Πριαμος χαλαλι, παιδεμος Τρωας κνημιδα οψη ΕΙΚΑΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΕΣ καλλιτεχνες αρχαιοτητας μελανομορφος αμφορεας 6ος αιωνας 550 πΧ παρασταση αλωση αγνωστος καλλιτεχνης λευκολενος μακρυ αρχοντικο πεπλος αυτια σκουλαρικια ενωτια μελαχρινο μελαχρινη απεικονιση αγγειο κρατηρας 5ος 430 Θησεας θησευς απαγωγη κρασι αμφορευς 410 θεος ερωτας ερως αρχοντικα μελαχροινη κειμενο εξωτερικη εμφανιση Δαρης δαρις ιερεας Ηφαιστου Ηφαιστος Τροια, ΖΕΥΞΙΣ εργο Ζευξις ζωγραφικος πινακας ναος ηρας Λακινια ακραγας Ακραγαντας κροτωνας κροτων Καλαβριας Καλαβρια προτυπο ωραιοτερο τελειοτερη αναπαρασταση γυναικειου σωματος, κοπελα κοπελλα Ρωμαιος συγγραφεας δασκαλος ρητορικη Αιλιανος, αμοιβη χρημα στιχος δικαια νεμεσις Τρωας ευκνημιδας αλγεα πασχω αινως αθανατη ωπα ιλιας βασιλιας Ηπειρου, ηπειρος Πυρρος, αμβρακια Ρωμαιοι Ρωμη Ροζοκοκη, Σπαρτη λιαντινης αττικος ερυθρομορφος αμφορεας, 6ος Staatliche Antikensammlungen μουσειο Μοναχο Βαυαρια γερμανια
